Keizerskroon

Hoe herken je een keizerskroon?

Groeivorm

Dikke, rechte stengel van 80–100 cm hoog, zo’n 30 cm breed. Na de bloei sterft de hele plant in juni af.

Blad

Glanzend, lancetvormig blad in kransen op het onderste deel van de stengel; bovenaan een kuif van smalle groene blaadjes.

Bloem

Een krans van grote, hangende klokken onder de bladkuif, in oranje, rood of geel, in april.

Geur

Plant en bol ruiken sterk muskusachtig, naar vos; de bloemen zelf geuren niet aangenaam.

Bol

Grote, vlezige bol zonder beschermende rok, met een holte bovenaan waar de stengel van vorig jaar zat.

Bloei: april · Planten: augustus–oktober

Waarom in je tuin?

• Een spectaculaire blikvanger: weinig andere voorjaarsbloeiers zijn zo hoog en zo fel.
• Bijen komen graag op de grote druppels nectar in de klokken af.
• Winterhard en langlevend op een goede, doorlatende plek.
• Een klassieke tuinplant met eeuwen geschiedenis, mooi in een historische of cottagetuin.
• Kijk eens onder de klokken: de glanzende nectardruppels zijn een kleine verrassing.

Waar staat een keizerskroon graag?

• Volle zon; in de schaduw bloeit hij slecht.
• Voedzame, goed doorlatende grond: zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig: in natte grond rot de grote bol.
• Reken op 30 cm tussen de bollen, in groepjes van drie of vijf achteraan in de border.
• Zet laat uitlopende vaste planten ervoor: die verbergen het afstervende blad in juni.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

1 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Tulpen: Late tulpen in dezelfde kleuren vullen de ruimte rond de hoge stengels.
• Narcissen: Bloeien deels tegelijk en lichten de voet van de border op.
• Wolfsmelk: Frisgroen blad en geelgroene schermen passen perfect bij de oranje klokken.
• Pioen: Loopt laat uit en verbergt in juni het afstervende blad van de keizerskroon.
• Ooievaarsbek: Groeit later in het seizoen over de lege plek heen.

Hoe en wanneer plant je een keizerskroon?

Planten in augustus–oktober.

1. Plant van augustus tot oktober, hoe vroeger hoe beter: de bol droogt snel uit en wil lang wortelen.
2. Graaf een plantgat van zo’n 25 cm diep en meng er compost door; in zware grond leg je een laag grof zand of grind onderin.
3. Leg de bol een beetje schuin, zodat er geen water in de holte bovenaan blijft staan.
4. De bovenkant van de bol komt zo’n 20 cm onder de grond.
5. Hou 30 cm tussen de bollen.
6. Druk de grond aan en markeer de plek, zodat je er later niet in spit.

Verzorgen

Water

Alleen bij lange droogte in het voorjaar, tijdens de groei.

Bemesten

In maart, als de scheuten opkomen, compost of bollenmest: hij houdt van voedzame grond.

Uitgebloeide bloemen

Knip na de bloei de bloemen of zaaddozen weg, zodat de bol geen energie in zaad steekt.

Blad

Laat de stengel en het blad staan tot ze in juni geel en verdord zijn.

Steun

Op een winderige plek kan een stevige stok nodig zijn.

Tip: Koop en plant de bollen al in augustus, zodra ze te koop zijn: grote bollen die lang in de winkel liggen drogen uit en bloeien het eerste jaar vaak niet.

Wanneer snoei je een keizerskroon?

Wanneer: Echt snoeien hoeft niet. Knip in mei de uitgebloeide bloemen weg en snij de stengel in juni af, als hij helemaal geel is.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide bloemen of zaaddozen weg; de bladkuif mag mee.
• Laat de stengel met blad staan tot hij geel is: zo laadt de bol zich op.
• Snij de verdorde stengel dan vlak boven de grond af en markeer de plek.

Let op: Draag handschoenen als je bollen of stengels hanteert: alle delen zijn giftig.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Broedbolletjes

Haal in de zomer, als het blad afgestorven is, de kleine bolletjes van de moederbol en plant ze apart op een goed doorlatende plek. Na enkele jaren bloeien ze.

Zaad

Zaai vers zaad in de zomer of herfst in een pot en zet die buiten. Het duurt vier tot zes jaar voor je bloemen ziet.

Hoe komt een keizerskroon de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −25 °C; bescherming is niet nodig.
• Natte grond in de winter is gevaarlijker dan vorst: de grote bol rot dan snel.
• In een pot: kies een grote, diepe pot met goed doorlatende grond en zet hem bij strenge vorst tegen een muur.

Ziektes en plagen

• Leliehaantje: Rode kevertjes en hun larven vreten van april tot juni het blad. Raap ze met de hand weg en houd je hand eronder, want ze laten zich vallen.
• Geen bloei: Alleen blad en geen bloemen: de bol zit te ondiep, de grond is te schraal of de bol is te klein. Plant 20 cm diep, bemest in het voorjaar en geef hem tijd.
• Bolrot: Zachte, rottende bollen in natte grond. Leg de bol schuin op een laagje zand en kies een doorlatende plek.
• Slakken: Vreten in maart aan de jonge scheuten. ’s Avonds rapen helpt.

Het jaar rond

• Februari: De eerste dikke scheuten komen boven.
• Maart: Compost of bollenmest geven. Letten op slakken.
• April: Bloei. Leliehaantjes wegvangen.
• Mei: Uitgebloeide bloemen en zaaddozen wegknippen; blad laten staan.
• Juni: Gele stengels afsnijden en de plek markeren.
• Juli: Rust. Broedbolletjes afnemen als je verplant.
• Augustus: Nieuwe bollen planten, hoe vroeger hoe beter.
• September: Planten, 20 cm diep en een beetje schuin.
• Oktober: Laatste bollen planten.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van kievitsbloemen, keizerskronen en andere fritillaria’s zijn giftig, vooral de bollen: ze bevatten alkaloïden die braken, buikpijn en diarree kunnen geven, bij kinderen en ook bij honden en katten. De bollen hebben geen beschermend vlies, en zulke naakte, witte of gelige bollen kunnen verward worden met uien of look, al ruikt de bol van de keizerskroon sterk naar vos. Bewaar ze dus nooit bij de keukenuien, plant ze zo snel mogelijk na aankoop (ze drogen snel uit) en laat geen losse bollen rondslingeren waar honden of katten eraan kunnen knagen. Draag handschoenen bij het planten en als je stengels snijdt, en was daarna je handen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Kijk eens in een bloemklok: onderaan elk bloemblad glinstert een grote druppel nectar. Volgens een oude legende zijn het tranen.
• Er wordt vaak beweerd dat de vossengeur van de bol mollen en woelmuizen verjaagt, maar dat is nooit overtuigend aangetoond.
• Hij kwam in de 16de eeuw via het Ottomaanse Rijk naar Europese tuinen en werd al snel een geliefd onderwerp voor schilders van bloemstillevens.