Waterscheerling

Zo herken je hem

Groeivorm

Forse vaste plant van 50–150 cm met een rechtopgaande, vertakte, holle, kale en gegroefde stengel, vaak met de voet in het water.

Blad

Groot, twee- tot driemaal geveerd, met smalle, lancetvormige, scherp gezaagde slipjes van 2–10 cm; kaal en frisgroen.

Bloem

Witte bloempjes in grote, bolle schermen met 10–30 stralen, zonder omwindsel maar met veel smalle blaadjes onder de schermpjes; in juli–augustus.

Vrucht/Zaad

Kleine, bijna bolronde, kale vruchtjes van ongeveer 2 mm met brede, platte ribben.

Wortels

Een dikke, knolachtige wortelstok die bij doorsnijden holle kamertjes met dwarse tussenschotten laat zien en een geelachtig sap met een geur van selderij of pastinaak afgeeft. Dit is het giftigste deel.

Verwarring met

Grote watereppe heeft enkelvoudig geveerde bladeren met brede, getande deelblaadjes en geen gekamerde wortelstok. Gevlekte scheerling groeit op drogere plekken en heeft een paars gevlekte stengel en een muizengeur. Wilde selderij en pastinaak ruiken gelijkaardig, maar hebben een andere bladvorm: vergissingen met de wortelstok zijn levensgevaarlijk.

Bloei: juli–augustus · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Grote witte schermen in juli–augustus vol zweefvliegen, vliegen, kevers en wespen.
• Een zeldzame, kenmerkende plant van verlandende oevers en trilvenen, waardevolle en kwetsbare moerasmilieus.
• De holle stengels bieden in de winter schuilplaats aan insecten tussen het riet.
• Een plant om goed te leren kennen: wie haar herkent, vermijdt levensgevaarlijke vergissingen met eetbare schermbloemen.
• Een indrukwekkende verschijning aan de waterkant, tot 1,5 m hoog, met fijn ingesneden blad.

Waar staat een waterscheerling graag?

• In het wild in moerassen, rietlanden, trilvenen, elzenbroek en langs ondiepe oevers van vijvers, meren en sloten.
• Vaak met de voet in ondiep water of op drijvende matten van planten.
• Zon tot lichte halfschaduw.
• Natte, voedselrijke, venige of slibrijke grond.
• In een tuin alleen geschikt voor een grote natuurvijver met een ondiepe moeraszone, ver van plekken waar kinderen spelen of dieren grazen.

Mooi samen met

• Gele lis: Gele bloemen in mei–juni in dezelfde ondiepe moeraszone.
• Grote kattenstaart: Paarse aren in juli–augustus naast de witte schermen.
• Waterdrieblad: Witte, gefranjerde bloemen in het voorjaar in het ondiepe water.
• Wateraardbei: Donkerrode bloemen op drijvende matten, net als in trilvenen.

Hoe en wanneer plant je een waterscheerling?

1. Denk goed na of je ze wel wilt: plant waterscheerling alleen bij een grote natuurvijver die afgeschermd is voor kleine kinderen, huisdieren en vee.
2. Graaf nooit planten uit in het wild, waar ze zeldzaam is: koop ze bij een gespecialiseerde kwekerij voor inheemse waterplanten.
3. Plant in april–mei in de ondiepe moeraszone, met de voet in 0–20 cm water, op 50 cm van andere planten.
4. Draag handschoenen bij het planten, raak de wortelstok niet met blote handen aan en was daarna je handen.
5. Zet een duidelijk label bij de plant, zodat niemand haar voor een eetbare schermbloem aanziet.
6. Water geven is niet nodig zolang de moeraszone nat blijft.

Verzorgen

Water

Moet altijd nat staan; vul in een droge zomer de vijver bij met regenwater.

Bemesten

Niet nodig; het slib van een vijver bevat genoeg voedsel.

Zaad laten vallen

Ze zaait zich op natte oevers uit. Knip de schermen na de bloei af, met handschoenen, als je geen nieuwe planten wilt.

Veiligheid

Werk altijd met handschoenen. Leg plantenresten nooit in een weide of bij dieren; voer ze af met het gft-afval.

Verlanding

Houd de moeraszone open door om de paar jaar riet en lisdodde uit te dunnen.

Tip: Leer waterscheerling herkennen aan de smalle, scherp gezaagde blaadjes en de grote witte schermen aan de waterkant, en snijd de wortelstok nooit zonder handschoenen door. Bij twijfel: niet aanraken en niet plukken.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart: knip de afgestorven stengels pas dan weg, zodat ze in de winter schuilplaats bieden aan insecten.

Hoe:

• Knip de oude stengels net boven het water af, altijd met handschoenen.
• Wil je geen zaailingen, knip de schermen dan in augustus af, voor de vruchtjes rijp zijn.
• Laat geen plantenresten in de vijver of in een weide liggen.
• Was na het werk je handen en je snoeischaar.

Let op: Graaf bij het onderhoud nooit in de wortelstok zonder handschoenen: dat is het giftigste deel van de plant.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai vers zaad in de herfst in een bak met natte, slibrijke grond die je buiten laat staan: het kiemt na de winter. Draag handschoenen.

Scheuren

Snijd in het voorjaar een stuk wortelstok met een knop af en plant het in de moeraszone, altijd met handschoenen.

Verspreiding door water

De vruchtjes kunnen drijven en verspreiden zich langs de oever; houd daar rekening mee bij een vijver die op een beek of sloot aansluit.

Hoe komt een waterscheerling de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Bladeren en stengels sterven in de herfst af; de plant overwintert met de dikke wortelstok in het natte slib.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C.
• De holle, afgestorven stengels bieden schuilplaats aan insecten tussen het riet.
• Ook in de winter blijft de wortelstok giftig: let op bij het uitbaggeren van de vijver.

Ziektes en plagen

• Giftigheid: Alle delen, en vooral de wortelstok, zijn zeer giftig. Houd kinderen, honden en vee weg van de plant.
• Verwarring: De wortelstok ruikt naar selderij of pastinaak. Eet nooit wilde schermbloemen of wortels die je niet zeker kent.
• Uitbaggeren: Bij het schoonmaken van een vijver kunnen stukken wortelstok bovenkomen. Werk met handschoenen en breng het slib nooit naar een weide.
• Bladluis: Op jonge schermen. Lieveheersbeestjes en larven van zweefvliegen ruimen ze op.
• Overgroeiing: Riet en lisdodde kunnen haar verdringen. Dun ze om de paar jaar uit.

Het jaar rond

• Maart: Afgestorven stengels wegknippen, met handschoenen.
• April: Nieuwe bladeren verschijnen. Planten in de moeraszone.
• Mei: Planten. De moeraszone nat houden.
• Juni: De bloeistengels groeien.
• Juli: Begin van de bloei: grote witte schermen.
• Augustus: Volle bloei, zweefvliegen op de schermen. Eventueel schermen afknippen voor de zaadzetting.
• September: De vruchtjes rijpen. Zaaien in een bak.
• Oktober: De bladeren sterven af.
• November: Holle stengels laten staan voor insecten.

Wist je dat?

• De Engelse naam cowbane betekent ongeveer koeiendood: vee dat de plant eet, kan eraan sterven.
• De scheerling waarmee Socrates in het oude Athene werd terechtgesteld, was niet deze soort maar de gevlekte scheerling.
• Het gif van waterscheerling heet cicutoxine en werkt op het zenuwstelsel.