Hartlelie

Hoe herken je een hartlelie?

Groeivorm

Brede, koepelvormige pol tot 90 cm hoog en 1,2 m breed; groeit traag en is pas na enkele jaren op volle grootte.

Blad

Zeer groot, dik en hartvormig, tot 30 cm en meer, met diepe nerven en een gerimpeld oppervlak; blauwgrijs berijpt.

Bloem

Klokvormig, bleeklila tot wit, in trossen op stengels net boven of tussen het blad; in juni–juli.

Vrucht

Groene doosvruchten met platte, zwarte zaden; zaailingen lijken niet altijd op de moederplant.

Wortels

Een dichte kluit van vlezige wortels onder een stevige kroon.

Bloei: juni–juli · Planten: maart–mei en september · Snoeien: augustus en november

Waarom in je tuin?

• Een indrukwekkende bladplant: één pol vult moeiteloos een schaduwhoek.
• Het blauwgrijze, gerimpelde blad is van april tot de eerste vorst mooi.
• Het dikke blad is minder gevoelig voor slakken dan dat van dunbladige hosta’s.
• De lila klokjes in juni–juli worden bezocht door hommels.
• Zeer winterhard en langlevend: een pol kan tientallen jaren op dezelfde plek staan.

Waar staat een hartlelie graag?

• Halfschaduw of schaduw; ochtendzon kan, maar felle middagzon verbrandt het blad en de blauwe waslaag.
• Humusrijke, vochthoudende leem- of kleigrond, zuur tot kalkrijk.
• Normaal vochtig tot vochtig: hij houdt niet van uitdrogen.
• Beschut tegen harde wind en hagel, die de grote bladeren scheuren.
• Reken op minstens 1–1,2 m ruimte per plant.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,9 m hoog, 1,2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Varens: Hun fijne bladeren zijn een mooi contrast met de grote, blauwe hosta.
• Pluimspirea: Roze, rode of witte pluimen in dezelfde vochtige halfschaduw.
• Lenteroos: Bloeit in de winter, als de hosta nog onder de grond zit.
• Japans bosgras: Een fijne, gele of groene graspol aan de voet.
• Boshortensia: Witte bloemschermen boven het blauwgrijze blad.

Hoe en wanneer plant je een hartlelie?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant in maart–mei of in september, als de grond niet te nat of bevroren is.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er een paar scheppen compost of bladcompost door.
3. Zet de kroon 2–3 cm onder het grondoppervlak, niet dieper.
4. Houd minstens 1 m afstand tot andere planten.
5. Druk aan en geef een flinke gieter water.
6. Leg een laag bladcompost rond de plant, maar niet tegen de kroon.

Verzorgen

Water

Houd de grond vochtig, zeker het eerste jaar en in droge zomers. Giet ’s ochtends aan de voet.

Bemesten

In maart–april compost of organische mest rond de pol.

Mulchen

Een laag bladcompost in het voorjaar houdt de grond koel en vochtig.

Slakken

Bescherm de jonge scheuten in april: raap ’s avonds slakken en houd de grond rond de pol vrij van afval.

In een pot

Kan goed in een grote pot met een mengsel van potgrond en compost; verpot of verfris de grond om de twee à drie jaar.

Tip: Bescherm de jonge scheuten in april tegen slakken, ook al is het dikke blad later minder gevoelig: één nacht vraat kan het blad voor de hele zomer met gaten tekenen.

Wanneer snoei je een hartlelie?

Snoeimaanden: augustus en november.

Wanneer: Na de bloei, in augustus, knip je de bloemstengels af. Het blad haal je weg als het na de eerste vorst geel en slap wordt, meestal in november.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemstengels aan de voet af, tenzij je zaad wilt.
• Knip beschadigde bladeren in de zomer aan de voet weg.
• Haal het gele, slappe blad na de eerste vorst weg: zo vinden slakken minder schuilplaatsen.
• Laat de kroon zelf ongemoeid: daar zitten de knoppen voor volgend jaar.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In april, net als de punten van de scheuten boven de grond komen, of eind augustus–september. Steek de stevige pol met een scherpe spade of mes in stukken met elk een paar knoppen en wortels.

Zaaien

Kan, maar zaailingen groeien traag en lijken niet altijd op de moederplant. Scheuren is sneller en zekerder.

Hoe komt een hartlelie de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Hij sterft in de herfst bovengronds af en loopt in april–mei weer uit; de winterkou heeft hij nodig voor zijn rustperiode.
• In een pot: zet de pot beschut en houd de grond aan de droge kant, zodat de kroon niet rot.

Ziektes en plagen

• Slakken: Gaten in het jonge blad in het voorjaar. Het dikke blad wordt minder aangevreten, maar raap ’s avonds slakken bij de opkomende scheuten.
• Taxuskever: Halvemaanvormige hapjes uit de bladranden; de larven vreten aan de wortels. Zet in het voorjaar of de nazomer aaltjes in.
• Bladverbranding: Bruine, papierachtige vlekken in felle zon of bij droogte. Verplant naar meer schaduw en geef water.
• Gescheurd blad: Door wind of hagel. Knip beschadigde bladeren weg; een beschutte plek voorkomt het.
• Virus: Vlekkerig of vervormd blad met verkleurde strepen langs de nerven kan op een virus wijzen. Gooi de plant bij het restafval en ontsmet je mes.

Het jaar rond

• Maart: Compost of bladcompost rond de pol strooien.
• April: De scheuten komen op: slakken rapen. Planten of scheuren.
• Mei: Het blad ontvouwt zich. Planten kan nog. Water bij droogte.
• Juni: Begin van de bloei. Water geven bij droogte.
• Juli: Bloei. Hommels op de klokjes.
• Augustus: Uitgebloeide bloemstengels afknippen. Water bij droogte.
• September: Planten of scheuren.
• Oktober: Het blad kleurt geel.
• November: Geel, slap blad na de eerste vorst weghalen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Hosta’s zijn giftig voor honden, katten en paarden: het blad bevat saponinen, die bij knabbelen braken, diarree en lusteloosheid geven. In Japan worden de jonge scheuten van sommige hosta’s als groente gekookt, maar laat kinderen geen blad of bloemen eten en gebruik je tuinhosta’s niet in de keuken. Honden graven graag in de koele grond onder de grote bladeren en jonge honden kauwen op de opkomende scheuten: ruim afgeknipt en afgestorven blad meteen op, en geef het niet aan konijnen of cavia’s. Bel je dierenarts als een dier veel gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De blauwe kleur komt van een waslaagje op het blad. In de zomer, in meer zon of door aanraking slijt het en wordt het blad groener.
• De soortnaam eert Philipp Franz von Siebold, een Duitse arts die voor de Nederlanders in Japan werkte en veel Japanse planten naar Europa bracht.
• Het geslacht Hosta is genoemd naar de Oostenrijkse arts en plantkundige Nicolaus Thomas Host.