Zwarte framboos

Hoe herken je een zwarte framboos?

Groeivorm

Struik van 1,5–2 m hoog en 1–1,5 m breed, met boogvormige stengels met een blauwgrijs waslaagje en kromme stekels.

Takken

Tweejarig: een stengel groeit het eerste jaar, draagt het tweede jaar vruchten en sterft daarna af.

Blad

Drie- tot vijfdelig, donkergroen bovenop en grijswit aan de onderkant, met een getande rand.

Bloem

Kleine witte tot groenwitte bloemen in kleine trosjes, in mei en juni.

Vrucht

Glanzend zwarte, frambozenachtige vruchten in juli, zoet en aromatisch met veel pitjes.

Wortels

Tipwortelend: de toppen van de lange scheuten zakken naar de grond en wortelen daar. Er zijn geen uitlopers.

Bloei: mei–juni · Oogst en vruchten: juni–juli · Planten: maart–april en oktober–november · Snoeien: februari–maart en juni–augustus

Waarom in je tuin?

• Donkere, aromatische vruchten in juli, die je zelden in de winkel vindt.
• Vormt geen woekerende uitlopers: een beheersbare struik in de fruithoek.
• De bloemen in mei en juni zijn een goede voedselbron voor bijen en hommels.
• Vogels eten de bessen graag: de struik is dus ook voor hen een tafel in de zomer.
• Volledig winterhard tot ongeveer −30 °C en ook geschikt voor halfschaduw.
• Eet de vruchten vers of maak er jam, taart of ijs van.

Waar staat een zwarte framboos graag?

• Zon tot halfschaduw: in volle zon dragen ze het meest en de zoetste vruchten.
• Doorlatende, humusrijke grond: zand, leem of klei, zuur tot neutraal.
• Normaal vochtig, zeker tijdens de vruchtzetting in juni–juli, maar geen natte voeten. Beschut tegen harde wind.
• Plant op 1–1,5 m van elkaar, rijen op 2 m, zodat je makkelijk kunt plukken.
• Niet op grond waar eerder tomaten, aardappelen of aardbeien stonden: kans op verticilliumziekte.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Rode bes: Vergelijkbare verzorging in dezelfde fruithoek.
• Kruisbes: Past in dezelfde fruithoek en bloeit vroeg voor bijen.
• Goudsbloem: Trekt bijen en zweefvliegen aan, die helpen bladluizen onder controle te houden.
• Bieslook: Een lage rand aan de voet die in mei–juni bloeit voor bestuivers.

Hoe en wanneer plant je een zwarte framboos?

Planten in maart–april en oktober–november.

1. Plant in maart–april of in oktober–november, als de grond niet bevroren of drassig is.
2. Graaf een plantgat van ongeveer 40 cm breed, verwijder het onkruid en meng compost door de grond.
3. Zet de plant even diep als in de pot of kwekerij. Bij een plant met kale wortel: knip de stengel terug tot ongeveer 20 cm.
4. Span langs de rij één of twee draden op 1 en 1,5 m hoogte, of zet palen om de stengels aan te binden.
5. Geef meteen een flinke gieter water, ook als het regent, en druk de grond aan.
6. Leg een laag mulch van 5–10 cm compost of schors, niet tegen de stengels.

Verzorgen

Water

In droge zomers wekelijks flink water geven, vooral tijdens de vruchtzetting en rijping in juni–juli. Giet aan de voet.

Bemesten

In maart een schep compost of organische mest per plant. Niet te veel stikstof: de stengels worden dan zacht en zwak.

Mulchen

Een laag compost of schors houdt de grond vochtig en onkruidvrij. Hak niet diep: de wortels liggen ondiep.

Steun

Bind de stengels aan draden of palen; de lange, boogvormige scheuten buigen of breken anders onder de vruchtlast en bij wind.

Oogsten

Pluk in juli als de vruchten glanzend zwart zijn en makkelijk loskomen. Pluk om de 2–3 dagen en verwerk ze snel.

Vogels

Hang tijdens de rijping een net over de struik als je de oogst voor jezelf wilt houden.

Tip: Knip de jonge scheuten in juni in op 60 cm: de struik vertakt dan en je krijgt meer vruchtdragend hout. Laat geen toppen in de grond wortelen als je geen nieuwe planten wilt.

Wanneer snoei je een zwarte framboos?

Snoeimaanden: februari–maart en juni–augustus.

Wanneer: Drie momenten: in juni de jonge scheuten inknippen, in juli–augustus de afgedragen takken wegsnijden en in februari–maart de zijtakken inkorten.

Hoe:

• Knip in juni de toppen van de jonge scheuten in op ongeveer 60 cm: ze vertakken en worden steviger.
• Snijd na de oogst (juli–augustus) de takken die vruchten droegen tot aan de grond weg; ze sterven toch af.
• Laat per plant 3–5 sterke jonge scheuten staan en bind ze aan de draden.
• Kort in februari–maart de zijtakken in tot ongeveer 30–40 cm: dat geeft grotere vruchten.

Let op: Snijd de afgedragen takken pas na de oogst weg. Draag handschoenen: de stengels hebben kromme stekels.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Afleggen met de toppen

In augustus–september: buig de top van een lange scheut naar de grond, begraaf hem 5–8 cm diep en zet hem vast. Na 4–6 weken wortelt hij; knip hem in het najaar of volgend voorjaar los.

Zaaien

Mogelijk, maar rassen komen niet zuiver uit zaad en de zaden hebben een koudeperiode van enkele maanden nodig. Voor thuis minder geschikt.

Hoe komt een zwarte framboos de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −30 °C: in Vlaanderen is geen bescherming nodig.
• Bij strenge vorst kunnen de toppen van de stengels afsterven. Dat is niet erg: je knipt ze in februari–maart weg.
• Laat de stengels aan de draden en leg in november een extra laag compost of schors rond de voet.

Ziektes en plagen

• Antracnose: Paarse tot grijze vlekken op de stengels; ze kunnen barsten en afsterven. Knip aangetaste stengels weg, houd de struik luchtig en ruim het snoeihout op.
• Verticilliumwelk: Bladeren verwelken, de stengels worden blauwzwart en sterven af. Plant niet op grond waar tomaten, aardappelen of aardbeien stonden en verwijder aangetaste planten.
• Frambozenkever: Kleine, witte larven in de vruchten. Pluk regelmatig en ruim afgevallen vruchten op.
• Bladluis: Op de jonge scheuten; ze kunnen virussen overbrengen. Spuit ze af met water en laat lieveheersbeestjes hun werk doen.

Het jaar rond

• Februari: Zijtakken inkorten tot 30–40 cm. Draden spannen.
• Maart: Planten. Compost geven.
• April: Mulch aanbrengen. Nieuwe scheuten opbinden.
• Mei: Begin van de bloei. Water geven bij droogte.
• Juni: Bloei en vruchtzetting. Toppen van de jonge scheuten op 60 cm inknippen.
• Juli: Oogsten. Net tegen vogels. Na de oogst oude takken wegsnijden.
• Augustus: Afgedragen takken wegsnijden. Toppen afleggen.
• September: Afleggers vastzetten. Laatste oude takken weghalen.
• Oktober: Planten. Mulch aanbrengen.
• November: Planten. Compost geven.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (juni–juli)

De bessen rijpen in juni en juli: eerst rood, dan glanzend zwart. Pluk ze als ze zwart zijn en makkelijk loslaten; ze zijn hol, zoals een framboos. Ze smaken zoeter en kruidiger dan frambozen, met minder zuur: vers, in jam, siroop, ijs of over yoghurt. Ze kleuren alles diep paars.

Bewaring

Vers een tot twee dagen in de koelkast, ongewassen. Ingevroren (los op een bakplaat) een jaar.

Let op: Zwarte frambozen zijn veilig. Ze kleuren handen, kleren en snijplanken diep paars. De ranken zijn stekelig: draag handschoenen. Verwar ze niet met bramen: die zijn niet hol en rijpen later; beide zijn eetbaar.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Siroop van zwarte frambozen (Siroop · ± 750 ml · 30 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• In Noord-Amerika heet de soort ook ‘blackcap’, naar de zwarte vruchten.
• Net als bij een gewone framboos laat de vrucht bij het plukken de kern achter op de plant, waardoor ze hol is. Bij een braam pluk je de kern mee.
• Het blauwgrijze waslaagje op de stengels is een natuurlijke bescherming tegen verdamping.