Gladiool

Hoe herken je een gladiool?

Groeivorm

Rechtopgaande plant tot 1,2 m hoog en amper 20 cm breed, met een stijve, onvertakte bloemstengel.

Blad

Stijve, smalle, zwaardvormige bladeren in een platte waaier, frisgroen tot grijsgroen.

Bloem

Grote, trechtervormige bloemen in een lange aar, naar één kant gericht. Ze gaan van onder naar boven open, van juli tot september.

Kleur

Wit, crème, geel, oranje, zalm, roze, rood en paars, vaak tweekleurig of met een vlek of rand in een andere kleur.

Knol

Een platte, ronde knol met een bruine, vezelige rok. Elk jaar groeit er bovenop een nieuwe knol en verschrompelt de oude; aan de basis vormen zich broedknolletjes.

Bloei: juli–september · Planten: april–juni

Waarom in je tuin?

• Een van de beste snijbloemen uit eigen tuin: lange, rechte stelen met een aar vol bloemen.
• Plant je om de twee weken een groepje, dan heb je van juli tot in de herfst bloemen.
• Felle kleur in de nazomer, als de border wat moe begint te worden.
• Bijen bezoeken de open bloemen.
• Weinig werk: planten in het voorjaar, water bij droogte en rooien in oktober.
• Neemt weinig plaats in: een rij in de moestuin of een paar gaten in de border volstaan.

Waar staat een gladiool graag?

• Volle zon: in de schaduw worden de stengels slap en bloeit hij slecht.
• Elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk. In zware klei leg je een laagje zand onder de knollen.
• Normaal vochtige grond; vooral als de aren zich vormen mag hij niet uitdrogen.
• Een plek beschut tegen wind, of anders stokken of gaas om tegen te steunen.
• Plant elke 10–15 cm een knol, in groepen in de border of in rijen op 30 cm in de snijbloementuin.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

1,2 m hoog, 0,2 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: haal de bollen of knollen voor de vorst binnen en bewaar ze vorstvrij

Mooi samen met

• Dahlia: Dezelfde behandeling, planten in het voorjaar en rooien in de herfst, en samen een rijke snijbloementuin.
• Cosmea: Luchtige bloemen en fijn blad naast de stijve aren.
• Zinnia: Felle kleuren in dezelfde zon, ook goed om te snijden.
• Siergrassen: Verbergen de stijve, wat kale onderkant van de gladiolen in de border.

Hoe en wanneer plant je een gladiool?

Planten in april–juni.

1. Plant van april tot juni, als de grond wat opgewarmd is. Om de twee weken een groepje geeft bloemen tot de herfst.
2. Spit de grond los en meng er wat compost door; geen verse mest.
3. Leg de knollen met de punt naar boven, 10–15 cm diep: hoe dieper, hoe steviger de stengel staat.
4. Hou 10–15 cm tussen de knollen.
5. Giet aan als de grond droog is.
6. Zet bij hoge rassen meteen stokken of span gaas boven het bed, voor de stengels groot zijn.

Verzorgen

Water

Bij droogte wekelijks een flinke gieter, zeker vanaf het moment dat de bloemaar zich vormt.

Bemesten

Wat organische mest voor bloeiende planten als de scheuten zo’n 20 cm hoog zijn.

Aanaarden

Schuif wat grond tegen de voet van de stengels: zo blijven ze beter rechtop staan.

Steun

Bind hoge aren losjes aan een stok of laat ze door gaas groeien.

Snijden

Snij de aar af als de onderste een of twee bloemen kleur tonen en laat minstens vier bladeren aan de plant, zodat de knol zich kan opladen.

Tip: Snij gladiolen ’s ochtends, als de onderste bloem net open is: de rest van de knoppen gaat in de vaas vanzelf open. Haal elke paar dagen de verwelkte bloemen onderaan weg en knip een stukje van de steel.

Wanneer snoei je een gladiool?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Knip uitgebloeide aren in de zomer af en snij het blad pas in oktober weg, bij het rooien.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide aar net boven het bovenste blad af: zo maakt de plant geen zaad.
• Laat het blad staan zolang het groen is; het voedt de nieuwe knol.
• Bij het rooien snij je de stengels af tot 1–2 cm boven de knol.

Let op: Laat bij het snijden voor de vaas altijd een paar bladeren aan de plant, anders blijft de nieuwe knol klein en bloeit hij volgend jaar slecht.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Broedknolletjes

Bij het rooien in oktober vind je kleine knolletjes aan de basis. Bewaar ze droog en vorstvrij, plant ze in april in een rij in de moestuin en rooi ze elk najaar opnieuw. Na twee à drie jaar zijn ze groot genoeg om te bloeien.

Nieuwe knollen

Op de oude knol vormt zich elk jaar een nieuwe, soms twee. Breek ze na het drogen los en plant ze in het voorjaar apart.

Hoe komt een gladiool de winter door?

Winterhard tot 0 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: de knollen verdragen geen vorst in de grond.
• Rooi ze in oktober, ongeveer zes weken na de bloei of als het blad geel wordt, en zeker voor het echt gaat vriezen.
• Laat ze twee à drie weken drogen op een luchtige, vorstvrije plek. Breek de oude knol en de wortels eraf en bewaar ze in een papieren zak of kistje bij 5–10 °C.
• Controleer de knollen tijdens de winter en gooi zachte of beschimmelde exemplaren weg.

Ziektes en plagen

• Trips: Zilverachtige strepen en vlekjes op blad en bloemen, en misvormde bloemen. De diertjes overwinteren op de knollen: rooi tijdig, bewaar de knollen koel en droog en plant geen aangetaste knollen.
• Knolrot: Bruine, ingezonken plekken op de knol, en planten die geel worden en afsterven. Gooi aangetaste knollen weg en plant niet elk jaar op dezelfde plek.
• Omvallende aren: Na regen of wind gaan zware aren plat. Dieper planten, aanaarden en steunen helpt.
• Slakken: Vreten aan jonge scheuten en bloemknoppen. Ga ’s avonds rapen of leg een plankje neer waaronder ze schuilen.

Het jaar rond

• Februari: Bewaarde knollen controleren; zachte of beschimmelde exemplaren weggooien.
• April: Eerste groep knollen planten, 10–15 cm diep.
• Mei: Om de twee weken een nieuwe groep planten. Letten op slakken.
• Juni: Laatste groep planten. Stokken plaatsen en aanaarden.
• Juli: Eerste bloei. Snijden als de onderste bloemen kleur tonen. Water geven bij droogte.
• Augustus: Volle bloei. Uitgebloeide aren wegknippen.
• September: Laatste bloemen snijden.
• Oktober: Knollen rooien en laten drogen op een luchtige, vorstvrije plek.
• November: Oude knol en wortels verwijderen. Bewaren bij 5–10 °C.
• December: Rust. Knollen droog en vorstvrij bewaren.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de gladiool zijn giftig, vooral de knollen: ze kunnen braken, kwijlen en diarree geven, bij kinderen en ook bij honden, katten en paarden. Gladiolen die je in de herfst rooit, zoals de grootbloemige tuingladiool en acidanthera, bewaar je vorstvrij tot het voorjaar, vaak in de kelder of de garage, waar ook de aardappelen en uien liggen: de platte knollen met hun bruine rok kunnen dan verward worden met sjalotten of uien. Bewaar ze dus apart, in een gelabelde doos of zak, buiten het bereik van kinderen en huisdieren. Laat geen knollen rondslingeren waar honden ze kunnen vinden, en draag handschoenen bij het rooien, schoonmaken en planten. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam komt van het Latijnse gladius, zwaard, naar de vorm van de bladeren. In het Nederlands heet hij daarom ook zwaardlelie.
• Een gladiool maakt elk jaar een gloednieuwe knol bovenop de oude, die daarna verschrompelt. Wat je in de herfst rooit, is dus niet de knol die je in het voorjaar plantte.
• Ook in Europa groeien wilde gladiolen, zoals de zeldzame moerasgladiool, maar die zijn veel kleiner en sierlijker dan de tuinrassen.