Akkerviooltje

Zo herken je hem

Groeivorm

Eenjarig kruid van 5–30 cm, rechtop of uitgespreid, vaak vanaf de voet vertakt.

Blad

Gesteeld, de onderste rond tot eirond, de hogere langwerpig, met een gekartelde rand. De steunblaadjes zijn groot en diep veerspletig, met een gekartelde, bladachtige middenslip.

Bloem

Klein, 8–20 mm, roomwit tot bleekgeel met een donkergeel vlekje en donkere streepjes op het onderste kroonblad; de bovenste kroonbladen zijn soms paars aangelopen. De kroonbladen zijn even lang als of korter dan de kelkbladen. Bloeit van april tot oktober.

Vrucht/Zaad

Een rond doosvruchtje dat in drie kleppen openspringt en de kleine, lichtbruine zaadjes wegschiet.

Wortels

Een dunne penwortel: makkelijk uit te trekken.

Verwarring met

Driekleurig viooltje heeft grotere bloemen, meestal met veel paars, waarvan de kroonbladen duidelijk langer zijn dan de kelkbladen. De twee kruisen soms, zodat je tussenvormen ziet. Tuinviooltjes zijn veel groter.

Bloei: april–oktober

Waarom in je tuin?

• Waardplant voor de rupsen van de kleine parelmoervlinder, die op akkers en braakland vooral akkerviooltjes gebruikt.
• Bloeit maandenlang, van april tot oktober, en geeft kleine bijen en zweefvliegen stuifmeel en wat nectar, al bestuift het zichzelf ook vaak.
• De doosvruchtjes springen in drie kleppen open en schieten de zaadjes weg: leuk om aan kinderen te laten zien.
• Laag en onschuldig: het groeit tussen groenten en vaste planten zonder ze te verdringen.
• Een typische akkerbloem die samen met klaproos en korenbloem in een akkerbloemenstrook past.

Waar staat een akkerviooltje graag?

• In het wild: akkers, moestuinen, braakland, bermen, open plekken in grasland, tuinen en spoorwegterreinen.
• Volle zon tot lichte halfschaduw.
• Losse, zandige tot lemige grond, van vrij arm tot matig voedselrijk en niet te nat.
• In de tuin: in een akkerbloemenstrook, tussen de groenten, aan de rand van een border of tussen de tegels van een zonnig pad.

Mooi samen met

• Klaproos: Rood boven de lage viooltjes in een akkerbloemenstrook.
• Korenbloem: Blauw op dezelfde open, zonnige grond.
• Hoenderbeet: Roze lipbloempjes op dezelfde open moestuingrond.
• Driekleurig viooltje: Een groter, paarser familielid voor dezelfde zonnige, zandige grond.
• Reigersbek: Roze bloempjes op zandgrond, ook een kleine, bescheiden akkerbloem.

Hoe en wanneer plant je een akkerviooltje?

1. Meestal duikt het vanzelf op in moestuin of border; zaaien is zelden nodig.
2. Wil je het toch, koop dan zaad van inheemse herkomst bij een kwekerij van wilde planten, los of in een akkerbloemenmengsel.
3. Zaai in september–oktober of in maart–april op open, losse grond en hark het zaad heel licht in.
4. Houd de grond vochtig tot de kieming en laat de plantjes op 10–15 cm van elkaar staan.
5. Graaf nooit planten uit in het wild; een paar rijpe doosvruchtjes uit je eigen tuin zijn genoeg.

Verzorgen

Water

Niet nodig.

Bemesten

Niet nodig; op rijke grond wordt het door andere planten overgroeid.

Grond openhouden

Als akkerbloem heeft het open grond nodig: bewerk een akkerbloemenstrook elk jaar licht in de herfst.

Wieden

Te veel? Schoffel of trek de plantjes weg voor ze zaad zetten; ze wortelen ondiep.

Zaad laten vallen

Laat een paar planten afrijpen; de doosvruchtjes schieten het zaad zelf rond.

Tip: Kijk naar de kroon- en kelkbladen: zijn de kroonbladen niet langer dan de kelk, dan heb je een akkerviooltje; steken ze er duidelijk bovenuit, dan is het een driekleurig viooltje.

Snoeien en maaien

Wanneer: Niet nodig; schoffel of trek de planten weg wanneer je het bed nodig hebt.

Hoe:

• Snoeien hoeft niet bij dit kleine, eenjarige viooltje.
• Wil je minder zaailingen, haal de planten dan weg voor de doosvruchtjes openspringen.
• Leg uitgetrokken planten zonder zaad op de composthoop of als mulch tussen de groenten.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Rijpt doorlopend van juni tot oktober. Zaai in de herfst of het voorjaar op open grond, of laat het zichzelf uitzaaien.

Hoe komt een akkerviooltje de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Planten die in de herfst kiemen, overwinteren als klein rozetje en bloeien al in april.
• In zachte herfsten bloeit het soms nog tot in december.
• Goed winterhard; ook het zaad overwintert in de grond.

Ziektes en plagen

• Te veel zaailingen: Op open grond kan het talrijk worden. Schoffel jong en mulch de grond tussen de groenten.
• Overgroeid raken: In een dichte begroeiing of op rijke grond verdwijnt het. Houd een open strookje vrij of bewerk de grond licht.
• Bladluis en meeldauw: Komen soms voor; bij een eenjarige meestal onschuldig.
• Slakken: Eten soms jonge plantjes; meestal blijven er genoeg over.

Het jaar rond

• Maart: Overwinterde rozetjes groeien. Zaaien kan nog.
• April: Eerste roomwitte bloempjes.
• Mei: Bloei; rupsen op de blaadjes gewoon laten zitten.
• Juni: Bloei en eerste rijpe doosvruchtjes.
• Juli: Bloei; wieden waar het stoort.
• Augustus: Bloei en zaadzetting.
• September: Zaaien op open grond voor het volgende jaar.
• Oktober: Laatste bloemen; nieuwe kiemplantjes verschijnen.
• November: Jonge rozetjes gaan de winter in.

Wist je dat?

• Arvensis betekent ‘van de akkers’.
• Akkerviooltje en driekleurig viooltje kruisen gemakkelijk; daardoor zie je op akkers vaak tussenvormen met meer of minder paars.
• De Franse naam pensée en het Engelse pansy komen van het Franse woord voor ‘gedachte’.