Netiris

Hoe herken je een netiris?

Groeivorm

Kleine bolplant van 10–15 cm hoog bij de bloei; het blad groeit daarna door.

Blad

Smal, stijf en vierkant in doorsnede, grijsgroen; groeit na de bloei tot 30–40 cm en sterft in juni af.

Bloem

Een fijne irisbloem van 5–6 cm met drie rechtopstaande en drie hangende bloembladen, in februari–maart.

Kleur

Violet, purper of blauw, met een gele of oranje kam en witte tekening op de hangende bloembladen.

Geur

Licht en zoet, wat naar viooltjes.

Bol

Klein, met een bruin, netvormig vlies; vormt na de bloei vaak veel kleine broedbolletjes.

Bloei: februari–maart · Planten: september–november

Waarom in je tuin?

• Een van de eerste bloeiers: echte irisbloemen in februari en maart.
• Diepe, rijke kleuren met een fijne tekening, mooi om van dichtbij te bekijken.
• Een lichte viooltjesgeur, vooral in een pot op een tafel bij de deur.
• Vroege bijen en hommels bezoeken de open bloemen op zonnige dagen.
• Klein en ideaal voor een rotstuin, grindtuin, de rand van een border of een pot.

Waar staat een netiris graag?

• Volle zon: de bloemen openen het best in de zon.
• Goed doorlatende zand- of leemgrond, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; in de zomer moet de bol droog en warm kunnen rusten.
• Ideaal in een rotstuin, grindtuin, bloembak of pot; niet in zware, natte grond.
• Plant op 5–8 cm van elkaar, in groepjes van tien of meer.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,12 m hoog, 0,05 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Krokussen: Bloeien in dezelfde weken in geel, wit en lila.
• Winterheide: Een lage, groenblijvende struik die tegelijk roze of wit bloeit en kalk verdraagt.
• Tijm: Bedekt in de zomer de plek waar de bollen rusten.
• Muurpeper: Een droogteminnende bodembedekker die geen water vraagt.
• Blauw schapengras: Fijne, blauwgrijze pollen in een grindtuin.

Hoe en wanneer plant je een netiris?

Planten in september–november.

1. Plant de bollen van september tot november.
2. Kies een zonnige plek en maak zware grond luchtiger met grof zand of fijn grind.
3. Plant de bollen 8–10 cm diep, met de punt naar boven.
4. Zet ze op 5–8 cm van elkaar.
5. Druk de grond aan en geef enkel water als hij kurkdroog is.
6. In een pot: gebruik een mengsel van potgrond en grof zand en leg er een laagje fijn grind bovenop.

Verzorgen

Water

In de volle grond niet nodig. In een pot water geven als de grond droog is, zolang het blad groen is.

Bemesten

Na de bloei wat kalirijke mest, zodat de bollen weer dik genoeg worden om te bloeien.

Blad

Laat het blad helemaal geel worden voor je het weghaalt.

Uitgebloeide bloemen

Knip ze weg, zodat de plant geen energie in zaad steekt.

Zomerrust

Zet er geen planten bovenop die in de zomer veel water vragen.

In huis

Bollen in een pot kun je in januari in een koele, lichte kamer zetten; ze bloeien dan wat vroeger. Zet ze na de bloei terug buiten.

Tip: Geef na de bloei wat kalirijke mest en laat het blad volledig afsterven: zo blijven de bollen groot genoeg om jaren na elkaar te bloeien.

Wanneer snoei je een netiris?

Wanneer: De netiris wordt niet gesnoeid. Je knipt enkel uitgebloeide bloemen weg en ruimt het blad op als het afgestorven is.

Hoe:

• Knip verwelkte bloemen net onder de bloem af.
• Laat het blad doorgroeien tot het in juni geel wordt.
• Ruim het afgestorven blad dan op.

Let op: Knip het blad nooit groen af: de bol heeft het nodig om weer te bloeien.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Broedbolletjes

Graaf een pol om de 3–4 jaar op in juni–juli, als het blad afgestorven is. Bewaar de bollen droog en luchtig en plant ze in de herfst opnieuw. Kleine bolletjes hebben een paar jaar nodig om te bloeien.

Zaaien

Zaai vers zaad in de herfst in een pot met zanderige grond en laat die buiten staan. Zaailingen bloeien pas na enkele jaren.

Hoe komt een netiris de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: geen bescherming nodig.
• Hij heeft juist een koude winter nodig om goed te bloeien.
• Natte grond is gevaarlijker dan vorst: zorg voor een goede drainage.
• In een pot kan hij buiten blijven; zet hem op potvoetjes zodat het water weg kan.

Ziektes en plagen

• Bollen vallen uiteen: Na de eerste bloei splitsen veel bollen in kleine bolletjes die jaren niet bloeien. Plant diep genoeg, geef na de bloei kalirijke mest en vul aan met nieuwe bollen.
• Inktvlekkenziekte: Zwarte vlekken op de bol en geel, afstervend blad. Gooi aangetaste bollen weg en plant nieuwe op een andere plek.
• Slakken: Ze vreten aan knoppen en bloemen. Raap ze ’s avonds weg.
• Muizen en eekhoorns: Ze graven de bollen op. Leg gaas over de plek of plant in een gaasmandje.

Het jaar rond

• Januari: De eerste knoppen verschijnen. Potten eventueel in een koele kamer zetten.
• Februari: Bloei. Bijen op zonnige dagen.
• Maart: Laatste bloei. Uitgebloeide bloemen wegknippen en kalirijke mest geven.
• April: Het blad groeit door. Letten op slakken.
• Juni: Het blad wordt geel; daarna opruimen. Pollen eventueel opnemen.
• Juli: Rust: droog houden.
• September: Bollen planten.
• Oktober: Bollen planten.
• November: Laatste bollen planten. Een laagje grind bovenop.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze bolirissen zijn giftig, vooral de bol: wie ervan eet, krijgt braken, buikpijn en diarree, en ook honden en katten worden er ziek van. In de herfst lijken de kleine bollen op sjalotjes of plantuitjes: bewaar ze niet bij de keukenuien, plant ze meteen en ruim lege zakjes en losse bollen op. Honden die graven halen ze makkelijk boven, en dwergirissen in een pot binnen staan vaak op kinderhoogte. Wie veel bloemen snijdt of veel bollen plant, krijgt van het sap soms een rode, jeukende huid: draag handschoenen en was daarna je handen. Bel je dierenarts als een dier ervan gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam reticulata betekent ‘netvormig’ en verwijst naar het vlies rond de bol, dat eruitziet als een fijn netje.
• Het blad is vierkant in doorsnede, anders dan bij de meeste andere irissen.
• De gele vlek op de hangende bloembladen werkt als een wegwijzer die bijen naar de nectar leidt.