Echte tijm

Hoe herken je een echte tijm?

Groeivorm

Klein, opgericht struikje van 15–30 cm met een houtige basis.

Blad

Tegenoverstaand, smal elliptisch, 5–10 mm, grijsgroen, met een omgerolde rand en een viltige onderkant; sterk aromatisch.

Schors

Houtige, vertakte stengeltjes met een grijsbruine, afschilferende schors.

Bloem

Kleine lila, roze of witte lipbloempjes in kransen aan de stengeltoppen, mei–juli.

Vrucht

Kleine nootjes.

Verschil met grote tijm

Grote tijm (Thymus pulegioides) is een wilde, half kruipende tijm met groen, vlak blad zonder omgerolde rand; hij groeit op droge graslanden.

Verschil met rozemarijn

Rozemarijn heeft naaldvormige blaadjes van 2–4 cm, lichtblauwe bloemen en is een veel grotere struik.

Bloei: mei–juli · Oogst en vruchten: mei–september · Snoeien: april en juli–augustus

Herkennen per kenmerk: Paarse of blauwe bloemen

Lijkt op, maar is het niet

• Grote tijm (Thymus pulegioides): wilde, half kruipende tijm met groen, vlak blad zonder omgerolde rand; op droge graslanden.
• Rozemarijn Salvia rosmarinus: naaldvormige blaadjes van 2–4 cm, lichtblauwe bloemen en een veel grotere struik. Verschil met rozemarijn

Waarom in je tuin?

• Een onmisbaar keukenkruid, het hele jaar door te plukken.
• Lila bloempjes in mei–juli voor bijen, hommels en vlinders.
• Een geurend, groenblijvend randje voor een droge, zonnige plek.
• Vraagt geen mest en weinig water.

Waar staat een echte tijm graag?

• Volle zon: hoe warmer, hoe meer geur.
• Droge, goed doorlatende, liefst kalkrijke grond; arme grond is geen probleem.
• Geen natte voeten: op zware klei plant je hem op een verhoogd bed, in een rotstuin of in een pot met grind of zand.
• Mooi als randje langs een pad, in een kruidentuin of rotstuin, of in een pot op een zonnig terras.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

0,3 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Echte lavendel: Ook mediterraan en geurend, voor dezelfde zonnige, droge, kalkrijke plek.
• Echte salie: Een ander keukenkruid met grijs blad, voor dezelfde droge grond.
• Geel zonneroosje: Een laag, geel bloeiend plantje voor dezelfde droge, kalkrijke grond.
• Rozemarijn: Een grotere, geurende struik als achtergrond in de kruidentuin.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Niet onder de dichte kroon van deze bomen planten: fijnspar, gewone zilverspar, kaukasische zilverspar, douglasspar, taxus, witte paardenkastanje, noorse esdoorn, gewone esdoorn

Hoe en wanneer plant je een echte tijm?

1. Plant in april–mei, zodat hij goed geworteld is voor de winter.
2. Zet de planten op 25–30 cm van elkaar; voor een randje iets dichter.
3. Plant niet dieper dan hij stond en bedek de grond eventueel met grind, niet met schors of compost.
4. In een pot: gebruik potgrond met een derde grind of zand, en zorg voor een gat in de bodem.

Verzorgen

Water

Alleen de eerste weken na het planten, en in een pot bij droogte; in de volle grond redt hij zich.

Bemesten

Niet nodig: op arme grond geurt hij het sterkst.

Oogsten

Pluk het hele jaar door takjes. Om te drogen oogst je net voor of bij het begin van de bloei, als de geur het sterkst is.

Vernieuwen

Na 3–5 jaar wordt hij houtig en kaal: vervang hem dan door een jonge plant of een stek.

Tip: Plant tijm vlak bij de keukendeur of langs een pad: zo pluk je makkelijk een takje, en bij elke aanraking komt de geur vrij.

Wanneer snoei je een echte tijm?

Snoeimaanden: april en juli–augustus.

Wanneer: Licht in april, en na de bloei in juli–augustus.

Hoe:

• Knip in april de plant licht in vorm, alleen in het groene blad.
• Knip na de bloei de bloeistengels en een derde van de groei weg, zodat de plant compact blijft.

Let op: Knip niet tot in het kale, oude hout: daar loopt tijm moeilijk opnieuw uit. Na een paar jaar wordt hij houtig; vervang hem dan.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Neem in mei–juni of na de bloei stekjes van 5–8 cm van niet-bloeiende scheuten; ze wortelen in een zanderig mengsel.

Zaaien

Zaai in maart–april binnen, op een warme plek; druk de fijne zaadjes aan en dek ze nauwelijks af.

Afleggen

Druk een lage tak tegen de grond en dek hem af met zanderige aarde; na een paar maanden heeft hij wortels.

Hoe komt een echte tijm de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Winterhard, maar gevoelig voor natte grond: in de winter sterft hij vaker door nattigheid dan door vorst.
• Snoei niet laat in het najaar, zodat de plant met zijn blad de winter in gaat.
• Zet potten in de winter beschut tegen een muur of onder een afdak, zodat de potgrond niet doornat wordt.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: De plant wordt grijs en sterft af, vaak na een natte winter. Plant opnieuw op een drogere, beter doorlatende plek.
• Kaal en houtig: Groeit en bloeit alleen nog aan de toppen. Snoei elk jaar licht; een oude plant vervang je.
• Rozemarijnhaantje: Kleine, glanzend groen-paars gestreepte kevers en hun larven eten aan het blad. Schud ze af boven een emmer.
• Weinig geur: Te veel schaduw of te rijke grond. Zet hem in volle zon op arme grond.

Het jaar rond

• April: Lichte vormsnoei in het groene blad; planten.
• Mei: Planten; de bloei begint; stekken nemen.
• Juni: Bloei: bijen en hommels; oogsten om te drogen.
• Juli: Snoei na de bloei: bloeistengels en een derde van de groei weg.
• Augustus: Laatste snoeimaand; stekjes nemen.
• Oktober: Niet meer snoeien; potten droog zetten.
• November: Potten beschut zetten tegen regen.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Keukenkruid voor soep, saus, stoofvlees en een bouquet garni; tijmthee bij hoest.

Voor de natuur

De bloempjes trekken bijen, hommels en vlinders aan.

Tuin en landschap

Geurend randje of plant voor een rotstuin, kruidentuin of pot op een zonnige, droge plek.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (juni–juli)

Pluk de bloempjes in juni en juli, als de plant volop bloeit en op een droge ochtend. Knip de bloeiende toppen af en strijk de bloempjes met je vingers los, of gebruik de kleine toppen zoals ze zijn. Je kan ze gebruiken in siroop, thee of als eetbare versiering op salade en geitenkaas. Laat zeker genoeg bloemen staan voor bijen en hommels.

Blad (mei–september)

Knip de takjes met een schaar of mes op een droge ochtend, nadat de dauw verdwenen is. De smaak is het sterkst net voor en tijdens de bloei, maar je kan van mei tot september oogsten. Knip nooit meer dan een derde van de plant tegelijk en snoei niet in het oude, kale hout, want daar loopt de plant moeilijk opnieuw uit. Strijk de blaadjes met je vingers van de steeltjes, van boven naar onder. In soep en stoofpot kan je ook hele takjes meekoken en na afloop weghalen.

Bewaring

Verse tijm houdt een week in de koelkast, ingepakt in een vochtige doek of in een open zakje. Je kan takjes los invriezen in een zakje, of gehakte blaadjes in ijsblokjes met olijfolie; dat houdt tot 6 maanden. Gedroogde tijm bewaar je tot een jaar in een goed gesloten pot, droog en donker. Siroop houdt een half jaar in uitgekookte flessen.

Let op: Tijm is veilig als keukenkruid in gewone hoeveelheden. Neem de geconcentreerde etherische olie of thymol nooit in, en gebruik geen sterke extracten als voeding. Wie allergisch is voor lipbloemigen (zoals munt, salie, oregano en lavendel) kan ook op tijm reageren. Heb je twijfel, bijvoorbeeld bij zwangerschap, borstvoeding of medicijngebruik, vraag dan advies aan je arts of apotheker voor je tijmthee dagelijks drinkt. Wilde tijm (kruiptijm) groeit op beschermde duinen en heide en is zeldzaam: pluk niet in natuurgebieden, maar oogst van planten in de tuin. Gekochte planten uit het tuincentrum kunnen behandeld zijn: laat ze enkele weken uitgroeien en was de takjes goed. Pluk niet langs drukke wegen of op plekken waar honden komen, gebruik alleen planten die duidelijk naar tijm ruiken, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Tijmsiroop met citroen (Siroop · ± 600 ml · 20 min + 1 uur trekken)
• Verse tijmthee (Thee · 2 kopjes · 10 min)
• Gedroogde tijm (Gedroogd · ± 25 g gedroogde blaadjes · 15 min + 1–2 weken drogen)
• Ovenaardappelen met tijm en knoflook (Gerecht · 4 personen · 55 min)

Wist je dat?

• Tijm bevat thymol, een sterk ontsmettende stof die ook in mondwater en hoestsiroop verwerkt wordt.
• Echte tijm komt uit het westen van het Middellandse Zeegebied; bij ons groeien in het wild de grote tijm en de kruiptijm.