Heliotroop

Hoe herken je een heliotroop?

Groeivorm

Compacte, bossige plant van ongeveer 45 cm hoog en 40 cm breed; in zijn thuisland een meerjarig struikje.

Blad

Donkergroen, eirond, 5–8 cm, met een diep gerimpeld oppervlak.

Bloem

Zeer kleine bloempjes in dichte, gekrulde trossen die samen schermen van 10–15 cm vormen, van juni tot september.

Kleur

Violet tot lavendelblauw, soms wit; het ras ‘Marine’ is diep violetblauw.

Geur

Sterke geur naar vanille, in de warmte het sterkst.

Bloei: juni–september · Zaaien: februari–maart · Planten: mei–juni · Snoeien: maart en mei

Waarom in je tuin?

• De bloemen geuren sterk naar vanille, vooral op warme dagen: ideaal bij het terras of een zitplek.
• Bloeit van juni tot september in dichte, violette trossen.
• Bijen en vlinders komen graag naar de bloemen.
• Mooi in bakken, potten en in de border; ook te kweken op stam.
• Kan als stek of als hele plant binnen overwinteren.

Waar staat een heliotroop graag?

• Volle zon en een warme, beschutte plek; in te veel schaduw wordt hij ijl en bloeit hij minder.
• Rijke, humeuze, goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. In bakken gebruik je kwaliteitspotgrond.
• Gelijkmatig vochtig: de grond mag niet uitdrogen, maar ook niet drassig blijven.
• Reken op 30–40 cm tussen de planten; zet hem bij het terras, zodat je de geur kunt ruiken.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,45 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: pas buiten na de laatste nachtvorst (half mei)

Mooi samen met

• Petunia: Witte of roze petunia’s vullen de bak en laten het violet goed uitkomen.
• Verbena: Bloeit even lang in de zon en geeft kleurcontrast.
• Pelargonium: Rode of witte bloemen naast het geurende violet.
• Salie: Blauwe bloemaren die mooi harmoniëren met de violette trossen.
• Dahlia: Warmgekleurde bloemen in de border, met de heliotroop als geurige onderbeplanting.

Hoe en wanneer plant je een heliotroop?

Planten in mei–juni.

1. Zaai binnen in februari–maart bij ongeveer 20 °C; het zaad kiemt traag, in 2–4 weken. Bedek het zaad maar licht. Je kunt ook jonge planten kopen.
2. Prik de zaailingen uit in potjes en kweek ze verder op een lichte, koele plek.
3. Plant uit in mei–juni, als er geen vorst meer wordt verwacht; hij heeft minstens 2 °C nodig.
4. Maak een plantgat even diep als de kluit en meng er wat compost door. In bakken: potgrond met afvoergaten.
5. Zet de planten op 30–40 cm van elkaar en geef direct een flinke gietbeurt.
6. Top de jonge plant na het planten om een bossige groei te krijgen.

Verzorgen

Water

Regelmatig, zodat de grond gelijkmatig vochtig blijft. Bij droogte laat hij snel zijn bladeren hangen; in bakken bij warm weer dagelijks.

Bemesten

Om de twee weken vloeibare meststof voor bloeiende planten in bakken; in de border een gift compost bij het planten.

Uitgebloeide bloemen

Knip verwelkte trossen weg boven een nieuw blad: zo blijft hij bloeien en blijft hij compact.

Toppen

Knijp de uiteinden van de jonge scheuten in mei weg, dan wordt de plant bossiger en krijgt hij meer bloemen.

Steun

Een plantensteun is handig bij heliotropen op stam en bij grote planten in de wind.

Verpotten

Overwinterde planten verpot je in maart in verse potgrond en een iets grotere pot.

Tip: Zet hem vlak bij het terras of de zitplek en geef regelmatig water: de vanillegeur is het sterkst op warme dagen. Plant niet uit voor half mei.

Wanneer snoei je een heliotroop?

Snoeimaanden: maart en mei.

Wanneer: In mei toppen en in maart een overwinterde plant terugsnoeien; tijdens de bloei uitgebloeide trossen wegknippen.

Hoe:

• Knip overwinterde planten in maart terug tot ongeveer een derde, net boven een gezonde knop.
• Top in mei de uiteinden van jonge scheuten voor een bossige groei.
• Knip tijdens de zomer verwelkte bloemtrossen af tot boven een nieuw blad.
• Verwijder dode, zwakke of kale takken helemaal.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

In februari–maart binnen zaaien bij ongeveer 20 °C. Het zaad kiemt traag; kweek de planten op en zet ze in mei buiten.

Stekken

In augustus–september: kopstekken van 8–10 cm van niet-bloeiende scheuten, onderste bladeren weg, in vochtige stekgrond bij 18–20 °C. Na enkele weken wortelen ze.

Hoe komt een heliotroop de winter door?

Winterhard tot 2 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: hij verdraagt geen vorst en wordt buiten als eenjarige gekweekt.
• Haal hem in oktober voor de eerste vorst binnen: snoei hem een derde terug en zet hem licht en koel bij 10–15 °C met weinig water.
• Je kunt ook in de nazomer stekken nemen en die binnen overwinteren; zo heb je goedkoop nieuwe planten voor volgend jaar.

Ziektes en plagen

• Witte vlieg en bladluis: Kleine witte vliegjes en luizen onder het blad en op jonge scheuten. Afspuiten met water, gele vangplaten of lieveheersbeestjes inzetten.
• Spintmijt: Vooral bij overwintering in warme, droge lucht: fijne webjes en vergeelde blaadjes. Spuit de plant regelmatig af en zet hem op een koelere plek.
• Meeldauw en grijsschimmel: Wit poeder of grijs pluis bij vochtig weer. Ruimte laten, aangetaste delen weghalen en water aan de voet geven.
• Hangend blad: Teken van droogte of van wortelrot door te veel water. Controleer de grond en pas het gieten aan.

Het jaar rond

• Februari: Binnen zaaien bij ongeveer 20 °C.
• Maart: Zaaien. Overwinterde planten terugsnoeien en verpotten.
• April: Zaailingen uitprikken en op een lichte, koele plek kweken.
• Mei: Toppen. Na de ijsheiligen uitplanten.
• Juni: De bloei begint. Regelmatig water geven en bijmesten.
• Juli: Volle bloei. Verwelkte trossen wegknippen.
• Augustus: Bloei. Stekken nemen.
• September: Laatste bloei. Stekken laten wortelen.
• Oktober: Vóór de eerste vorst binnenhalen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Deze planten bevatten pyrrolizidine-alkaloïden, net als het jakobskruiskruid langs de wegen: die beschadigen de lever, ook in kleine hoeveelheden die je lange tijd binnenkrijgt, en die schade is blijvend. Paarden en koeien zijn het gevoeligst, ook voor gedroogde planten in hooi of kuilvoer, omdat ze die dan niet meer proeven: plant ze niet in of aan een weide, gooi maaisel of snoeiafval nooit bij het voer en maai ze niet mee met gras voor hooi. Maak er nooit thee of kruidenmiddeltjes van, ook niet van het koninginnekruid, dat vroeger als geneeskruid gebruikt werd. Houd kinderen, honden en katten weg van de plant en draag handschoenen bij het snoeien. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De naam Heliotropium komt uit het Grieks: helios betekent zon en tropos draaien, omdat men vroeger dacht dat de bloemen de zon volgden.
• In de Victoriaanse tijd was de heliotroop een populaire geurplant in serres en tuinen.
• In een warm klimaat zonder vorst groeit hij als meerjarig struikje dat veel hoger wordt dan de planten in onze bakken.