Driekleurig viooltje

Hoe herken je een driekleurig viooltje?

Groeivorm

Kleine, losse plant van 10–20 cm hoog en zo’n 15 cm breed, met vertakte, liggende tot opstijgende stengels.

Blad

Eirond tot langwerpig, met een gekartelde rand; aan de voet van elk blad zitten grote, diep ingesneden steunblaadjes.

Bloem

Bloemetjes van 1–2,5 cm met vijf kroonblaadjes, van april tot september; het onderste kroonblad heeft een spoor.

Kleur

Meestal paars, geel en wit, met donkere strepen naar het hart; soms bijna helemaal geel of paars.

Vrucht

Een doosje dat in drie kleppen openspringt en de zaadjes wegschiet.

Bloei: april–september · Oogst en vruchten: april–september · Zaaien: maart–april en augustus–september · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: juli

Waarom in je tuin?

• Bloeit maanden aan een stuk, van april tot september.
• Een inheemse plant die bijen en hommels voedsel geeft; de rupsen van parelmoervlinders eten van viooltjesblad.
• De eetbare bloemetjes fleuren salades, soepen, taarten en drankjes op.
• Zaait zich zelf uit: één keer zaaien is vaak genoeg voor jaren.
• Klein en bescheiden: past in een rotstuin, tussen tegels, in een bak of aan de rand van de moestuin.

Waar staat een driekleurig viooltje graag?

• Zon of halfschaduw; in de volle zon bloeit hij het rijkst, in de halfschaduw blijven de planten in de zomer langer fris.
• Elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Normaal vochtig; bij lange droogte stopt de bloei.
• Dun uit of plant op 10–15 cm; in een bak of pot mogen ze dicht bij elkaar.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,2 m hoog, 0,15 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Vergeet-mij-nietje: Een blauwe wolk in het voorjaar, en ook een makkelijke zelfzaaier.
• Tijm: Een lage, geurende buur op een zonnige plek of in een kruidenbak.
• Goudsbloem: Ook eetbare bloemen, in oranje en geel, voor de moestuin.
• Bieslook: Paarse bolletjes op dezelfde plek aan de rand van de moestuin.
• Narcis: De viooltjes vullen in het voorjaar de ruimte tussen de bollen.

Hoe en wanneer plant je een driekleurig viooltje?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Zaai in maart–april of in augustus–september dun ter plaatse en dek het zaad heel licht af; een najaarszaai bloeit het volgende voorjaar.
2. Houd de grond vochtig tot de zaailingen opkomen, na twee à drie weken.
3. Dun uit tot 10–15 cm of verplant de zaailingen naar hun vaste plek.
4. Gekochte plantjes zet je in maart–april of in september–oktober, even diep als in het potje.
5. Druk de grond aan en geef water.

Verzorgen

Water

Water geven bij droogte, vooral in potten en bakken.

Bemesten

Weinig nodig: wat compost in het voorjaar. In potten af en toe wat vloeibare mest.

Uitgebloeide bloemen

Knip ze weg als je langer bloei wilt; laat er een paar zaad zetten als hij zich mag uitzaaien.

Terugknippen

Worden de planten in de zomer lang en slap, knip ze dan terug tot 5–10 cm: ze lopen weer uit en bloeien opnieuw.

Oogsten

Pluk de bloemetjes ’s ochtends als ze droog zijn en gebruik ze dezelfde dag, enkel van planten die niet bespoten zijn.

Tip: Gebruik de bloemetjes als eetbare versiering op een slaatje, een taart of in ijsblokjes. Pluk ze enkel van planten die je zelf gezaaid hebt of die zeker niet bespoten zijn.

Wanneer snoei je een driekleurig viooltje?

Snoeimaanden: juli.

Wanneer: Echt snoeien is niet nodig. In juli, als de planten lang en slordig worden, kun je ze terugknippen voor een tweede bloei.

Hoe:

• Knip lange, slappe stengels terug tot 5–10 cm boven de grond.
• Knip uitgebloeide bloemen regelmatig weg voor een langere bloei.
• Laat in de nazomer een paar planten zaad zetten, zodat er volgend jaar nieuwe viooltjes komen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

In maart–april of augustus–september ter plaatse zaaien. Oogst zaad door rijpe doosjes te plukken voor ze openspringen en ze in een papieren zakje te laten drogen.

Zelf uitzaaien

Laat een paar planten uitrijpen: de zaadjes springen weg en kiemen vanzelf. Verplant zaailingen die verkeerd staan in het voorjaar of de herfst.

Hoe komt een driekleurig viooltje de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: planten en zaailingen van een najaarszaai overwinteren zonder bescherming.
• Na een strenge winter kan een deel van de planten verdwenen zijn, maar het zaad in de grond kiemt in het voorjaar.
• In bakken: zet ze uit de koude, natte wind en zorg dat de pot niet in het water staat.

Ziektes en plagen

• Slakken: Ze vreten bloemen en jonge blaadjes. Raap ze ’s avonds weg of leg een plankje waar ze onder kruipen.
• Bladluis: Op scheuttoppen en knoppen. Afspuiten met water; lieveheersbeestjes helpen.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in droge, warme zomers. Water geven, ruimte laten en de plant terugknippen.
• Uitgegroeide planten: Lange, slappe stengels met weinig bloemen in de zomer. Terugknippen tot 5–10 cm of opnieuw zaaien.

Het jaar rond

• Maart: Zaaien of planten. Compost geven.
• April: Begin van de bloei. Zaaien of planten.
• Mei: Volle bloei. Bloemetjes plukken voor salades.
• Juni: Bloei. Uitgebloeide bloemen wegknippen.
• Juli: Lange planten terugknippen tot 5–10 cm voor een tweede bloei.
• Augustus: Zaaien voor bloei volgend voorjaar. Zaad oogsten.
• September: Zaaien of planten. Laatste bloemen.
• Oktober: Planten. Zaailingen uitdunnen.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (april–september)

Pluk de bloempjes van april tot september, telkens als ze net open zijn; hoe meer je plukt, hoe langer de plant bloeit. Ze smaken mild, wat zoet en fris, en zijn vooral mooi: op salades, soep, taart, in ijsblokjes of op een boterham met zachte kaas. Ook de bloemen van hoornviooltjes en tuinviooltjes zijn eetbaar.

Bewaring

Pluk de bloempjes vlak voor gebruik; in een doosje met een vochtig keukenpapier blijven ze een dag goed in de koelkast. Je kan ze ook persen of konfijten, zoals Maartse viooltjes.

Let op: De bloemen zijn eetbaar in gewone hoeveelheden; eet er niet te veel tegelijk van, want de plant bevat saponinen. Eet geen zaden of wortels. Gebruik bloemen van planten die niet bespoten zijn: laat viooltjes uit het tuincentrum eerst enkele weken uitgroeien.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Lentesalade met viooltjes (Gerecht · 4 personen · 15 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Het driekleurig viooltje is een van de voorouders van het grote tuinviooltje, dat in de 19e eeuw in Engeland gekweekt werd.
• De Franse naam pensée en het Engelse pansy betekenen ‘gedachte’: de bloem gold als zinnebeeld van herinnering.
• In Shakespeares ‘Een midzomernachtdroom’ dient het sap van dit viooltje als liefdesdrank.