Iris danfordiae

Hoe herken je een Iris danfordiae?

Groeivorm

Kleine bolplant van ongeveer 10 cm hoog en 5 cm breed bij de bloei; het blad groeit daarna nog flink door.

Blad

Smal en grasachtig, grijsgroen; verwelkt in het late voorjaar.

Bloem

Eén bloem per stengel, felgeel, met groenbruine spikkels op de hangende blaadjes en kleine, rechte binnenste blaadjes.

Geur

Lichte, zoete geur die je vooral op een zonnige dag ruikt.

Bol

Kleine, eironde bol met een bruin, vezelig vel. Na de bloei valt hij vaak uiteen in kleine broedbolletjes.

Bloei: februari–maart · Planten: september–november

Waarom in je tuin?

• Een van de vroegste bloeiers van de tuin: felgeel in februari en maart, als bijna niets anders bloeit.
• Eerste voedsel voor bijen en hommels op zonnige, zachte dagen.
• Volledig winterhard tot ongeveer −25 °C; sneeuw en nachtvorst deren de bloemen niet.
• Klein en compact: past in een rotstuin, een pot of een smalle strook vooraan in de border.
• Weinig werk: geen snoei, geen steun en nauwelijks water.
• Heeft een lichte, zoete geur, vooral op zonnige dagen.

Waar staat een Iris danfordiae graag?

• Volle zon of lichte halfschaduw; hij bloeit voordat bomen en struiken blad hebben, dus onder bladverliezende heesters kan ook.
• Goed doorlatende grond: zand of leem, kalkrijk mag. Houd de grond in de zomer droog.
• Verdraagt een droge zomerrust en staat daarom goed in een rotstuin of op een verhoogde rand.
• Plant de bollen 5–8 cm uit elkaar, liefst in groepjes van minstens 10–20 stuks.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,1 m hoog, 0,05 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Krokus: Bloeit tegelijk; paars en wit naast het felle geel.
• Sneeuwklokje: Wit en groen bloeit samen met de gele irissen.
• Blauwe sterhyacint: Diepblauwe sterretjes vormen een mooi contrast met geel.
• Kerstroos: Groenblijvend blad en bloemen op dezelfde plek in de winter.

Hoe en wanneer plant je een Iris danfordiae?

Planten in september–november.

1. Plant in september–november, liefst vroeg in de herfst.
2. Graaf een plantgat van 15 cm diep; dieper dan je voor zo’n kleine bol zou verwachten.
3. Meng zware grond met grof zand of fijn grind voor een betere afwatering.
4. Zet de bollen met de punt naar boven, 5–8 cm uit elkaar.
5. Bedek met aarde, druk licht aan en geef alleen water als de grond kurkdroog is.

Verzorgen

Water

In het voorjaar zelden nodig; geef bij langdurige droogte tijdens de bloei een scheut water. In de zomerrust houd je de grond droog.

Bemesten

Meestal niet nodig. Strooi na de bloei eventueel wat compost of bloembollenmeststof; geen verse mest.

Mulchen

Een dun laagje grof zand of grind houdt de bloemen schoon en de grond doorlatend; geen dikke laag compost.

Uitgebloeide bloemen

Knip ze weg zodra ze verwelkt zijn: de energie gaat dan naar de bol en niet naar zaad.

Blad

Laat het blad staan tot het geel is, meestal in mei–juni: daarmee laadt de bol zich op voor volgend jaar.

Tip: Plant de bollen echt 15 cm diep: ondiep geplant valt de bol na de eerste bloei uiteen in broedbolletjes die jaren niet bloeien. Koop gerust elk najaar een paar nieuwe bollen bij.

Wanneer snoei je een Iris danfordiae?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Knip de uitgebloeide bloemen weg en haal het blad pas weg als het helemaal geel en verdord is, meestal in juni.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide bloemstengel net boven de grond af.
• Laat het blad minstens zes weken na de bloei staan: de bol laadt zich er mee op.
• Pas als het blad geel is, trek je het zachtjes los of knip je het af.

Let op: Knip het blad niet te vroeg af en knoop het niet vast: dan bloeit de bol volgend jaar slechter.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Broedbolletjes

In juni–juli, als het blad geel is: graaf de groep op, scheid de kleine bolletjes en zet ze meteen of in september 15 cm diep terug. De kleinste bolletjes bloeien pas na enkele jaren.

Zaad

Zaai in de herfst in een bak buiten; de zaailingen hebben enkele jaren nodig om te bloeien. Delen gaat veel sneller.

Hoe komt een Iris danfordiae de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard in België (tot ongeveer −25 °C): geen bescherming nodig, ook niet bij sneeuw.
• Zorg voor een goede afwatering: natte voeten in de winter zijn voor deze bol gevaarlijker dan kou.
• In een pot: zet de pot beschut tegen een muur en laat hem niet in water staan.

Ziektes en plagen

• Bol valt uiteen: Bloeit hij na het eerste jaar niet meer, dan is de bol in kleine bolletjes uiteengevallen. Plant daarom 15 cm diep en vervang uitgeputte bollen in de herfst.
• Inktziekte: Zwarte vlekken op de bolschil en zwarte strepen op het blad. Ruim aangetaste bollen op met het restafval en plant er een paar jaar geen irisbollen meer.
• Bolrot: In natte, zware grond rotten de bollen en komt er geen bloem. Plant in doorlatende grond en meng klei met zand.
• Slakken: Eten soms het jonge blad en de bloemen. Verzamel ze ’s avonds met de hand.

Het jaar rond

• Februari: Eerste bloemen verschijnen. Vorst deert ze meestal niet.
• Maart: Bloei. Bijen op bezoek. Uitgebloeide bloemen wegknippen.
• April: Blad groeit door. Laten staan.
• Mei: Blad vergeelt. Niet wegknippen.
• Juni: Blad weghalen als het helemaal geel is. Eventueel opgraven en verdelen.
• Juli: Zomerrust. Grond droog houden.
• September: Planten, 15 cm diep.
• Oktober: Planten. Potten vullen.
• November: Laatste kans om te planten.
• December: Rust onder de grond.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze bolirissen zijn giftig, vooral de bol: wie ervan eet, krijgt braken, buikpijn en diarree, en ook honden en katten worden er ziek van. In de herfst lijken de kleine bollen op sjalotjes of plantuitjes: bewaar ze niet bij de keukenuien, plant ze meteen en ruim lege zakjes en losse bollen op. Honden die graven halen ze makkelijk boven, en dwergirissen in een pot binnen staan vaak op kinderhoogte. Wie veel bloemen snijdt of veel bollen plant, krijgt van het sap soms een rode, jeukende huid: draag handschoenen en was daarna je handen. Bel je dierenarts als een dier ervan gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De soortnaam verwijst naar Danford, die de plant in de 19e eeuw in Turkije verzamelde.
• Hij bloeit zo vroeg dat de bloemen soms door een laagje sneeuw heen steken.
• Na de bloei valt de bol vaak uiteen in kleine bolletjes: dat is zijn natuurlijke manier om zich te vermeerderen.