Reuzenpaardenstaart

Zo herken je hem

Groeivorm

Overblijvende plant zonder bloemen, met rechtopstaande stengels die uit een diepe, kruipende wortelstok groeien; vormt grote groepen.

Stengel

Onvruchtbare stengels van 0,5–1,5 m en tot 2 cm dik, ivoorwit en glad, met op elke knoop een dichte krans van dunne, groene zijtakjes.

Blad

De echte blaadjes zijn vergroeid tot scheden rond de knopen, met 20–40 smalle, bruine tanden. Het groen van de plant zit in de zijtakjes.

Sporen

In maart–april verschijnen aparte, onvertakte, bleek bruinwitte sporenstengels van 15–40 cm met een kegel van 4–8 cm. Ze verwelken zodra de groene sporen verspreid zijn.

Wortels

Diepe, donkere, vertakte wortelstokken die ver kunnen kruipen; afgebroken stukjes lopen makkelijk weer uit.

Verwarring met

Heermoes is veel kleiner, met groene in plaats van witte stengels en scheden met minder tanden. Lidrus heeft dunne, groene stengels, weinig zijtakjes en zwarte scheedtanden met een witte rand; hij is giftig voor vee.

Snoeien: november

Waarom in je tuin?

• Een levend fossiel: paardenstaarten bestaan al honderden miljoenen jaren en hadden ooit boomhoge verwanten.
• Een spectaculaire structuurplant voor een natte, schaduwrijke hoek: de witte stengels met groene kransen lijken op kleine dennenboompjes.
• Hij wijst kwel aan: waar hij groeit, komt kalkrijk grondwater naar boven. Zulke plekken zijn vaak rijk aan bijzondere planten.
• De dichte groepen en de omgevallen stengels geven beschutting aan amfibieën en kleine dieren op de natte bodem.
• In het voorjaar zijn de bleke sporenstengels met hun kegels een bijzonder gezicht.

Waar staat een reuzenpaardenstaart graag?

• In het wild: bronbossen, kwelzones op hellingen, beekoevers, natte taluds en greppels, vaak onder elzen en essen.
• Natte tot drassige, kalkrijke klei- of leemgrond met bewegend grondwater.
• Halfschaduw tot schaduw; in de zon alleen als de grond altijd nat blijft.
• In de tuin: alleen geschikt voor een grote, natte natuurtuin, een vijverrand of een bronnetje, en liefst in een grote kuip of achter een wortelscherm.

Mooi samen met

• Hangende zegge: Groeit op dezelfde kwelplekken en geeft sierlijk hangende aren als contrast.
• Dotterbloem: Goudgele bloemen in april, net wanneer de sporenstengels verschijnen.
• Moerasspirea: Romige, geurige pluimen in de zomer op natte grond.
• Zwarte els: De klassieke boom van bronbossen; geeft de halfschaduw die hij zoekt.

Hoe en wanneer plant je een reuzenpaardenstaart?

1. Denk goed na: in een gewone tuin woekert hij en raak je hem moeilijk kwijt. Kies hem alleen voor een grote, natte plek.
2. Graaf hem nooit uit in het wild: zijn groeiplaatsen zijn kwetsbaar en liggen vaak in natuurgebied. Koop een plant bij een kwekerij van water- of inheemse planten.
3. Plant in april–mei in natte, kalkrijke grond, in een grote ingegraven kuip zonder gaten of achter een wortelscherm dat zo diep mogelijk reikt, minstens 60 cm.
4. Zet de wortelstok 5–10 cm diep en druk de grond goed aan.
5. Houd de grond het hele eerste jaar nat, ook in de zomer.

Verzorgen

Water

De grond mag nooit uitdrogen; op een kwelplek of aan een vijver regelt dat zich vanzelf.

Bemesten

Niet nodig: hij haalt alles wat hij nodig heeft uit het kwelwater en de bodem.

Woekeren

Steek elk voorjaar uitlopers buiten de gewenste plek weg en trek nieuwe stengels uit zodra ze verschijnen; zo raakt de wortelstok uitgeput.

Opruimen

In de herfst vallen de stengels om. Laat ze liggen als beschutting of knip ze in november af.

In een kuip

Haal om de 3–4 jaar de kuip leeg, verdeel de wortelstok en zet een stuk terug in verse, kalkrijke grond.

Tip: Plant hem in een grote, waterdichte kuip die je ingraaft aan de rand van je vijver: zo geniet je van de oertijdlook zonder dat hij je tuin overneemt.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: november.

Wanneer: Niet echt nodig. Wil je opruimen, knip dan in november de afgestorven stengels af.

Hoe:

• Knip afgestorven stengels af net boven de grond, of laat ze liggen als beschutting voor kleine dieren.
• Wil je de plant afremmen, trek dan in de zomer telkens de nieuwe stengels buiten de gewenste plek weg: zo verzwakt de wortelstok.
• Leg stukken wortelstok niet op een vochtige composthoop: ze kunnen weer uitgroeien.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelstok delen

In april–mei een stuk wortelstok met een paar knopen of jonge scheuten afsteken en meteen in natte grond planten. Dit is de makkelijkste manier.

Sporen

In maart–april. De groene sporen blijven maar kort kiemkrachtig: strooi ze meteen op natte, kale grond onder glas. Lastig en traag.

Hoe komt een reuzenpaardenstaart de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• De groene stengels sterven in de herfst af en vallen om; de plant overwintert als wortelstok diep in de grond.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C.
• De omgevallen stengels vormen een beschutte strooisellaag voor kleine dieren.
• In maart komen als eerste de bleke sporenstengels boven, nog voor de groene stengels.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Het grootste probleem in een tuin: de wortelstokken kruipen ver en diep. Plant in een kuip of achter een scherm en verwijder uitlopers meteen.
• Verdroging: In droge grond blijft hij klein en verkleurt hij geel. Hij heeft echt een natte plek nodig.
• Schadelijk voor vee: Paardenstaarten kunnen schadelijk zijn voor grazers, vooral voor paarden, als ze in grote hoeveelheden in hooi of in een weide terechtkomen. Houd ze uit hooiland en weiden.
• Verwarring met heermoes: Heermoes is een hardnekkig onkruid in moestuinen. Kijk naar de stengels: reuzenpaardenstaart heeft dikke, witte stengels, heermoes dunne, groene.

Het jaar rond

• Maart: De bleke sporenstengels met kegels komen boven.
• April: Sporen komen vrij. Daarna verschijnen de witte stengels. Planten of delen.
• Mei: Volle groei. Uitlopers buiten de plek wegsteken.
• Juni: Op zijn mooist. Grond nat houden.
• Juli: Bij droogte water geven aan de vijverrand. Woekerende stengels wegtrekken.
• Augustus: Uitlopers controleren.
• Oktober: De stengels verkleuren en vallen om.
• November: Afgestorven stengels afknippen of laten liggen als beschutting.
• December: Rust onder de grond.

Wist je dat?

• Paardenstaarten zijn verwant aan de boomhoge planten die zo’n 300 miljoen jaar geleden de steenkoolwouden vormden. Uit die wouden ontstond ook de steenkool in België.
• Aan elke spore zitten vier lintvormige armpjes die zich bij droogte uitrollen en bij vocht weer oprollen: zo helpen ze de sporen wegwaaien.
• Telmateia komt van het Griekse telma, moeras of modder: hij staat graag met natte voeten.