Vijgenboom

Hoe herken je een vijgenboom?

Groeivorm

Struikvormige boom van 3–6 m, vaak meerstammig, met dikke takken en een brede kroon.

Blad

Verspreid, 10–25 cm, 3–5-lobbig en ruw aanvoelend; wit melksap.

Schors

Glad en zilvergrijs.

Bloem

De bloemen zitten verborgen binnenin de jonge vijg.

Vrucht

Groene tot paarse vijgen; in ons klimaat vooral in de zomer.

Verschil met de plataan

De plataan is een grote boom met afbladderende schors en balletjes als vruchten.

Oogst en vruchten: augustus–september · Snoeien: april–mei

Herkennen per kenmerk: Handvormig blad

Lijkt op, maar is het niet

• Plataan Platanus × hispanica: een grote boom met afbladderende schors en balletjes. Verschil met plataan

Waarom in je tuin?

• Verse vijgen uit eigen tuin, in augustus–september.
• Groot, sierlijk blad en een zuiderse sfeer tegen een zonnige muur.
• Verdraagt droogte goed eens hij geworteld is.
• Makkelijk te stekken en te kweken in een grote pot.

Waar staat een vijgenboom graag?

• Volle zon op de warmste plek van de tuin, bv. tegen een muur op het zuiden of zuidwesten.
• Doorlatende grond die in de winter niet nat blijft: nat en koud samen verdraagt hij slecht.
• Beschut tegen koude oostenwind.
• Reken op 3–4 m breed tegen een muur; in een pot blijft hij kleiner.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

6 m hoog, 4 m breed

Winterhard

tot -12 °C, beschermen in strenge winters

Mooi samen met

• Rozemarijn: Een mediterrane struik voor dezelfde warme, droge plek.
• Echte lavendel: Bloeit in de zomer aan de voet van de zonnige muur, vol bijen.
• Wijnstok: Deelt graag de warme zuidmuur.
• Echte tijm: Een geurige bodembedekker voor de droge grond aan de voet.

Hoe en wanneer plant je een vijgenboom?

1. Plant in het voorjaar (april–mei), zodat hij voor de winter goed geworteld is.
2. Beperk de wortels: graaf een plantkuil van ongeveer 60 × 60 × 60 cm, bekleed de wanden met tegels en leg puin op de bodem. Zo maakt hij minder blad en meer vijgen.
3. Plant 25–30 cm van de muur en bind de takken in een waaier op tegen draden.
4. In een pot: kies een brede pot met een gat in de bodem en doorlatende potgrond; verpot om de 2–3 jaar.

Verzorgen

Water

In volle grond alleen bij lange droogte, als de vijgen zwellen; in een pot geregeld, zonder natte voeten.

Bemesten

Weinig: te veel mest geeft veel blad en weinig vijgen. In een pot in de zomer om de twee weken een kaliumrijke meststof.

Vijgen uitdunnen

Haal in de herfst de halfgrote, groene vijgen weg: die rijpen niet meer. De erwtgrote vijgjes aan de toppen overwinteren en worden de volgende zomer rijp.

Oogsten

Een vijg is rijp als hij zacht is, aan zijn steeltje gaat hangen en soms een barstje of een druppel nectar toont.

Tip: Beperk de wortels, met een plantkuil bekleed met tegels of in een grote pot: een vijg met vrije wortels maakt vooral blad, een vijg met krappe wortels meer vijgen.

Wanneer snoei je een vijgenboom?

Snoeimaanden: april–mei.

Wanneer: In april–mei, als er geen vorst meer komt.

Hoe:

• Knip bevroren en dode takken weg tot op gezond hout, dat groen is onder de schors.
• Houd de struik laag en open: haal te dichte en naar binnen groeiende takken weg.
• Tegen een muur: bind de takken in een waaier op en knip scheuten weg die van de muur af groeien.

Let op: Draag handschoenen en lange mouwen: het melksap geeft in de zon brandwondachtige huidirritatie.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Snijd in de winter houtige stekken van 20–30 cm en steek ze in een pot met zanderige grond, op een koele, vorstvrije plek; in het voorjaar wortelen ze.

Afleggen

Buig een lage tak naar de grond en dek hem af met aarde; na een seizoen kan je hem losmaken.

Wortelopslag

Scheuten aan de voet met eigen wortels kan je in het voorjaar losmaken en apart planten.

Hoe komt een vijgenboom de winter door?

Winterhard tot −12 °C: beschermen in strenge winters.

• Verdraagt ongeveer −12 °C. Jonge planten zijn gevoeliger: dek bij strenge vorst de voet af met stro of blad, en de kroon met een vlies.
• In een pot: zet hem bij vorst in een koele, vorstvrije ruimte, zoals een garage of schuur, en geef heel weinig water; zonder blad mag hij donker staan.
• Is hij teruggevroren, wacht dan tot april–mei met snoeien: dan zie je wat nog leeft.

Ziektes en plagen

• Vorstschade: Bruine, verdroogde takken na een strenge winter. Knip ze in april–mei weg; de struik loopt meestal weer uit.
• Vruchtval: Kleine of halfgrote vijgen vallen af door droogte, onregelmatig water of een koele zomer. Geef regelmatig water als de vijgen zwellen.
• Wespen en vogels: Ze vreten aan de rijpe vijgen. Pluk op tijd, of hang een net over de mooiste takken.
• Schildluis en wolluis: Bultjes of witte pluisjes en kleverig blad, vooral bij planten die binnen overwinteren. Veeg ze weg met een doekje.

Het jaar rond

• April: Snoeien zodra de vorst voorbij is; potplanten naar buiten als het niet meer vriest.
• Mei: Laatste snoei; planten.
• Juni: Water bij droogte; in een pot bemesten.
• Juli: Water geven terwijl de vijgen zwellen.
• Augustus: Rijpe vijgen oogsten.
• September: Oogst; let op wespen.
• Oktober: Halfgrote, groene vijgen weghalen.
• November: Potplanten naar een vorstvrije plek; de voet afdekken.
• December: Bij strenge vorst een vlies over de kroon.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Verse vijgen; ook confituur.

Tuin en landschap

Tegen een warme zuidmuur of in een grote pot.

Let op: Het melksap geeft in de zon brandwondachtige huidirritatie.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (augustus–september)

Een vijg is rijp als ze zacht aanvoelt, aan de steel naar beneden gaat hangen en soms een druppel nectar of kleine barstjes toont. Na het plukken rijpt ze niet meer na. In ons klimaat oogst je vooral in augustus–september. Vers, gegrild met geitenkaas, in confituur, taart of salade, of gedroogd.

Bewaring

Rijpe vijgen zijn kwetsbaar: hoogstens twee à drie dagen in de koelkast. Gehalveerd invriezen kan, voor confituur of taart. Drogen lukt in de oven of een droogoven.

Let op: Het witte melksap uit takken, bladeren en onrijpe vruchten maakt de huid gevoelig voor zonlicht en kan brandwondachtige plekken geven: draag handschoenen en lange mouwen bij het plukken en snoeien, en spoel sap meteen af. Mensen met een latexallergie reageren soms ook op vijgen.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Vijgenconfituur (Jam · ± 3 potten · 45 min + 1 uur laten staan)
• Gedroogde vijgen (Gedroogd · ± 200 g · 10 min + 12–24 uur drogen)
• Gebakken vijgen met geitenkaas en honing (Gerecht · 4 porties als voorgerecht · 25 min)
• Vijgenchutney met gember (Andere · ± 3 potjes van 250 ml · 1 uur 15 min)

Wist je dat?

• Het melksap kan in combinatie met zonlicht de huid irriteren: draag handschoenen bij het snoeien.
• Een vijg is eigenlijk een holle bloeiwijze met de bloempjes vanbinnen. In het Middellandse Zeegebied bestuift een piepklein wespje sommige rassen; onze tuinrassen hebben dat niet nodig.
• Op oude muren en kades in steden kiemen soms vijgenzaailingen.
• In het wild bestuift een piepkleine vijgenwesp de bloemen binnenin de vijg. De meeste rassen die bij ons groeien, vormen vruchten zonder bestuiving.
• De vijg is een van de oudste cultuurgewassen: in de Jordaanvallei vonden archeologen gekweekte vijgen van meer dan 11.000 jaar oud.