Rood guichelheil

Zo herken je hem

Groeivorm

Laag, eenjarig plantje met liggende tot opstijgende stengels van 5–30 cm lang, vaak vanaf de voet vertakt.

Stengel

Vierkant en kaal.

Blad

Tegenoverstaand, zittend, eirond, 1–2 cm, kaal, met kleine zwarte puntjes aan de onderkant.

Bloem

Alleenstaand op lange, dunne steeltjes in de bladoksels, ongeveer 1 cm breed, met vijf oranjerode, soms blauwe kroonslippen, een paars hart en gele meeldraden met paarse haartjes. Ze sluiten bij bewolking.

Vrucht/Zaad

Bolrond doosvruchtje dat opengaat met een dekseltje en veel kleine zaadjes loslaat. Na de bloei buigt het steeltje naar beneden.

Verwarring met

Vogelmuur, die eetbaar is, heeft een ronde stengel met één rij haartjes, bladeren zonder zwarte puntjes en witte bloemetjes. Blauw guichelheil heeft blauwe bloemen met smalle kroonslippen die elkaar niet overlappen; de blauwe vorm van rood guichelheil heeft bredere slippen met veel kliertjes aan de rand.

Bloei: juni–oktober

Waarom in je tuin?

• Een kleurrijke akkerbloem die van juni tot in oktober bloeit, in een zeldzame oranjerode kleur.
• Eerlijk is eerlijk: de bloemen hebben geen nectar en bestuiven zichzelf meestal, dus voor bijen en zweefvliegen is het maar een kleine extra.
• Een typische plant van akkers en moestuinen, die thuishoort in een akkerbloemenrand met klaproos en korenbloem.
• Een leuk plantje om met kinderen het weer te ‘voorspellen’: open bloemen betekenen zon.
• Een stukje landbouwgeschiedenis: het begeleidt al eeuwenlang de akkerbouw.

Waar staat een rood guichelheil graag?

• In het wild op akkers, in moestuinen en wijngaarden, op braakliggende grond, in bermen en op open plekken in de duinen.
• Volle zon: de bloemen gaan alleen bij zon open.
• Lichte, warme grond: zand, leem of kalk, vrij droog tot matig vochtig, open en zonder dichte begroeiing.
• In de tuin: een akkerbloemenrand, een moestuin, een grindpad of de rand van een zonnig terras.

Mooi samen met

• Grote klaproos: Rood boven, oranjerood onder: dezelfde akkerbloemenrand, op dezelfde losse grond.
• Korenbloem: Blauw naast het oranjerood, een klassieke akkerbloem voor bijen.
• Echte kamille: Witte bloemetjes met een geel hart in dezelfde rand.
• Akkerviooltje: Nog een klein akkerplantje voor de voorkant van de rand.
• Gele ganzenbloem: Goudgele bloemen op dezelfde zonnige, zandige akkergrond.

Hoe en wanneer plant je een rood guichelheil?

1. Meestal komt rood guichelheil vanzelf op in de moestuin of op omgewerkte grond: het zaad kan jarenlang in de bodem blijven liggen.
2. Wil je het bewust zaaien, koop dan zaad van inheemse herkomst, vaak als deel van een akkerbloemenmengsel.
3. Zaai in september–oktober of in maart–april op losgemaakte, kale grond; strooi dun en hark licht in.
4. Werk de grond van een akkerbloemenrand elk jaar in het najaar of voorjaar licht om, zodat de eenjarigen opnieuw kunnen kiemen.
5. Water geven hoeft alleen bij droogte na het zaaien; bemest niet.
6. Haal geen planten of zaad weg uit natuurgebieden of van akkers zonder toestemming van de eigenaar.

Verzorgen

Water

Niet nodig.

Bemesten

Niet doen: op rijke grond wordt het overgroeid door forsere onkruiden.

Wieden

In de moestuin wied je de plantjes voor de bloei; de ondiepe wortels laten makkelijk los. Draag handschoenen als je veel wiedt.

Mulchen

Een laag mulch op de moestuinbedden voorkomt dat de zaden kiemen.

Akkerbloemenrand

Werk de rand elk jaar licht om, anders verdwijnen eenjarige akkerbloemen tussen grassen en vaste planten.

Tip: Wil je rood guichelheil zien bloeien, kijk dan op een zonnige ochtend of rond de middag: bij een wolk of later op de dag gaan de bloemen dicht.

Snoeien en maaien

Wanneer: Niet nodig: het is een eenjarige plant. Trek in de herfst afgestorven planten uit of laat ze liggen.

Hoe:

• Trek uitgebloeide planten uit voor de zaaddoosjes rijp zijn, als je minder zaailingen wilt.
• Laat ze in een akkerbloemenrand gewoon uitzaaien.
• Gooi uitgetrokken planten met rijpe zaden niet op een composthoop die niet warm wordt: het zaad overleeft daar.

Let op: Draag handschoenen: het sap kan bij gevoelige mensen de huid irriteren.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Rood guichelheil vermeerdert zich alleen met zaad. Laat een paar planten uitzaaien, of zaai in de herfst of het voorjaar op kale grond.

Hoe komt een rood guichelheil de winter door?

Winterhard tot −15 °C: jonge planten beschermen.

• Eenjarig: de planten sterven in de herfst af, meestal na de eerste vorst.
• Het zaad overwintert in de grond en kan er jarenlang kiemkrachtig blijven.
• In zachte winters overleven soms kleine plantjes die in de herfst gekiemd zijn.

Ziektes en plagen

• Onkruid in de moestuin: Het kan tussen de groenten opkomen. Schoffel bij droog weer, wied voor de bloei en mulch de grond.
• Giftig: Niet eten en niet verwarren met vogelmuur. Leer beide plantjes goed herkennen voor je wilde groenten plukt.
• Bloemen dicht: Geen ziekte: bij bewolking en in de namiddag sluiten de bloemen. Kijk op een zonnige ochtend.
• Verdwijnt: In een rand die je niet meer omwerkt, wordt het overgroeid. Werk de grond elk jaar licht om.

Het jaar rond

• Maart: Zaailingen verschijnen. Zaaien in een akkerbloemenrand.
• April: Zaaien. In de moestuin schoffelen.
• Mei: De plantjes groeien uit. Wieden waar je ze niet wilt.
• Juni: Begin van de bloei op zonnige dagen.
• Juli: Volle bloei. Kijk ’s ochtends naar de open bloemen.
• Augustus: Bloei en rijpe zaaddoosjes.
• September: Bloei. Grond van de akkerbloemenrand licht omwerken en zaaien.
• Oktober: Laatste bloemen. Afgestorven planten opruimen.

Wist je dat?

• De Engelse naam scarlet pimpernel werd wereldberoemd door de roman van barones Orczy uit 1905, waarin de held het bloempje als herkenningsteken gebruikt.
• De bloemen sluiten bij bewolking en in de namiddag; in Engeland heet het plantje daarom ook poor man’s weatherglass, de barometer van de arme man.
• Het zaaddoosje gaat open met een dekseltje, zoals een potje; botanici noemen dat een dekselvrucht.