Bosooievaarsbek

Hoe herken je een bosooievaarsbek?

Groeivorm

Rechtopgaande pol van ongeveer 60 cm hoog en 45 cm breed; de bloeistengels vertakken zich bovenaan.

Blad

Handvormig en diep ingesneden in zeven lobben met getande randen, frisgroen; vooral aan de voet van de plant.

Bloem

Rechtopstaand, 2,5–3 cm breed, violetblauw tot purper met een wit hart, in losse trossen van mei tot juli.

Vrucht

Een snavelvormige vrucht die de zaden wegslingert; hij zaait zich matig uit.

Wortels

Een korte, stevige wortelstok: de pol wordt langzaam breder maar woekert niet.

Bloei: mei–juli · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart en juli

Waarom in je tuin?

• Een van de vroegste ooievaarsbekken: hij bloeit al vanaf mei, als de border nog op gang komt.
• Inheems en waardevol voor bijen, hommels en zweefvliegen.
• Doet het goed in lichte schaduw onder bomen of aan een bosrand, waar veel bloeiers het lastig hebben.
• Losse, natuurlijke uitstraling: ideaal in een natuurlijke tuin of een bloemrijke border.
• Breidt niet uit met uitlopers en blijft netjes op zijn plek.
• Na het terugknippen vormt hij vers blad tot in de herfst.

Waar staat een bosooievaarsbek graag?

• Zon of lichte halfschaduw; in volle zon enkel als de grond koel en vochtig blijft.
• Humusrijke leem- of kleigrond, licht zuur, neutraal of kalkrijk.
• Normaal vochtig: niet te droog in de zomer en goed doorlatend in de winter.
• Mooi aan een bosrand, onder bomen met een lichte kroon of in een natuurlijke border.
• Reken op 40–45 cm tussen de planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,45 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -40 °C)

Mooi samen met

• Akelei: Bloeit tegelijk in mei–juni en houdt van dezelfde lichte schaduw.
• Zeeuws knoopje: Losse, witte of roze bloemhoofdjes voor een natuurlijke border.
• Vingerhoedskruid: Hoge bloemaren boven de blauwe ooievaarsbek, aan een bosrand.
• Varens: Fijn, groen blad in de koele halfschaduw.

Hoe en wanneer plant je een bosooievaarsbek?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Maak de grond los en werk er bladcompost of goed verteerde compost door, zodat hij humusrijk en koel blijft.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 40–45 cm tussen de planten; in een groep van 3–5 komt hij het mooist tot zijn recht.
5. Geef meteen ruim water, ook als het regent.
6. Mulch met bladcompost om de grond koel en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Geef water bij droogte, vooral het eerste jaar en op zonnige plekken: hij houdt niet van uitdrogen.

Bemesten

Een laag compost in maart is genoeg; extra mest is niet nodig.

Mulchen

Bladcompost in het voorjaar houdt de grond koel en humusrijk, zoals in een bos.

Terugknippen

Knip na de bloei, in juli, de bloeistengels en het oude blad terug voor een frisse pol.

Zaailingen

Hij zaait zich wat uit; laat de zaailingen staan of verplant ze in het voorjaar.

Tip: Geef hem een koele plek met humusrijke grond en elk voorjaar een laag bladcompost: dan blijft het blad fris en bloeit hij rijk, ook in lichte schaduw.

Wanneer snoei je een bosooievaarsbek?

Snoeimaanden: maart en juli.

Wanneer: Na de bloei, in juli, knip je de pol terug. In maart haal je het oude, afgestorven blad weg.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide stengels en het oude blad terug tot net boven het jonge blad aan de voet.
• Wil je zaailingen, laat dan een paar bloeistengels staan tot de zaden weggeslingerd zijn.
• Geef na het terugknippen water: er komt snel een nieuwe, frisse bladpol.
• Ruim in maart het dode blad op voor de nieuwe scheuten verschijnen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of in september: deel de pol met een spade of twee spitvorken en plant elk stuk met wortels en knoppen meteen opnieuw.

Zaaien

Zaai vers zaad in de herfst in potjes en zet ze buiten op een beschutte plek; de winterkou helpt vaak de kieming in het voorjaar. Rassen komen niet altijd zuiver uit zaad.

Hoe komt een bosooievaarsbek de winter door?

Winterhard tot −40 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −40 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Het blad sterft in de herfst af; in het vroege voorjaar verschijnen de nieuwe scheuten.
• Laat het afgestorven blad tot maart liggen als beschutting voor insecten en als natuurlijke mulch.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op het blad, vooral bij droogte. Geef water en mulch, en knip aangetast blad weg.
• Slakken: Vreten aan de jonge scheuten in het voorjaar. Raap ze ’s avonds of leg een plank neer waaronder ze schuilen.
• Verbrand blad: Bruine bladranden op een hete, droge plek. Geef water en mulch, of verplant hem naar lichte schaduw.
• Rommelige pol: Na de bloei valt de plant open. Knip de bloeistengels en het oude blad terug: er komt snel vers blad.

Het jaar rond

• Maart: Oud blad weghalen. Planten of scheuren. Bladcompost geven.
• April: Planten. Letten op slakken bij de jonge scheuten.
• Mei: Begin van de bloei.
• Juni: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• Juli: Laatste bloemen. Na de bloei terugknippen en water geven.
• Augustus: Water geven bij droogte. Zaad verzamelen.
• September: Planten of scheuren.
• Oktober: Planten. Vers zaad in potjes zaaien.
• November: Afgestorven blad laten liggen.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• In Noord-Engeland en Scandinavië is hij een kenmerkende plant van bloemrijke hooilanden in de heuvels en bergen.
• In het wild komen naast violetblauwe ook roze en witte vormen voor.
• Zoals bij alle ooievaarsbekken krult de rijpe vrucht plots op en slingert hij de zaden van de plant weg.