Klimopereprijs

Zo herken je hem

Groeivorm

Eenjarig kruid met liggende tot opstijgende, vertakte, behaarde stengels van 10–40 cm lang; de plant wordt zelden hoger dan 10 cm.

Blad

Langgesteeld, 1–2 cm, rond tot niervormig met 3–7 brede lobben, als een klein klimopblad; vrij dik, lichtgroen en behaard. De onderste bladeren staan tegenover elkaar, de hogere verspreid.

Bloem

Klein, 4–9 mm, bleek lila, lichtblauw of bijna wit, met vier kroonslippen, alleen in de bladoksels op een steeltje dat ongeveer even lang is als het blad, van maart tot mei. De kelk heeft vier hartvormige, gewimperde slippen.

Vrucht/Zaad

Een bolrond, kaal doosvruchtje met meestal 2–4 grote zaden, dat na de bloei op een omgebogen steeltje naar beneden knikt. De zaden hebben een vetrijk aanhangsel voor mieren.

Wortels

Fijn en ondiep: makkelijk uit te trekken of weg te schoffelen.

Verwarring met

Grote ereprijs heeft eirond, gekarteld blad zonder lobben en grotere, helderblauwe bloemen met een witte onderste slip. Hondsdraf heeft ook klimopachtig blad, maar vierkante stengels, een muntgeur en paarse lipbloemen. Klimop zelf is een houtige klimmer met glanzend, leerachtig blad.

Bloei: maart–mei

Waarom in je tuin?

• Bloeit al in maart en april, als er nog weinig bloemen zijn: een eerste hapje voor kleine bijen en zweefvliegen.
• Bedekt in de winter en het vroege voorjaar de kale grond van borders en moestuin, en verdwijnt vanzelf voor de zomer.
• De zaden hebben een vetrijk aanhangsel en worden door mieren meegenomen en verspreid.
• Een onschuldig onkruid: het is weg voor de meeste groenten en vaste planten echt beginnen te groeien.
• Hoort bij de voorjaarsflora van heggen en bosranden, samen met speenkruid en look-zonder-look.

Waar staat een klimopereprijs graag?

• In het wild: akkers, moestuinen, borders, heggen, bosranden, loofbossen, parken en kerkhoven op voedselrijke grond.
• Zon tot halfschaduw; onder bladverliezende struiken en bomen krijgt het in het voorjaar genoeg licht.
• Losse, vochthoudende, voedselrijke grond: leem, zand of klei.
• In de tuin: onder heesters, in een border met vaste planten of langs een heg, waar het in de zomer niet stoort omdat het dan al verdwenen is.

Mooi samen met

• Speenkruid: Gele sterretjes op dezelfde plekken in maart–april, onder struiken en langs heggen.
• Paarse dovenetel: Bloeit tegelijk; samen een vroege voedselbron voor bijen.
• Bosanemoon: Witte voorjaarsbloeier voor onder struiken en bomen, die ook in de zomer verdwijnt.
• Grote ereprijs: Felblauwe bloempjes op dezelfde open grond.

Hoe en wanneer plant je een klimopereprijs?

1. Meestal duikt het vanzelf op, vooral in borders, onder heesters en in de moestuin.
2. Wil je het op een andere plek, verzamel dan eind mei wat rijpe zaadjes van je eigen planten, of leg een plantje met rijpe vruchtjes op de nieuwe plek.
3. Strooi het zaad in de zomer of de vroege herfst op losse grond onder struiken of langs een heg; het kiemt in de herfst en de winter.
4. Hark het zaad licht in; water geven is niet nodig, want het groeit in het natte deel van het jaar.
5. Graaf nooit planten uit in het wild; met een handvol zaad uit je eigen tuin heb je meer dan genoeg.

Verzorgen

Water

Niet nodig: het groeit van de herfst tot de lente, als de grond vochtig is.

Bemesten

Niet nodig.

Wieden

Te veel? Schoffel of trek de plantjes in maart weg voor ze vrucht zetten; de wortels zijn ondiep.

Zaad laten vallen

Laat een paar plantjes afrijpen onder struiken of langs een heg; de mieren doen de rest.

Mulchen

Een laag mulch in de herfst houdt het tegen waar je het niet wil, bijvoorbeeld in de moestuin.

Tip: Schrik niet als je borders in maart vol klimopereprijs staan: wied alleen rond jonge zaailingen. Tegen juni is het vanzelf verdwenen, en het heeft de grond de hele winter bedekt gehouden.

Snoeien en maaien

Wanneer: Niet nodig: de planten sterven in juni vanzelf af.

Hoe:

• Snoeien of maaien hoeft niet bij deze kleine eenjarige.
• Wil je er minder, schoffel de plantjes dan in maart of april weg, voor de vruchtjes rijp zijn.
• Laat de verdorde plantjes gewoon liggen: ze verteren snel en voeden de grond.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Rijpt in mei–juni en wordt door mieren verspreid; het kiemt pas in de herfst. Laat het zichzelf uitzaaien of strooi wat zaad onder struiken.

Hoe komt een klimopereprijs de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Kiemt in de herfst en overwintert als klein, groen plantje met de eerste klimopblaadjes.
• Goed winterhard: vorst en sneeuw deren het nauwelijks.
• Het groene tapijtje bedekt in de winter de kale grond en beschermt die tegen uitspoelen en dichtslaan.

Ziektes en plagen

• Tapijt in borders: Kan in het voorjaar dichte matten vormen rond kleine vaste planten. Trek het weg rond zaailingen en jonge planten; elders mag het blijven.
• Concurrentie met vroege groenten: In maart–april kan het kiemende groenten overgroeien. Wied de zaaibedden en mulch de grond in de herfst.
• Schimmelvlekken: Bij vochtig weer verschijnen soms schimmelvlekken op het blad. Niet erg: de plant verdwijnt in juni toch.
• Plots verdwenen: Geen ziekte: het is een voorjaarsplant die na het zaadzetten in juni afsterft en in de herfst opnieuw kiemt.

Het jaar rond

• Januari: Kleine, groene plantjes overwinteren onder heesters en in borders.
• Februari: De plantjes groeien uit en vormen matjes.
• Maart: Eerste lila bloempjes; de eerste zweefvliegen en bijen komen langs.
• April: Volle bloei. Wieden in de moestuin waar het stoort.
• Mei: Laatste bloei; de vruchtjes knikken en rijpen. Mieren slepen zaad weg.
• Juni: De planten verdorren en verdwijnen.
• Augustus: Verzameld zaad onder struiken strooien als je het wil uitbreiden.
• Oktober: Nieuwe kiemplantjes verschijnen.
• November: Jonge plantjes gaan de winter in.

Wist je dat?

• Hederifolia betekent ‘met klimopbladeren’, van het Latijnse hedera, klimop.
• De naam Veronica wordt vaak in verband gebracht met de heilige Veronica, al is de echte herkomst van de naam onzeker.
• In België komen twee ondersoorten voor: een van akkers en tuinen met lichtblauwe bloempjes, en een van bossen en heggen met kleinere, bleek lila bloempjes.