Selderij

Zo herken je hem

Groeivorm

Tweejarig kruid: het eerste jaar een bladrozet, het tweede jaar een sterk vertakte bloeistengel van 30–100 cm. Na de zaadzetting sterft de plant af.

Blad

Glanzend donkergroen, enkel geveerd met 3–7 brede, ruitvormige of drielobbige, grof getande slippen. De bovenste bladeren zijn kleiner en drietallig. Sterke selderijgeur.

Bloem

Kleine, groenig witte bloempjes in schermpjes van 2–5 cm, kort gesteeld of bijna zittend, vaak tegenover een blad, zonder schutblaadjes. Bloeit in juni–september.

Vrucht/Zaad

Kleine, bijna ronde, bruine vruchtjes van 1–1,5 mm met fijne ribbels; ze ruiken naar selderij.

Stengel

Diep gegroefd, kaal, groen en sterk vertakt.

Verwarring met

Groot moerasscherm groeit in ondiep water, heeft fijner getande blaadjes en mist de sterke selderijgeur. Giftige schermbloemen van natte plekken, zoals watertorkruid en waterscheerling, hebben fijner verdeeld blad en grotere witte schermen. Ruik altijd: alleen selderij ruikt onmiskenbaar naar selderij.

Bloei: juni–september · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• De kleine, open bloempjes zijn in het tweede jaar een trekpleister voor zweefvliegen, vliegen, kevertjes en sluipwespjes.
• De wilde stamvader van bleekselderij, knolselderij en snijselderij: een stukje levende landbouwgeschiedenis.
• Snijselderij is een makkelijk keukenkruid: je oogst maandenlang blad voor soep, stoofpotten en bouillon.
• Een typische plant van brakke slootkanten en dijken aan de kust, die je in het wild meteen ruikt.
• Verdraagt zout: geschikt voor een tuin aan de kust, waar zeewind en zilte grond veel andere planten hinderen.

Waar staat een selderij graag?

• In het wild op brakke en zilte plekken: slootkanten en dijken in de kustpolders, randen van schorren en oevers langs getijdenrivieren.
• Volle zon tot halfschaduw.
• Vochtige tot natte, voedselrijke grond; zout verdraagt hij goed, uitdrogen niet.
• In de tuin: teel snijselderij in de moestuin of in een grote pot, op humusrijke, vochthoudende grond. Wilde selderij past aan een vochtige vijver- of slootrand, zeker in een kusttuin.

Mooi samen met

• Prei: Een klassieke buur in de moestuin, en in de soep.
• Goudsbloem: Bloeit lang en trekt zweefvliegen en andere nuttige insecten aan.
• Echte heemst: Groeit op dezelfde brakke slootkanten aan de kust, met zachtroze bloemen.
• Grote kattenstaart: Paarsroze aren aan een vochtige vijverrand, naast de groene schermpjes.

Hoe en wanneer plant je een selderij?

1. Koop zaad of jonge plantjes van snijselderij bij een tuincentrum, of zaad van wilde selderij bij een zadenhandel voor inheemse planten. Graaf nooit planten uit in het wild.
2. Zaai binnen in maart–april in een zaaibakje. Het zaad is heel fijn en kiemt in het licht: strooi het op vochtige zaaigrond, druk het aan en bedek het niet. Het kiemt traag, in 2–3 weken, bij 15–20 °C.
3. Verspeen de zaailingen in potjes als ze twee echte blaadjes hebben, en hou ze binnen of in een koude bak tot half mei: lange koude doet jonge planten soms al het eerste jaar doorschieten.
4. Plant na half mei uit op 25–30 cm van elkaar, met wat compost in het plantgat.
5. Geef meteen water en hou de grond de hele zomer vochtig.

Verzorgen

Water

Selderij is dorstig: hou de grond altijd vochtig en geef bij droogte twee keer per week flink water. Droogte maakt het blad taai en bitter.

Bemesten

Snijselderij is een veeleter: werk in het voorjaar een flinke laag compost in. Wilde selderij aan een vochtige slootrand heeft geen extra mest nodig.

Mulchen

Een laag grasmaaisel of compost rond de planten houdt de grond koel en vochtig.

Oogsten

Knip van snijselderij steeds de buitenste bladstelen af, van juli tot de vorst; het hart groeit door.

Zaad laten vallen

Laat in het tweede jaar een plant bloeien: de insecten genieten ervan en je kunt zaad oogsten, dat je ook als kruid in de keuken kunt gebruiken.

Tip: Bedek selderijzaad niet: het heeft licht nodig om te kiemen. Strooi het op vochtige zaaigrond, druk het aan en leg een glasplaat of doorzichtig deksel op het bakje tot de kiemplantjes er zijn.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Geen echte snoei. Je oogst van juli tot de vorst en knipt de dorre bloeistengels in maart weg.

Hoe:

• Knip bij het oogsten de buitenste bladstelen aan de voet af en laat het hart staan.
• Laat in het tweede jaar de bloeistengels staan tot het zaad rijp is, voor de insecten en voor je eigen zaad.
• Laat de dorre stengels in de winter staan als schuilplaats voor insecten en knip ze in maart weg.

Let op: Werk je veel met selderijblad en daarna in de zon, draag dan handschoenen: het sap kan bij gevoelige mensen samen met zonlicht huidirritatie geven.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

De enige manier. Oogst het zaad in augustus–september van een plant in zijn tweede jaar en laat het goed drogen. Zaai snijselderij in maart–april binnen; wilde selderij kun je ook in de herfst buiten zaaien op vochtige, kale grond.

Zelf uitzaaien

Aan een vochtige slootrand zaait wilde selderij zich soms zelf uit als je de zaadstengels laat staan.

Hoe komt een selderij de winter door?

Winterhard tot −15 °C: jonge planten beschermen.

• In zijn eerste jaar overwintert selderij als bladrozet; in zachte winters blijft snijselderij groen en kun je af en toe oogsten.
• Winterhard tot ongeveer −10 à −15 °C; dek de planten in strenge winters af met stro of vliesdoek.
• In het tweede voorjaar schiet de plant in bloei en na de zaadzetting sterft hij af.
• Dorre bloeistengels bieden in de winter schuilplaats aan kleine insecten.

Ziektes en plagen

• Selderijvlieg: De larven mineren in het blad en maken bruine, blaasachtige vlekken. Knip aangetaste bladeren weg en dek jonge planten af met insectengaas.
• Bladvlekkenziekte: Bruine vlekjes met zwarte puntjes op het blad, vooral in natte zomers. Verwijder aangetaste bladeren en zaai niet elk jaar op dezelfde plek.
• Doorschieten: Jonge planten die te vroeg buiten lange koude krijgen, bloeien al in het eerste jaar. Plant pas uit na half mei.
• Slakken: Vreten graag aan jonge plantjes. Raap ze ’s avonds op en plant stevige plantjes uit.
• Taai, bitter blad: Een gevolg van droogte of te arme grond. Geef regelmatig water, mulch en werk compost in.

Het jaar rond

• Maart: Binnen zaaien, licht en warm. Dorre stengels van vorig jaar wegknippen.
• April: Zaailingen verspenen in potjes en binnen of in een koude bak houden.
• Mei: Na half mei uitplanten op 25–30 cm. Compost geven.
• Juni: Water geven. Tweedejaarsplanten beginnen te bloeien.
• Juli: Eerste oogst van snijselderij. Bloei: zweefvliegen op de schermpjes.
• Augustus: Oogsten. Ruim water geven bij droogte. Het zaad rijpt.
• September: Zaad oogsten en drogen. Blijven oogsten.
• Oktober: Blad oogsten en invriezen of drogen voor soep.
• November: Planten afdekken met stro of vliesdoek bij strenge vorst.

Wist je dat?

• In het oude Griekenland kregen de winnaars van de Nemeïsche Spelen een krans van selderij. De Siciliaanse stad Selinunte dankt haar naam aan het Griekse selinon, selderij, en haar munten droegen een selderijblad.
• Bleekselderij, knolselderij en snijselderij zijn allemaal dezelfde soort: telers selecteerden de ene vorm op dikke bladstelen, de andere op een dikke knol en de derde op veel blad.
• Graveolens betekent ‘sterk geurend’: wilde selderij ruikt nog sterker dan de gekweekte vormen.