Kievitsbloem

Hoe herken je een kievitsbloem?

Groeivorm

Dunne, rechte stengel van 20–30 cm met enkele blaadjes, nauwelijks 8 cm breed.

Blad

Drie tot vijf smalle, grijsgroene, grasachtige bladeren verspreid langs de stengel.

Bloem

Meestal één, soms twee knikkende klokken aan de top, in april–mei.

Kleur

Een dambordpatroon in paars, roze en lila; witte vormen hebben een zacht groenig netwerk.

Bol

Klein, wit bolletje uit een paar vlezige schubben, zonder beschermende rok; het droogt snel uit.

Bloei: april–mei · Planten: september–oktober

Waarom in je tuin?

• Een van de meest bijzondere bloemen van de lente, met een echt dambordpatroon.
• Ideaal om te verwilderen in gras dat pas laat gemaaid wordt.
• Geschikt voor vochtige, zware grond, waar veel andere bollen rotten.
• Een nectarbron voor hommels en bijen in april–mei.
• Klein maar opvallend, en op een goede plek komt hij elk jaar met meer terug.

Waar staat een kievitsbloem graag?

• Zon of halfschaduw.
• Vochtige, humusrijke grond: leem, klei of veen, neutraal tot kalkrijk.
• De grond mag in het voorjaar niet uitdrogen; natte voeten in de winter verdraagt hij wel.
• Ideaal in gras dat niet uitdroogt, aan een vijverrand of in een vochtige border.
• Plant 10 cm uit elkaar, in groepjes van minstens tien voor een natuurlijk effect.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,3 m hoog, 0,08 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Wilde narcis: Bloeit net iets vroeger en houdt ook van een grasland.
• Camassia: Blauwe aren in mei, op dezelfde vochtige grond.
• Pinksterbloem: Lila bloemetjes in hetzelfde vochtige grasland.
• Echte koekoeksbloem: Roze, gerafelde bloemen die de bloei in mei en juni overnemen.
• Dotterbloem: Goudgele bloemen naast de paarse klokjes, aan de vijverrand.

Hoe en wanneer plant je een kievitsbloem?

Planten in september–oktober.

1. Plant in september–oktober, zo snel mogelijk na aankoop: de bolletjes drogen snel uit.
2. Steek met een plantboor of smal schepje gaten van 8–10 cm diep.
3. Leg de bolletjes met de punt naar boven, zo’n 10 cm uit elkaar, in losse groepjes.
4. In gras: steek een graszode los, plant er een paar bolletjes onder en leg de zode terug.
5. Druk de grond aan en giet aan als het droog is.

Verzorgen

Water

Houd de grond in het voorjaar vochtig; in een droge lente geef je water.

Bemesten

Niet nodig, zeker niet in gras: mest maakt het gras te sterk.

Maaien

Maai het gras rond de planten pas eind juni, als het blad geel is en het zaad rijp.

Uitzaaien

Laat de zaaddozen staan: op een goede plek zaait hij zich vanzelf uit.

Tip: Maai het gras waar ze staan pas eind juni: zo rijpt het zaad en wordt de groep elk jaar groter.

Wanneer snoei je een kievitsbloem?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Laat bloemen en blad na de bloei gewoon afsterven en maai pas eind juni.

Hoe:

• Laat de uitgebloeide bloemen staan, zodat er zaad kan rijpen.
• Laat het blad staan tot het geel is: zo bouwt de bol reserves op.
• In gras maai je pas als de zaaddozen open en leeg zijn, meestal eind juni.

Let op: Maai je het gras te vroeg, dan verdwijnt de kievitsbloem na een paar jaar.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Op een goede plek zaait hij zich vanzelf uit. Je kan ook vers zaad in de zomer of herfst in een pot zaaien en buiten zetten: het heeft winterkou nodig om te kiemen. Zaailingen bloeien na drie à vier jaar.

Broedbolletjes

Grotere bollen vormen soms bolletjes. Neem ze in de zomer af en plant ze meteen opnieuw.

Hoe komt een kievitsbloem de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard tot −30 °C; bescherming is overbodig.
• Natte grond in de winter is geen probleem: in het wild staan zijn hooilanden soms onder water.
• In potten: laat de grond nooit helemaal uitdrogen, ook niet in de zomer als de bol rust.

Ziektes en plagen

• Leliehaantje: De rode kevertjes en hun larven vreten soms aan blad en bloemen. Raap ze weg.
• Komt niet op: Uitgedroogde bolletjes. Koop ze vers en plant ze meteen.
• Verdwijnt na een paar jaar: Een te droge plek of te vroeg gemaaid. Kies een vochtiger plek en maai pas eind juni.
• Slakken: Knagen in een vochtige tuin aan jonge scheuten en bloemen. ’s Avonds rapen helpt.

Het jaar rond

• Maart: De scheuten komen op. De grond vochtig houden.
• April: Bloei. Water geven bij droogte.
• Mei: Einde bloei. Bloemen laten staan voor zaad.
• Juni: Eind juni maaien, als het zaad rijp is.
• Juli: Vers zaad in een pot zaaien en buiten zetten.
• September: Bolletjes kopen en meteen planten.
• Oktober: Laatste bolletjes planten, 8–10 cm diep.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van kievitsbloemen, keizerskronen en andere fritillaria’s zijn giftig, vooral de bollen: ze bevatten alkaloïden die braken, buikpijn en diarree kunnen geven, bij kinderen en ook bij honden en katten. De bollen hebben geen beschermend vlies, en zulke naakte, witte of gelige bollen kunnen verward worden met uien of look, al ruikt de bol van de keizerskroon sterk naar vos. Bewaar ze dus nooit bij de keukenuien, plant ze zo snel mogelijk na aankoop (ze drogen snel uit) en laat geen losse bollen rondslingeren waar honden of katten eraan kunnen knagen. Draag handschoenen bij het planten en als je stengels snijdt, en was daarna je handen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De wetenschappelijke naam meleagris betekent parelhoen: het geblokte patroon doet denken aan het verenkleed van die vogel.
• De Nederlandse naam kievitsbloem verwijst naar de gevlekte eieren van de kievit.
• In Nederland groeien de bekendste wilde kievitsbloemen in de hooilanden langs het Zwarte Water bij Zwolle, waar ze in april hele graslanden kleuren.