Heermoes

Zo herken je hem

Groeivorm

Vaste plant met twee soorten stengels: in het voorjaar bruine, vruchtbare stengels, daarna groene, onvruchtbare stengels van 10–50 cm.

Vruchtbare stengel

Lichtbruin, onvertakt, zonder bladgroen, met bovenaan een sporenaar van 1–4 cm; in maart–april, sterft daarna af.

Groene stengel

Hol en geleed, met kransen van dunne, vierkantige zijtakken die schuin omhoog staan, als een klein dennenboompje.

Blad

Sterk verkleind tot een tandjeskrans (schede) rond elke knoop.

Wortels

Zwarte, vertakte wortelstokken die meters diep gaan, met kleine knolletjes als voorraad.

Verwarring met

Lidrus heeft geen bruine voorjaarsstengels: de sporenaar zit bovenop een groene stengel. Bij heermoes is het onderste lid van een zijtak langer dan de schede van de hoofdstengel, bij lidrus korter.

Snoeien: maart–september

Waarom in je tuin?

• Een levend fossiel: een plantengroep die al bestond lang voor de dinosauriërs.
• Leuk om met kinderen te bekijken: de bruine sporenstengels in maart, de groene ‘dennenboompjes’ in de zomer en de stengels die je op de knopen uit elkaar kan trekken.
• Een plant met een geschiedenis: door het vele kiezel in de stengels gebruikte men hem vroeger om tin en potten te schuren.
• Groeit waar weinig anders wil: op natte, verdichte grond en op spoorwegtaluds.
• Een aanwijzer voor een natte of verdichte ondergrond in je tuin.

Waar staat een heermoes graag?

• In het wild in akkers, bermen, op dijken, spoorwegtaluds, langs sloten en op braakliggende grond.
• Vochtige tot natte, vaak verdichte grond: zand, leem of klei.
• Zon tot halfschaduw.
• In de tuin: zelden gewenst; hij duikt vanzelf op in moestuinen, borders en tussen klinkers.

Mooi samen met

• Dotterbloem: Gele bloemen in maart–april aan de vijverrand, net wanneer de sporenstengels verschijnen.
• Moerasvergeet-mij-nietje: Blauwe bloempjes op dezelfde natte grond.
• Grote kattenstaart: Paarse aren in de zomer langs een sloot.
• Gele lis: Hoge, gele bloemen aan de waterkant.

Hoe en wanneer plant je een heermoes?

1. Plant heermoes nooit in een moestuin of border: eens hij er zit, krijg je hem bijna niet meer weg.
2. Wil je hem toch tonen, bijvoorbeeld bij een vijver of in een schooltuin, plant hem dan in een grote pot zonder gaten, zodat de wortelstokken niet kunnen ontsnappen.
3. Neem een stuk wortelstok uit een tuin waar hij weg mag, of koop een plant bij een kweker van inheemse of vijverplanten; haal nooit planten uit een natuurgebied.
4. Plant in maart–april, 5–10 cm diep, in vochtige grond.
5. Houd de grond in de pot altijd vochtig en zet de pot op een tegel, niet in de border.

Verzorgen

Water

In een pot altijd vochtig houden; in de volle grond niet nodig.

Bemesten

Niet nodig.

Bestrijden

Trek of knip groene stengels weg zodra ze verschijnen: zo raakt de wortelstok op den duur uitgeput. Spitten helpt niet.

Grond verbeteren

Zorg voor een betere afwatering en minder verdichting; op losse, drogere grond doet hij het minder goed.

Bodembedekking

Een dichte beplanting of een dikke mulchlaag maakt het hem moeilijker, al komt hij er vaak doorheen.

Tip: Trek de groene stengels weg zodra ze boven de grond komen, keer op keer: wie het een paar jaar volhoudt, put de wortelstok uit. Spitten maakt alleen meer stukjes.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart–september.

Wanneer: Van maart tot september, telkens als er nieuwe stengels opduiken.

Hoe:

• Haal de bruine sporenstengels in maart–april weg voor de sporen vrijkomen.
• Trek of knip de groene stengels af aan de grond; ze breken makkelijk op de knopen.
• In een berm of gazon verdwijnt hij niet door te maaien, maar hij blijft wel laag.

Let op: Gooi wortelstokken niet op de composthoop: elk stukje kan opnieuw uitlopen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelstokken

Zijn belangrijkste manier om zich te verspreiden: elk stukje wortelstok of knolletje kan een nieuwe plant geven, ook als het meekomt met grond of potplanten.

Sporen

In maart–april komen groene sporen vrij uit de sporenaren; ze kiemen alleen op natte, open grond en spelen een kleinere rol.

Hoe komt een heermoes de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• De groene stengels sterven in de herfst af; de wortelstokken met knolletjes overwinteren diep in de grond.
• Volledig winterhard.
• In maart–april verschijnen eerst de bruine sporenstengels, nog voor de groene.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Duikt overal op uit diepe wortelstokken. Volhouden met wegtrekken, jarenlang.
• Natte, verdichte grond: Heermoes wijst op een natte, dichte ondergrond. Verbeter de afwatering en loop of rij niet op natte grond.
• Giftig in hooi: Schadelijk voor paarden en ander vee als hij in het hooi zit. Houd hem uit hooilanden voor dieren.
• Verspreiding met grond: Wortelstokjes reizen mee met aangevoerde grond. Kijk grond en potplanten goed na.

Het jaar rond

• Maart: Bruine sporenstengels verschijnen. Wegnemen voor de sporen vrijkomen.
• April: Sporen vrij. Eerste groene stengels.
• Mei: Groene stengels wegtrekken waar hij niet mag staan.
• Juni: Volgroeide groene stengels. Blijven wegtrekken.
• Juli: Wegtrekken of knippen, ook na een maaibeurt.
• Augustus: Nieuwe stengels blijven wegnemen.
• September: Laatste keer wegtrekken.
• Oktober: De stengels sterven af.

Wist je dat?

• In het Duits heet heermoes Zinnkraut, ‘tinkruid’: door het kiezel in de stengels gebruikte men hem vroeger om tinnen borden en potten te schuren.
• Verwanten van de paardenstaarten groeiden in het Carboon uit tot boomhoge planten, waarvan de resten nu als steenkool in de grond zitten.
• De sporen hebben vier lintjes die zich bij droogte uitrollen en bij vocht weer oprollen: zo ‘springen’ ze rond.