Dalmatische iris

Hoe herken je een Dalmatische iris?

Groeivorm

Waaiervormige pol van ongeveer 80 cm hoog en 45 cm breed, die uit dikke, kruipende wortelstokken groeit.

Blad

Stevig, zwaardvormig, blauwgrijs en in een waaier geplaatst, 30–50 cm lang; bij de bontbladige vormen met crèmekleurige strepen.

Bloem

Grote, lavendelblauwe bloemen van 8–12 cm met een baardje, in mei en juni, met een geur naar vanille en druif.

Geur

De bloemen ruiken zacht naar vanille en druif; de gedroogde wortelstokken ruiken naar viooltjes.

Wortels

Dikke, vlezige wortelstokken die half aan de oppervlakte liggen.

Bloei: mei–juni · Planten: juli–september · Snoeien: juni en oktober

Waarom in je tuin?

• Zachte lavendelblauwe, geurende bloemen in mei en juni: een klassieker in de tuin.
• Het blauwgrijze, zwaardvormige blad is het hele seizoen sierend, ook zonder bloemen.
• Heel droogtebestendig, ideaal voor warme, droge plekken en arme grond.
• De bontbladige vormen zijn mooi als bladplant in een zonnige border.
• Bijna onderhoudsvrij en langlevend.

Waar staat een Dalmatische iris graag?

• Volle zon: in de schaduw bloeit hij nauwelijks en kan hij rotten.
• Goed doorlatende grond: zand of leem, neutraal tot kalkrijk. Zware, natte klei is ongeschikt.
• Droog tot normaal: hij verdraagt droogte uitstekend, maar niet staande nattigheid.
• Een warme, zonnige, beschutte plek, bijvoorbeeld voor een muur of op een zonnige helling.
• Plant op 40–45 cm van elkaar, met de wortelstokken naar buiten gericht.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,8 m hoog, 0,45 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Geur en kleur die mooi samen passen in een zonnige border.
• Salie: Blauwpaarse aren die passen bij de blauwe bloemen.
• Siergrassen: Fijne halmen als zachte achtergrond.
• Ooievaarsbek: Blauwe of roze bloemen in dezelfde stijl.
• Vetkruid: Een lage, droogtebestendige plant vooraan in de zon.

Hoe en wanneer plant je een Dalmatische iris?

Planten in juli–september.

1. Plant in juli, augustus of september, kort na de bloei, wanneer de grond droog en warm is.
2. Graaf een ondiep plantgat en meng er zand of grind door als de grond zwaar is; compost is niet nodig.
3. Leg de wortelstok ondiep, zodat de bovenkant half boven de grond uitsteekt en de zon bereikt; de wortels gaan omlaag.
4. Houd 40–45 cm afstand tussen de planten en richt de bladwaaiers naar buiten.
5. Knip de bladwaaier terug tot ongeveer een derde en geef eenmalig water.
6. Mulch niet over de wortelstok: hij moet in de zon kunnen drogen.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna zelden of nooit. Te veel water geeft rot.

Bemesten

Weinig of niets. Te veel stikstof geeft slap blad en rot; een beetje beendermeel of kalk is genoeg.

Uitgebloeide bloemen

Knip de bloemstelen na de bloei af aan de voet.

Wortelstok vrijhouden

Houd de bovenkant van de wortelstok vrij van aarde en mulch, zodat hij kan drogen.

Delen

Om de drie à vier jaar na de bloei delen; dat houdt hem bloeiend.

Tip: Plant de wortelstok ondiep, op een zonnige, droge plek, en laat de bovenkant half uit de grond steken: dat is de beste verzekering tegen rot en dus tegen een mislukte bloei.

Wanneer snoei je een Dalmatische iris?

Snoeimaanden: juni en oktober.

Wanneer: Na de bloei in juni knip je de uitgebloeide stelen af; in oktober ruim je dood of gevlekt blad op.

Hoe:

• Snijd de uitgebloeide bloemstelen af aan de voet, juist boven de wortelstok.
• Verwijder dood of bruin blad in de herfst of aan het einde van de winter.
• Knip bij het delen of herplanten de bladwaaier terug tot ongeveer een derde.

Let op: Alle delen zijn giftig, vooral de wortelstok. Draag handschoenen: het sap kan de huid irriteren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In juli–september, na de bloei, de pol opgraven en met een scherp mes in stukken met een bladwaaier en een stuk wortelstok delen. Oude, houtige delen weggooien. Ondiep herplanten.

Zaaien

Zaden in de herfst zaaien; ze kiemen traag en onregelmatig. Planten bloeien pas na 2–3 jaar en lijken niet altijd op de moederplant.

Hoe komt een Dalmatische iris de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −25 °C: in Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Het blad blijft deels staan; knip alleen dood of gevlekt blad weg.
• Natte winters zijn het grootste risico: zorg voor een goed doorlatende grond.
• In een pot: zet hem tegen een warme muur en zorg dat het water kan wegvloeien.

Ziektes en plagen

• Wortelstokrot: De wortelstok wordt zacht en stinkt; het blad valt om. Rotte delen wegsnijden met een schoon mes en de plant op een drogere plek opnieuw planten.
• Bladvlekken: Bruine vlekken op het blad bij vochtig weer. Aangetaste bladeren wegknippen en dood blad in de herfst opruimen.
• Slakken: Vreten jonge bladeren en bloemen in het voorjaar. Slakken rapen of een barrière van schelpengrit leggen.
• Geen bloemen: Meestal te veel schaduw, te diep geplant, te veel stikstof of een te dichte pol. Verplant of deel hem.

Het jaar rond

• Maart: Dood blad opruimen. Letten op slakken.
• April: Bladeren groeien. Letten op slakken.
• Mei: Begin van de bloei.
• Juni: Bloei. Uitgebloeide stelen afknippen.
• Juli: Planten of delen.
• Augustus: Planten of delen.
• September: Planten of delen.
• Oktober: Dood of gevlekt blad verwijderen.
• November: Opruimen.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de baardiris en de Dalmatische iris zijn giftig, vooral de wortelstok: die geeft een branderig gevoel in de mond, braken, buikpijn en diarree, ook bij honden, katten en grazend vee. Gedroogd en jarenlang gerijpt wordt de wortelstok iriswortel, voor parfum, potpourri en sommige gins, en vroeger kregen baby’s een stuk ‘violenwortel’ om op te bijten als ze tandjes kregen. Maak dat niet zelf: de verse wortelstok is giftig en irriteert mond en maag, en een baby kan zich verslikken in een stuk wortel. De wortelstokken liggen half boven de grond: let op honden die eraan knagen, en ruim de stukken op als je de pollen scheurt. Het sap kan de huid irriteren: draag handschoenen bij het scheuren en terugknippen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• De gedroogde wortelstokken van de Dalmatische iris worden al eeuwenlang gebruikt in de parfumerie: na jaren drogen ruiken ze naar viooltjes.
• ‘Iris’ is de Griekse naam voor de regenboog en voor de godin van de regenboog, vanwege de vele kleuren van de familie.
• De bontbladige vormen met crèmestrepen zijn populaire bladplanten, ook buiten de bloeitijd.