Hartlelie

Hoe herken je een hartlelie?

Groeivorm

Brede, dichte pol van ongeveer 60 cm hoog en 90 cm breed; het blad sterft in de winter af.

Blad

Groot, hartvormig tot eirond, glanzend licht- tot geelgroen, met diepe, gebogen nerven.

Bloem

Witte trompetten van ongeveer 10 cm op stevige stelen boven het blad, in augustus en september.

Geur

Sterk en zoet, vooral in de late namiddag en ’s avonds, als de bloemen opengaan.

Wortels

Dikke, vlezige wortels en een korte wortelstok; de pol wordt langzaam breder.

Bloei: augustus–september · Planten: maart–mei en september · Snoeien: oktober–november

Waarom in je tuin?

• De enige hosta met grote, sterk geurende witte bloemen, laat in de zomer.
• Glanzend, frisgroen blad dat de hele zomer een weelderig, rustig beeld geeft.
• Hij verdraagt meer zon dan andere hosta’s, op voldoende vochtige grond.
• Hommels en andere bijen bezoeken de grote bloemen.
• Langlevend: een pol die op dezelfde plek elk jaar mooier wordt.
• Plant hem bij een terras of zitplek, waar je ’s avonds de geur ruikt.

Waar staat een hartlelie graag?

• Zon of halfschaduw; meer zon geeft meer bloemen, maar dan moet de grond vochtig blijven.
• Voedzame, humusrijke grond: leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Normale tot vochtige grond die in de zomer niet uitdroogt.
• Een beschutte plek bij een terras of zitplek, zodat de geur blijft hangen.
• Reken op 80–90 cm tussen de planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,6 m hoog, 0,9 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Varens: Fijn blad naast de brede, glanzende hosta, in dezelfde vochtige halfschaduw.
• Astilbe: Pluimen in roze, rood of wit in de zomer, vóór de hosta bloeit.
• Japans bosgras: Sierlijk, overhangend blad als zachte rand vooraan.
• Boshortensia: Witte schermen in de zomer, op dezelfde vochtige, voedzame grond.

Hoe en wanneer plant je een hartlelie?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant in maart–mei of in september, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er een paar scheppen compost of goed verteerde stalmest door.
3. Zet de plant even diep als in de pot: de knoppen komen net onder de grond.
4. Houd 80–90 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen flink water en houd de grond het eerste jaar vochtig.
6. Leg een laag bladcompost rond de plant om de grond koel en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Geef ruim water in droge periodes, liefst ’s ochtends aan de voet; op een zonnige plek nog wat meer.

Bemesten

In april compost of organische mest: hij houdt van een voedzame grond.

Mulchen

Een laag bladcompost in het voorjaar houdt de grond koel en vochtig.

Slakken

Bescherm het jonge blad in april–mei: dan is het het gevoeligst.

Scheuren

Niet nodig, maar een grote pol kun je om de 4–5 jaar in het voorjaar verdelen.

Tip: Plant hem bij een terras of raam: de bloemen gaan in de late namiddag open en geuren dan het sterkst. Hoe meer zon, hoe rijker de bloei, zolang je bij droogte water geeft.

Wanneer snoei je een hartlelie?

Snoeimaanden: oktober–november.

Wanneer: Hij wordt niet echt gesnoeid. In oktober knip je de uitgebloeide stelen weg en in november ruim je het afgestorven blad op.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemstelen laag bij het blad af.
• Haal het gele, slappe blad weg na de eerste vorst: zo verdwijnen ook schuilplaatsen van slakken.
• Aangevreten of beschadigd blad mag je in de zomer gewoon wegknippen als het stoort.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In april, als de spruiten net boven de grond komen, of in september: de pol opgraven en met een spade of mes verdelen in stukken met elk 2–3 knoppen. Meteen opnieuw planten en water geven.

Zaaien

Kan, maar zaailingen bloeien pas na enkele jaren en lijken niet altijd op de moeder. Scheuren is makkelijker.

Hoe komt een hartlelie de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Het blad sterft in de herfst af en de plant loopt laat uit, pas in april–mei. Markeer de plek, zodat je er niet in spit.
• In een pot: zet de pot tegen een muur en houd de potgrond in de winter licht vochtig, niet nat.

Ziektes en plagen

• Slakken: Gaten in het blad, vooral in het voorjaar. ’s Avonds rapen, een bierval zetten en egels, kikkers en loopkevers een plek in de tuin geven.
• Bruine bladranden: Door te veel zon op droge grond. Meer water geven en mulchen.
• Taxuskever: Halvemaanvormige hapjes uit de bladrand. Raap ’s nachts de kevers en zet in de nazomer aaltjes in tegen de larven.
• Hostavirus: Gevlekte, misvormde bladeren kunnen op een virus wijzen. Graaf zo’n plant op, gooi hem bij het restafval en maak je gereedschap schoon.

Het jaar rond

• Maart: Compost of mest rond de plek geven. Planten.
• April: De spruiten komen boven. Slakken bestrijden. Scheuren of planten.
• Mei: Planten. Slakken blijven bestrijden.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte. Mulch aanvullen.
• Augustus: Begin van de bloei. ’s Avonds geurt hij sterk.
• September: Bloei. Planten of scheuren.
• Oktober: Uitgebloeide stelen wegknippen. Het blad kleurt geel.
• November: Afgestorven blad opruimen.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Hosta’s zijn giftig voor honden, katten en paarden: het blad bevat saponinen, die bij knabbelen braken, diarree en lusteloosheid geven. In Japan worden de jonge scheuten van sommige hosta’s als groente gekookt, maar laat kinderen geen blad of bloemen eten en gebruik je tuinhosta’s niet in de keuken. Honden graven graag in de koele grond onder de grote bladeren en jonge honden kauwen op de opkomende scheuten: ruim afgeknipt en afgestorven blad meteen op, en geef het niet aan konijnen of cavia’s. Bel je dierenarts als een dier veel gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• In China heet hij ‘jade-haarspeld’, omdat de lange, witte bloemknoppen op een haarspeld lijken.
• Het geslacht Hosta is genoemd naar Nicolaus Thomas Host, een Oostenrijkse arts en plantkundige.
• De soortnaam plantaginea betekent ‘lijkend op weegbree’ (Plantago), naar de vorm van de bladeren.