Framboos

Hoe herken je een framboos?

Groeivorm

Rechtopstaande stengels van 1–2 m die uit de wortels opschieten; vormt uitlopers.

Blad

Verspreid, geveerd met 3–5 (7) gezaagde blaadjes; onderzijde witviltig.

Schors

Tweejarige stengels met fijne stekeltjes.

Bloem

Kleine witte bloempjes in mei–juni, bij herfstrassen later in de zomer.

Vrucht

Rode frambozen die makkelijk van de bodem loskomen; er bestaan ook gele rassen.

Verschil met de braam

De braam heeft boogvormige stengels met krachtige stekels en zwarte bramen.

Bloei: mei–juli · Oogst en vruchten: mei–oktober · Snoeien: februari en augustus

Herkennen per kenmerk: Gevinde bladeren · Witte of zilveren onderkant · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Braam Rubus: boogvormige stengels met krachtige stekels en zwarte bramen. Verschil met braam

Waarom in je tuin?

• Verse frambozen van juni tot de eerste vorst, met zomer- en herfstrassen samen.
• Eenvoudige snoei: je knipt telkens de stengels weg die gedragen hebben.
• Bijen en hommels zijn dol op de bloemen.
• Neemt weinig plaats in: een rij langs draden past in de kleinste moestuin.

Waar staat een framboos graag?

• Zon tot lichte halfschaduw; in de zon zijn de vruchten het zoetst.
• Luchtige, humusrijke, licht zure grond; op natte grond rotten de wortels, op kalkrijke grond verkleurt het blad geel.
• Een rij heeft ongeveer 1 m breedte nodig, met 1,5–2 m tussen twee rijen.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Zure grond

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 1 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Blauwe bes: Houdt ook van zure, humusrijke grond: samen een fruithoek op zandgrond.
• Aalbes: Rode bessen in dezelfde zonnige fruithoek, rond de oogst van de zomerframbozen.
• Kruisbes: Kleinfruit dat ook in halfschaduw draagt en weinig plaats vraagt.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: zomereik, wintereik, moeraseik, moseik
• Houden net als deze plant van zure grond: struikhei, rododendron, skimmia, blauwe bes, toverhazelaar, brem, gaspeldoorn, camelia

Hoe en wanneer plant je een framboos?

1. Plant van november tot maart, met de wortels ondiep onder de grond (5–8 cm).
2. Meng compost of bladaarde door de grond en zet de planten 40–50 cm uit elkaar in de rij.
3. Zet palen met twee of drie draden, op ongeveer 60, 120 en 160 cm, en bind de stengels eraan vast.
4. Knip de stengels na het planten af tot 25 cm boven de grond: zo maakt de plant eerst sterke wortels en nieuwe stengels.

Verzorgen

Water

Regelmatig bij droogte, zeker als de vruchten zwellen: frambozen wortelen ondiep.

Bodembedekking

Een laag compost, stro of blad houdt de grond vochtig en het onkruid weg. Schoffel niet: je beschadigt de ondiepe wortels.

Uitlopers

Steek uitlopers buiten de rij weg met de spade; anders wandelen ze door de tuin.

Oogsten

Pluk om de 2–3 dagen, bij droog weer, als de vruchten makkelijk loskomen. Ze bewaren slecht, maar laten zich goed invriezen.

Tip: Plant zowel zomer- als herfstframbozen: zo pluk je van juni tot oktober, en herfstframbozen zijn het makkelijkst te snoeien.

Wanneer snoei je een framboos?

Snoeimaanden: februari en augustus.

Wanneer: Zomerframbozen: na de oogst (augustus). Herfstframbozen: in februari.

Hoe:

• Zomerframbozen dragen op de stengels van vorig jaar: knip na de oogst de afgedragen stengels aan de grond af en houd 6–8 sterke jonge stengels per meter.
• Bind die jonge stengels aan de draden; in februari knip je te lange toppen in tot net boven de bovenste draad.
• Herfstframbozen dragen op de stengels van dit jaar: zet ze in februari allemaal af tot net boven de grond.

Let op: Knip bij zomerframbozen nooit de jonge stengels weg: daaraan hangt de oogst van volgend jaar.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

Steek in de herfst of winter een uitloper met wortels los en plant hem op een nieuwe plek. Neem enkel uitlopers van gezonde planten.

Hoe komt een framboos de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• Laat de jonge stengels van zomerframbozen in de winter aan de draden vastgebonden staan, zodat wind en sneeuw ze niet breken.

Ziektes en plagen

• Frambozenkever: Witte larfjes in de vruchten. Herfstframbozen hebben er minder last van, want ze bloeien na de vliegtijd van de kever.
• Suzuki-fruitvlieg: Zachte, ingezakte vruchten met kleine maden, vooral bij herfstframbozen. Pluk vaak en volledig, en ruim rotte vruchten op.
• Grijze schimmel: Grijs pluis op de vruchten bij nat weer. Houd de rij open, met niet te veel stengels, en pluk rotte vruchten weg.
• Wortelrot: Stengels verwelken en sterven af op natte grond. Plant op een verhoogde rug of op een drogere plek.

Het jaar rond

• Februari: Herfstframbozen afzetten; toppen van zomerframbozen inkorten.
• Maart: Compost en mulch; laatste maand om te planten.
• Mei: Bloei: bijen en hommels in de rij.
• Juni: Oogst van zomerframbozen begint.
• Juli: Volle oogst; vaak plukken.
• Augustus: Afgedragen stengels van zomerframbozen wegknippen; herfstframbozen beginnen.
• September: Oogst van herfstframbozen; let op de suzuki-fruitvlieg.
• November: Planten en uitlopers verplanten.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Frambozen, vers, in confituur of ingevroren.

Voor de natuur

Bijen en hommels zijn dol op de bloemen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (mei–juli)

Pluk jonge, gave bladeren van gezonde scheuten, van mei tot juli. Gedroogd geven ze een milde kruidenthee die wat aan zwarte thee doet denken, alleen of gemengd met braam- of zwartebessenblad.

Vruchten (juni–oktober)

Pluk frambozen op een droge dag, als ze helemaal rood zijn en zonder trekken van het kegeltje loskomen. Zomerframbozen geven vruchten in juni–juli, herfstframbozen van augustus tot de eerste vorst. Vers, in confituur, coulis, taart, azijn of likeur.

Bewaring

Frambozen zijn erg kwetsbaar: niet wassen, in een ondiepe schaal bewaren en binnen een dag of twee opeten. Invriezen: los op een bord, daarna in een zak. Bladeren droog je op een rooster in de schaduw en bewaar je in een gesloten pot.

Let op: Pluk wilde frambozen weg van drukke wegen en bespoten akkers, liefst boven kniehoogte, en was ze voor je ze eet (vossenlintworm). Frambozen kunnen bij gevoelige mensen een allergie geven. Gebruik voor thee alleen gave, goed gedroogde bladeren.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Frambozenconfituur (Jam · ± 4 potten · 30 min)
• Frambozenazijn (Azijn · ± 500 ml · 10 min + 1–2 weken trekken)
• Frambozenbladthee (Thee · ± 20 koppen thee · 15 min + 3–5 dagen drogen)
• Frambozenclafoutis (Gerecht · 4–6 personen · 15 min + 40 min bakken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Hommels

Nectar en stuifmeel voor hommels, ook uit diepe bloemen en vroeg in de lente.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Vormt uitlopers: frambozen wandelen zo langzaam door je tuin.
• Een framboos is geen bes maar een samengestelde vrucht van tientallen kleine steenvruchtjes, elk met een eigen pitje.
• Bij het plukken blijft de kegelvormige vruchtbodem aan de plant: daarom is een framboos hol.
• De soortnaam idaeus verwijst naar de berg Ida, waar volgens de oude Grieken de frambozen groeiden.
• Een framboos is eigenlijk een verzamelvrucht: elk bolletje is een apart steenvruchtje met een eigen pitje, ontstaan uit een eigen stamper.