Scabiosa

Hoe herken je een scabiosa?

Groeivorm

Rechtopgaande, vertakte plant van 60–80 cm hoog en zo’n 30 cm breed, met een bladrozet aan de voet.

Blad

Onderaan gelobd of grof getand, hogerop fijn veerdelig; middengroen.

Bloem

Bolle hoofdjes van 3–5 cm op lange stelen; de buitenste bloempjes zijn groter en de uitstekende stijlen lijken spelden in een speldenkussen.

Kleur

Donker wijnrood in de wilde vorm; rassen in wit, roze, lila, blauwpaars en bijna zwart.

Vrucht

Bolronde tot eironde zaadhoofdjes met papierachtige kelkjes, mooi om te drogen.

Wortels

Een penwortel die niet van natte voeten houdt.

Bloei: juni–oktober · Zaaien: maart–mei · Planten: mei · Snoeien: mei en juli–september

Waarom in je tuin?

• Bloeit van juni tot de eerste vorst als je geregeld plukt.
• Een topper voor bijen en vlinders, die er de hele zomer op landen.
• Een uitstekende snijbloem met lange, stevige stelen die lang mooi blijft in de vaas.
• De bolronde zaadhoofdjes zijn mooi in verse en gedroogde boeketten.
• Rijk aan kleuren, van wit en zachtroze tot diep wijnrood en bijna zwart.

Waar staat een scabiosa graag?

• Volle zon: dan bloeit hij het rijkst en blijven de stelen stevig.
• Goed doorlatende grond: zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; natte, koude grond doet de wortels rotten.
• Een beschutte plek voorkomt dat de hoge stengels omwaaien.
• Plant op 25–30 cm afstand, of in rijen op 30 cm in een pluktuin.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,8 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Verdraagt lichte vorst (tot -5 °C)

Mooi samen met

• Cosmea: Even lang in bloei en net zo geschikt voor een pluktuin.
• Argentijns ijzerhard: Paarse schermen op dezelfde hoogte, die ook vlinders lokken.
• Zinnia: Felle kleuren naast de zachtere scabiosa, voor kleurrijke boeketten.
• Siergrassen: Luchtige halmen waartussen de bolletjes lijken te zweven.
• Korenbloem: Blauw naast wijnrood of wit, in een zonnige bloemenweide.

Hoe en wanneer plant je een scabiosa?

Planten in mei.

1. Zaai in maart–april binnen in potjes of trays bij 15–20 °C en dek het zaad dun af.
2. Verspeen de zaailingen in aparte potjes zodra ze twee echte blaadjes hebben, en laat ze eind april overdag buiten wennen.
3. Plant in mei uit, of zaai in april–mei rechtstreeks ter plaatse.
4. Zet de plantjes even diep als in de pot, op 25–30 cm van elkaar.
5. Geef water na het planten en de eerste weken bij droogte.
6. Knip de top in als de plant zo’n 15 cm hoog is: hij vertakt dan en geeft meer stelen.

Verzorgen

Water

Na het aanslaan alleen bij langdurige droogte. Hij verdraagt droogte beter dan natte voeten.

Bemesten

Niet nodig in gewone tuingrond; te veel mest geeft slappe stelen.

Plukken

Pluk of knip uitgebloeide bloemen geregeld weg, dan blijft hij tot de vorst bloeien.

Steun

Hoge rassen leunen na regen of wind; een net, wat takken of een steunring houdt ze recht.

Snijbloem

Snij bloemen die net open zijn, liefst ’s ochtends, en zet ze meteen in water.

Tip: Kies voor boeketten ook een donker wijnrood of bijna zwart ras: het geeft diepte naast lichtere bloemen. Snij de stelen lang, dan vertakt de plant opnieuw.

Wanneer snoei je een scabiosa?

Snoeimaanden: mei en juli–september.

Wanneer: Top de jonge planten in mei. Knip van juli tot in de herfst geregeld de uitgebloeide bloemen weg.

Hoe:

• Knip de groeitop in als de plant 15 cm hoog is, net boven een bladpaar.
• Knip uitgebloeide hoofdjes met de hele steel af tot net boven een blad of een zijknop.
• Laat in september een paar hoofdjes staan als je de zaadhoofdjes wilt drogen of zaad wilt oogsten.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai in maart–april binnen bij 15–20 °C of in april–mei ter plaatse. Het zaad kiemt meestal binnen 1–3 weken.

Eigen zaad

Laat een paar zaadhoofdjes uitrijpen tot ze bruin en droog zijn, wrijf het zaad los en bewaar het droog. Rassen komen niet altijd kleurecht terug.

Hoe komt een scabiosa de winter door?

Winterhard tot −5 °C: beschermen in strenge winters.

• Gekweekt als eenjarige: hij verdraagt lichte vorst tot ongeveer −5 °C, maar sterft in de winter meestal af.
• Op een droge, beschutte plek overleeft hij een zachte winter soms en bloeit hij het jaar nadien opnieuw.
• Ruim de afgestorven planten in november op, of laat een paar zaadhoofdjes als wintersilhouet staan.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op de bladeren in de nazomer, vooral bij droogte. Geef water aan de voet, laat ruimte tussen de planten en knip aangetaste bladeren weg.
• Omvallen: Hoge stelen buigen na regen. Plaats tijdig steun en bemest niet.
• Slakken: Ze vreten aan jonge planten. Plant stevige, voorgekweekte plantjes uit en raap slakken ’s avonds weg.
• Weinig bloemen: Als je niet plukt, zet hij zaad en stopt de bloei. Knip uitgebloeide hoofdjes geregeld weg.
• Wortelrot: In natte, zware grond rotten de wortels. Meng grof zand of grind door de grond of kies een hoger bed.

Het jaar rond

• Maart: Binnen zaaien.
• April: Binnen of buiten zaaien. Verspenen en laten afharden.
• Mei: Uitplanten. Ter plaatse zaaien. Jonge planten toppen.
• Juni: Eerste bloei. Steun plaatsen.
• Juli: Plukken voor boeketten. Uitgebloeide bloemen wegknippen.
• Augustus: Volle bloei. Water bij lange droogte. Letten op meeldauw.
• September: Plukken. Zaadhoofdjes laten drogen of zaad oogsten.
• Oktober: Bloeit door tot de vorst.
• November: Afgestorven planten opruimen.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De naam komt van het Latijnse scabies, ‘schurft’: vroeger dacht men dat verwante soorten tegen huidziekten hielpen.
• De Engelse naam pincushion flower verwijst naar de uitstekende stijlen, die op spelden in een speldenkussen lijken.
• Scabiosa hoort tegenwoordig bij de kamperfoeliefamilie, net als de kaardebol; vroeger hadden ze samen een eigen kaardebolfamilie.