Wonderboom

Hoe herken je een wonderboom?

Groeivorm

Eenjarig geteelde, rechtopgaande plant van 1,5–2 m hoog en ongeveer 1 m breed; in de tropen een meerjarige struik of kleine boom.

Blad

Groot, handvormig met 5–11 lobben, tot ruim 30 cm breed, groen, bronskleurig of roodpaars, vaak aan rode bladstelen.

Bloem

Onopvallende groenige of rode bloemen in trossen, juli tot september; de vrouwelijke bloemen hebben rode stempels.

Vrucht

Stekelige zaaddozen, vaak rood, met gevlekte, glanzende zaden die zeer giftig zijn.

Stengels

Dik en hol, vaak rood of paarsachtig met een waslaagje.

Bloei: juli–september · Zaaien: maart–april · Planten: mei–juni

Waarom in je tuin?

• Groeit in één zomer tot 1,5–2 m: een snelle, tropisch ogende blad- en structuurplant.
• Enorme, handvormige bladeren in groen, brons of roodpaars geven een exotisch effect in border en bak.
• Stekelige, vaak rode zaaddozen geven extra sier, maar knip ze om veiligheidsredenen weg voor ze rijpen.
• Een kleurrijk, snelgroeiend scherm of blikvanger tussen bloeiende zomerplanten.
• Eenvoudig te kweken uit zaad dat je zelf in april binnen zaait.

Waar staat een wonderboom graag?

• Volle zon en warmte voor de krachtigste groei en de mooiste bladkleur.
• Rijke, humusrijke, goed doorlatende maar vochthoudende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Gelijkmatig vochtig; bij droogte laat hij zijn blad hangen. In een pot minstens 30–40 liter.
• Beschut tegen wind: de grote bladeren scheuren en de stengels kunnen breken.
• Plant op 80–100 cm van elkaar of solitair in een grote pot.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: pas buiten na de laatste nachtvorst (half mei)

Mooi samen met

• Bloemriet: Grote, tropische bladeren en felle bloemen die dezelfde zon en voeding vragen.
• Dahlia: Rijke bloei in dezelfde warme zomerkleuren.
• Zonnebloem: Hoge, rechte stengels en gele bloemen die dezelfde zon en voeding vragen.
• Siergrassen: Fijne halmen en pluimen vormen een mooi contrast met het grove blad.

Hoe en wanneer plant je een wonderboom?

Planten in mei–juni.

1. Week het zaad een nacht (12–24 uur) in lauw water en zaai in april binnen, één zaad per pot van 9 cm, 2 cm diep, bij 20–25 °C.
2. Het zaad kiemt in 1–3 weken; houd de jonge planten licht, warm en gelijkmatig vochtig.
3. Zet de planten eerst een week overdag buiten om te wennen en plant ze na half mei uit, als er geen nachtvorst meer wordt verwacht.
4. Graaf een groot plantgat en werk er een paar scheppen compost of verteerde stalmest door.
5. Plant even diep als in de kweekpot, op 80–100 cm van elkaar, en geef meteen een flinke gieter water.
6. Leg een dikke laag mulch rond de voet en zet bij wind een stevige stok bij de stengel.

Verzorgen

Water

Geef in warm weer ruim en regelmatig water, aan de voet. In een pot kan dat dagelijks zijn.

Bemesten

Van juni tot augustus om de twee weken een voedzame mest in het gietwater; hij is een zware eter.

Steun

Zet bij wind of een hoge plant een stevige stok of paal en bind de stengel losjes vast.

Zaaddozen

Knip de bloemtrossen weg voor de zaden rijpen, zodat er geen giftige zaden in de tuin komen.

Mulchen

Een dikke laag compost of schors houdt de grond vochtig en de wortels koel.

Tip: Week het zaad een nacht en zaai in april binnen; plant na half mei uit in rijke, vochtige grond in de zon en bescherm tegen wind. Alle delen zijn giftig, de zaden dodelijk: plant hem niet waar kinderen spelen en knip de zaaddozen weg.

Wanneer snoei je een wonderboom?

Wanneer: Hij wordt niet gesnoeid; knip tijdens het seizoen alleen de bloemtrossen en eventuele gele onderste bladeren weg.

Hoe:

• Knip de bloemtrossen in juli–augustus weg voor de zaaddozen rijpen; draag daarbij altijd handschoenen.
• Verwijder gele of beschadigde onderste bladeren aan de bladsteel.
• Haal de afgestorven plant in oktober na de eerste vorst uit de grond; gooi eventuele zaaddozen bij het huisvuil, niet op de composthoop.

Let op: Draag handschoenen en was je handen na het snoeien: alle delen van de plant zijn giftig, de zaden het meest.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–april binnen bij 20–25 °C: week de zaden een nacht en zaai ze één per pot van 9 cm, 2 cm diep. Het zaad kiemt in 1–3 weken. Wen de planten in mei aan de buitenlucht en plant ze na half mei uit. Draag handschoenen bij het hanteren van het zaad.

Hoe komt een wonderboom de winter door?

Winterhard tot 2 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: de plant gaat al onder ongeveer 2 °C achteruit en sterft bij vorst. Hij wordt dus in één seizoen geteeld.
• Haal de dode plant na de eerste vorst in oktober weg en gooi eventuele zaaddozen bij het huisvuil.
• Wil je hem het volgende jaar weer, zaai dan in maart–april opnieuw uit zaad.

Ziektes en plagen

• Spint: Fijne webjes en gelige spikkels op het blad bij droge, warme lucht. Het blad af en toe besproeien en aangetaste bladeren verwijderen.
• Windschade: Gescheurde bladeren en gebroken stengels bij harde wind. Kies een beschutte plek en zet een stevige steunpaal.
• Koude- of droogteschade: Slap, geel of gevlekt blad, vooral na koude nachten of droogte. Geef water en gebruik pas buiten bij warm weer.
• Slakken: Jonge plantjes worden afgevreten. Verzamel slakken ’s avonds of leg slakkenvallen.
• Grauwschimmel: Grijze schimmel op bloemtrossen en zaaddozen bij nat weer. Verwijder aangetaste delen en zorg voor ruimte en lucht.

Het jaar rond

• Maart: Zaad weken en binnen zaaien bij 20–25 °C.
• April: Zaaien en verpotten. Warm en licht zetten.
• Mei: Wennen aan buiten en na half mei uitplanten. Mulchen.
• Juni: Snelle groei. Water geven en om de twee weken bemesten.
• Juli: Bloei. Bloemtrossen wegknippen voor de zaden rijpen.
• Augustus: Volle groei. Water en mest geven; zaaddozen wegknippen.
• September: Laatste groei. Zaaddozen verwijderen en beschermen tegen wind.
• Oktober: Na de eerste vorst de plant verwijderen; zaad bij het huisvuil.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De mooie, gevlekte zaden van de wonderboom bevatten ricine, een van de sterkste plantengiffen: een paar goed gekauwde zaden kunnen een kind doden. Knip de zaaddozen weg voor ze rijp zijn, kweek hem niet waar kinderen spelen en gebruik de zaden nooit voor sieraden of knutselwerk. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Ricinus is het Latijnse woord voor teek: de gevlekte, glanzende zaden lijken op een bloedgezogen teek.
• Ricinusolie wordt uit de zaden geperst en industrieel gebruikt, onder meer in smeermiddelen, zeep en verf; het giftige ricine blijft achter in de perskoek.
• Een oude naam is Palma Christi (‘hand van Christus’), naar de handvormige bladeren.