Hartlelie

Hoe herken je een hartlelie?

Groeivorm

Dichte, ronde pol van 40–45 cm hoog en 50–60 cm breed, die jaarlijks wat breder wordt.

Blad

Smal lancetvormig, 15–20 cm lang en 4–6 cm breed, glanzend donkergroen, met een golvende rand en een lange, geulvormige steel.

Bloem

Trompetvormige bloemen in paarse tot lavendel tinten, in trossen op stelen die boven het blad uitsteken, in augustus–september.

Herfst

Het blad kleurt geel en klapt na de eerste nachtvorst in elkaar.

Wortels

Vlezige, dichte wortelstok met dikke wortels; makkelijk te delen en te verplanten.

Bloei: augustus–september · Planten: maart–mei en september · Snoeien: november

Waarom in je tuin?

• Glanzend, smal blad dat de hele zomer sierend blijft, als weinig andere planten het in de schaduw volhouden.
• Groeit snel uit tot een dichte bodembedekker die onkruid onderdrukt.
• Bloeit laat, in augustus en september, met paarse trompetten die bijen aantrekken.
• Zeer winterhard, langlevend en bijna onderhoudsvrij.
• Mooi in potten en bakken op een schaduwrijk terras.

Waar staat een hartlelie graag?

• Halfschaduw tot schaduw: een plek met ochtendzon of gefilterd licht onder bomen is ideaal. In volle zon verbrandt het blad aan de randen.
• Humusrijke, vochthoudende grond: leem of klei, zuur tot kalkrijk. Op zand moet je veel compost toevoegen.
• Normaal tot nat: de grond moet in de zomer vochtig blijven, maar zonder staande nattigheid in de winter.
• Beschut tegen harde wind, die de bladeren kan scheuren.
• Plant op 50–60 cm van elkaar; als bodembedekker op 40–50 cm.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,45 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Varens: Fijne, veervormige bladeren naast de gladde bladeren van de hosta.
• Purperklokje: Gekleurd blad in dezelfde halfschaduw.
• Elfenbloem: Fijne bloemen in het voorjaar en blad dat het hele jaar sierend is.
• Japanse anemoon: Roze of witte bloemen in de late zomer boven de hosta’s.
• Vrouwenmantel: Een luchtige, geelgroene rand vooraan in de border.

Hoe en wanneer plant je een hartlelie?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant in maart–mei of in september, wanneer de grond vochtig is en niet bevroren.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er flink wat compost of bladaarde door.
3. Zet de plant zo diep als in de pot, met de kroon net op of onder het grondoppervlak.
4. Houd 50–60 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water en houd de grond het eerste jaar vochtig.
6. Leg een laag bladcompost rond de plant om de grond koel en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Regelmatig en ruim bij droogte, vooral het eerste jaar en in potten. Geef water aan de voet, niet over het blad.

Bemesten

In het voorjaar compost of een organische mest. In potten maandelijks een vloeibare meststof van april tot augustus.

Mulchen

Een laag bladcompost houdt de grond koel en vochtig en voedt de plant.

Slakken weren

Controleer in het voorjaar bij het uitlopen en na regen op slakken; zie problemen.

Uitgebloeide bloemen

Knip de stelen na de bloei af aan de voet, zodat de plant geen energie in zaad steekt.

Tip: Plant hosta’s in het voorjaar in een slakkenvrije omgeving: in een pot op een standaard, met een barrière van schelpengrit, of met aaltjes tegen naaktslakken.

Wanneer snoei je een hartlelie?

Snoeimaanden: november.

Wanneer: Na de eerste nachtvorst in november ruim je het afgestorven blad op; de uitgebloeide stelen knip je na de bloei.

Hoe:

• Knip het slap geworden blad in november tot vlak boven de grond af.
• Doe het afgeknipte blad niet op de composthoop als er slakkeneieren op zitten; breng het weg of laat het verteren.
• Knip de bloemstelen na de bloei af aan de voet.
• Verwijder in de zomer beschadigde of bruine bladeren om de pol netjes te houden.

Let op: Het afgestorven blad is een schuilplaats voor slakken en hun eitjes. Ruim het op voor de winter.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In het vroege voorjaar, als de nieuwe scheuten net uitkomen, of begin september. De pol opgraven en met een scherpe spade of mes in stukken met minstens twee scheuten en wortels delen. Meteen herplanten en water geven. Elke 4–5 jaar delen houdt de plant gezond.

Zaaien

Zaden in het voorjaar zaaien; ze kiemen langzaam en de zaailingen lijken niet altijd op de moederplant. Het duurt 3–4 jaar voor ze een mooie pol vormen.

Hoe komt een hartlelie de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −35 °C: ook in strenge Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Het blad sterft na de eerste vorst af; de plant overwintert als kroon met knoppen vlak onder de grond.
• In een pot: zet hem in de beschutte schaduw en laat de pot niet in water staan; wikkel hem bij strenge vorst in jute.
• Late voorjaarsvorst kan jonge scheuten beschadigen: dek ze af met een vliesdoek.

Ziektes en plagen

• Slakken: Gaten in het blad: de grootste vijand van hosta’s. Slakken in de avond rapen, een barrière van schelpengrit leggen of bierval plaatsen. Aaltjes tegen naaktslakken in het voorjaar en najaar helpen.
• Taxuskever (larven): De dikke, witte larven vreten de wortels; de plant wordt slap. Biologische aaltjes (nematoden) in augustus–september.
• Bladverbranding: Bruine, droge randen op het blad in de zon of bij droogte. Plant op een schaduwrijke plek en geef water.
• Wild: Konijnen en herten eten de hosta’s kaal. Beschermen met gaas.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Delen. Letten op slakken bij de nieuwe scheuten.
• April: Planten. Compost geven. Dekken tegen late vorst.
• Mei: Planten. Mulch aanbrengen. Slakken bestrijden.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven. Beschadigde bladeren wegknippen.
• Augustus: Begin van de bloei. Aaltjes tegen larven van de taxuskever.
• September: Bloei. Planten of delen.
• Oktober: Het blad kleurt geel.
• November: Afgestorven blad opruimen.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Hosta’s zijn giftig voor honden, katten en paarden: het blad bevat saponinen, die bij knabbelen braken, diarree en lusteloosheid geven. In Japan worden de jonge scheuten van sommige hosta’s als groente gekookt, maar laat kinderen geen blad of bloemen eten en gebruik je tuinhosta’s niet in de keuken. Honden graven graag in de koele grond onder de grote bladeren en jonge honden kauwen op de opkomende scheuten: ruim afgeknipt en afgestorven blad meteen op, en geef het niet aan konijnen of cavia’s. Bel je dierenarts als een dier veel gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De plant is genoemd naar Nikolaus Thomas Host, een Oostenrijkse arts en plantkundige uit de 18e–19e eeuw.
• Hosta’s kunnen tientallen jaren oud worden en worden met de jaren steeds mooier, want ze nemen elk jaar iets toe in omvang.
• In Japan, waar de plant vandaan komt, groeit hij in vochtige weiden en bossen op berghellingen.