Kerstroos

Hoe herken je een kerstroos?

Groeivorm

Lage, compacte pol van ongeveer 30 cm hoog en 45 cm breed.

Blad

Leerachtig, donkergroen en handvormig verdeeld in 7–9 delen die aan de top getand zijn; wintergroen.

Bloem

Schotelvormig, 5–8 cm breed, één tot drie per stengel, van december tot maart.

Kleur

Zuiver wit met gele meeldraden; na de bestuiving verkleuren de bloemen naar roze of groenig.

Wortels

Dik, zwart en diep vertakt: hij verplant slecht.

Bloei: december–maart · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: december–januari

Waarom in je tuin?

• Bloeit van december tot maart, als de rest van de tuin in rust is.
• Wintergroen blad dat het hele jaar structuur geeft in de schaduw.
• Vroege voedselbron voor hommelkoninginnen en andere bijen op zachte winterdagen.
• Zeer langlevend: op een goede plek blijft hij tientallen jaren staan.
• Gedijt in halfschaduw en schaduw onder struiken en bomen.

Waar staat een kerstroos graag?

• Halfschaduw of schaduw, bijvoorbeeld onder bladverliezende struiken: in de winter licht, in de zomer koel.
• Humusrijke, neutrale tot kalkhoudende grond: leem of klei. Op zure grond voeg je wat kalk toe.
• Normaal vochtige grond die in de zomer niet uitdroogt en in de winter niet nat blijft.
• Kies meteen de definitieve plek, want hij blijft er jaren staan. Plant op 40–45 cm afstand.
• Dicht bij het huis of langs een pad zie je de winterbloemen het best.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,3 m hoog, 0,45 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Sneeuwklokje: Witte klokjes die tegelijk bloeien in dezelfde schaduw.
• Winterakoniet: Gele bloempjes in februari, ook graag op kalkrijke grond.
• Elfenbloem: Een sierlijke bodembedekker voor dezelfde halfschaduw onder struiken.
• Varens: Fris blad in de zomer, als de kerstroos rustig op de achtergrond blijft.

Hoe en wanneer plant je een kerstroos?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Graaf een ruim, diep plantgat en meng er compost of bladaarde door; op zure grond ook een handje kalk.
3. Zet de plant even diep als in de pot, niet dieper.
4. Houd 40–45 cm tussen de planten.
5. Druk de grond aan en geef meteen ruim water.
6. Mulch met bladcompost: dat houdt de grond koel en voorkomt dat regen modder op de bloemen spat.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte; ook later in droge zomers af en toe water geven.

Bemesten

Na de bloei in het voorjaar een laag compost of wat organische mest.

Mulchen

Een laag bladcompost in het najaar houdt de grond humusrijk en de bloemen schoon.

Oud blad

Knip in de winter oude en gevlekte bladeren weg, zodat de bloemen goed zichtbaar zijn.

Rust

Laat hem ongemoeid: verplanten en delen neemt hij slecht op.

Tip: Kies meteen een plek waar hij jaren mag blijven, in halfschaduw op humusrijke, kalkhoudende grond. Knip in de winter het oude blad weg, dan komen de witte bloemen het best tot hun recht.

Wanneer snoei je een kerstroos?

Snoeimaanden: december–januari.

Wanneer: Veel snoeiwerk is er niet. Knip in december–januari, als de bloemknoppen verschijnen, oude en beschadigde bladeren weg.

Hoe:

• Knip oude, gevlekte of geknakte bladeren aan de voet af; gezond blad mag blijven.
• Pas op dat je de bloemknoppen en het jonge blad niet raakt.
• Knip na de bloei de uitgebloeide bloemstengels weg als je geen zaailingen wilt.
• Gooi gevlekt blad bij het restafval, niet op de composthoop.

Let op: Draag handschoenen: het sap kan de huid irriteren en alle delen zijn giftig.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai vers zaad in juni meteen in een pot met zaaigrond en zet die buiten in de schaduw. Het zaad kiemt pas na de winter; de zaailingen bloeien na drie jaar of later.

Delen

Enkel bij grote, oude pollen: in september voorzichtig opgraven en in stukken met elk een paar knoppen verdelen. Daarna bloeit hij vaak een jaar minder.

Hoe komt een kerstroos de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: bescherming is niet nodig.
• Bij strenge vorst hangen bloemen en stengels slap; bij dooi richten ze zich weer op.
• Wil je smetteloze witte bloemen, zet dan tijdens de bloei een glazen stolp of kweekkap over de plant tegen modder en regen.
• In een pot: zet hem beschut en zorg dat de pot niet in water staat.

Ziektes en plagen

• Bladvlekkenziekte: Zwartbruine, ronde vlekken op blad en bloemen, vooral bij nat weer. Knip aangetast blad weg, gooi het weg en zorg voor een luchtige groeiplaats.
• Bladluis: Op bloemen en jong blad in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes ze op; anders afspuiten met water.
• Slakken: Vreten gaten in bloemen en knoppen. ’s Avonds rapen of een bierval plaatsen.
• Geen bloei: Te jonge planten, pas verplant, te diep geplant of te weinig licht in de winter. Na verplanten duurt het vaak 1–2 jaar voor hij weer goed bloeit.

Het jaar rond

• Januari: Bloei. Oude en gevlekte bladeren wegknippen.
• Februari: Bloei. Letten op slakken.
• Maart: Laatste bloei. Compost geven. Planten.
• April: Planten. Nieuw blad verschijnt; letten op bladluis.
• Juni: Zaad oogsten en meteen in een pot zaaien.
• Juli: Water geven bij droogte.
• September: Planten. Grote pollen eventueel voorzichtig delen.
• Oktober: Planten. Mulch van bladcompost aanbrengen.
• November: Bloemknoppen verschijnen. Slakken in de gaten houden.
• December: Eerste bloemen. Oude bladeren wegknippen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van nieskruid en kerstrozen zijn giftig, ook voor huisdieren; het sap kan de huid irriteren. Draag handschoenen als je de oude bladeren wegknipt of de plant scheurt, en eet er niets van. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam niger betekent ‘zwart’ en verwijst naar de zwarte wortels, niet naar de witte bloemen.
• Wat op bloemblaadjes lijkt, zijn eigenlijk kelkbladen. Daarom blijft de bloem wekenlang mooi en verkleurt ze na de bestuiving.
• In de Alpen groeit hij in het wild in beuken- en naaldbossen op kalkgrond.