Toverhazelaar

Hoe herken je een toverhazelaar?

Groeivorm

Vaasvormige, vaak meerstammige struik of kleine boom van ongeveer 4 m hoog en even breed; groeit traag.

Blad

Breed ovaal, 8–15 cm, met een golvend getande rand en een scheve voet; in de herfst botergeel.

Bloem

Kleine trosjes gele bloempjes met vier lintvormige, gekrulde blaadjes van 1–2 cm, in oktober–november.

Geur

Licht, fris en wat kruidig; het best te ruiken op zachte, windstille dagen.

Vrucht

Houtige doosvruchten die pas een jaar na de bloei rijp zijn en dan hun zwarte zaden wegschieten.

Wortels

Fijn en vrij ondiep; hij verplant slecht zodra hij gevestigd is.

Bloei: oktober–november · Planten: maart–april en oktober–november

Waarom in je tuin?

• Een van de laatste bloeiers van het jaar: gele, geurende bloemen in oktober en november.
• Prachtige botergele herfstkleur, die samen met de bloemen de struik doet oplichten.
• Op zachte herfstdagen komen bijen en vliegen nog op de bloemen af, als er bijna niets anders meer bloeit.
• Volledig winterhard en weinig werk: snoeien is niet nodig.
• Een mooie solitaire struik met een open, vaasvormige groeiwijze en een sierlijk winterbeeld.

Waar staat een toverhazelaar graag?

• Zon of halfschaduw; in de volle zon moet de grond wel vochtig blijven.
• Humusrijke, vochthoudende zand-, leem- of venige grond, zuur tot neutraal.
• Normaal vochtig: niet uitdrogen in de zomer, maar ook geen natte voeten.
• Reken op 3–4 m ruimte, als solitair in het gazon of achteraan in een border.
• Plant hem op een plek waar je in de herfst vaak komt, liefst voor een donkere achtergrond.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

4 m hoog, 4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Herfstaster: Bloeit tegelijk, met paarse en blauwe bloemen aan de voet van de struik.
• Sneeuwklokje: Een wit tapijt onder de kale struik in februari.
• Winterakoniet: Gele bloempjes in het late winterseizoen, onder de kale takken.
• Rode kornoelje: Rode twijgen die na de bladval kleur geven.
• Varens: Groen en koel aan de voet van de struik in de zomer.

Hoe en wanneer plant je een toverhazelaar?

Planten in maart–april en oktober–november.

1. Plant in maart–april of in oktober–november, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er bladaarde of compost door.
3. Zet de struik even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 3–4 m afstand tot andere struiken, bomen of gebouwen.
5. Geef meteen een flinke gieter water, ook als het regent.
6. Leg een laag bladcompost of houtsnippers rond de voet, zonder de stammen te raken.

Verzorgen

Water

De eerste twee jaar water geven bij droogte. Daarna enkel bij lange, droge periodes.

Bemesten

In het voorjaar een laag compost onder de struik is voldoende.

Mulchen

Laat het herfstblad onder de struik liggen of leg er bladcompost: zo blijft de grond koel en vochtig.

Verplanten

Vermijd het: kies meteen een plek waar hij volgroeid kan staan.

Onderbeplanting

Vroege bolletjes en schaduwplanten onder de struik gaan goed samen met zijn fijne wortels, zolang je niet diep spit.

Tip: Plant hem voor een donkere achtergrond, zoals een taxushaag of groenblijvende struiken: dan vallen de kleine gele bloemen in oktober–november veel beter op.

Wanneer snoei je een toverhazelaar?

Wanneer: Snoeien is niet nodig: hij groeit van nature in een mooie vorm. Moet er toch iets weg, doe dat dan in de winter, als de struik kaal is.

Hoe:

• Haal dode, beschadigde of kruisende takken weg tot op een gezonde zijtak.
• Kort nooit alle takken in: dan verliest hij zijn open, vaasvormige silhouet.
• In oktober–november kun je een paar bloeiende takjes snijden voor een vaas.

Let op: Hard terugsnoeien herstelt hij slecht: hij groeit traag en verliest zijn natuurlijke vorm.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai rijp zaad in de herfst buiten in een pot. Het kiemt traag, vaak pas na anderhalf tot twee jaar, omdat het eerst een warme en dan een koude periode nodig heeft.

Afleggen

In het voorjaar een lage tak inkerven, in de grond vastpinnen en afdekken. Na één à twee jaar heeft hij wortels en kun je hem loskoppelen.

Hoe komt een toverhazelaar de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De bloemen verdragen vorst: bij kou krullen de lintjes op en bij dooi gaan ze weer open.
• Jonge planten hebben baat bij een laag bladcompost rond de voet.

Ziektes en plagen

• Verstopte bloemen: De bloemen vallen weinig op tussen het gele blad. Dat is normaal: na de bladval zie je ze beter. Een donkere achtergrond helpt.
• Geel blad in de zomer: Lichtgeel blad met groene nerven wijst op te kalkrijke of te natte grond. Mulch met bladcompost en geef regenwater.
• Bruine bladranden: Teken van droogte, vooral in zonnige zomers. Geef ruim water aan de voet en mulch de grond.
• Weinig bloei: Jonge planten bloeien nog weinig. Geef ze een paar jaar tijd en snoei ze niet.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Compost onder de struik.
• April: Planten. Mulch aanbrengen. Afleggen.
• Juni: Water geven bij droogte, zeker bij jonge planten.
• Juli: Water geven bij droogte.
• September: Het blad begint te verkleuren.
• Oktober: Bloei en gele herfstkleur. De rijpe zaaddozen van vorig jaar springen open. Planten.
• November: Laatste bloemen. Bladval. Planten. Rijp zaad zaaien.
• December: Rust. Eventueel dode takken wegnemen.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De vruchten rijpen pas een jaar na de bloei. Als ze openspringen, schieten ze de zaden tot enkele meters ver weg, vaak terwijl de struik alweer in bloei staat.
• Hamameliswater wordt gemaakt door twijgen en schors van deze soort te stomen en te distilleren. Het wordt veel gebruikt in cosmetica.
• Het Engelse ‘witch’ in witch hazel komt van een oud woord voor ‘buigzaam’. De soepele takken werden vroeger als wichelroede gebruikt.