Rode pavia

Hoe herken je een rode pavia?

Groeivorm

Kleine boom of grote struik, vaak meerstammig, 5 m hoog en 4 m breed, met een ronde kroon.

Blad

Handvormig samengesteld uit meestal 5 deelblaadjes van 10–15 cm; donkergroen, glanzend en fijn gezaagd; vroeg in het voorjaar uitlopend.

Bloem

Rechtopstaande kaarsen van 10–20 cm met buisvormige, dieprode bloemen, in mei–juni.

Vrucht

Gladde, leerachtige doosvrucht met 1–2 glanzende, bruine zaden met een lichte vlek.

Wortels

Diep en wijd vertakt; verplanten lukt het best als jonge boom.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: januari–februari

Waarom in je tuin?

• Dieprode bloemkaarsen in mei–juni, een zeldzame kleur bij bomen.
• Blijft klein (ongeveer 5 m hoog en 4 m breed) en past in een kleinere tuin.
• De bloemen trekken bijen en hommels aan.
• Mooi, glanzend blad dat vroeg in het voorjaar uitloopt.
• Volledig winterhard en makkelijk in de meeste tuingrond.

Waar staat een rode pavia graag?

• Zon of halfschaduw; hij verdraagt ook wat schaduw maar bloeit in de zon het rijkst.
• Vochthoudende, humusrijke grond: zand, leem of klei, zuur tot neutraal (niet te kalkrijk).
• Normaal vochtig; in hete, droge zomers kan het blad verbranden of voortijdig afvallen.
• Reken op 4–5 m ruimte rondom, ver van huizen, riolering en verharding.
• Beschut tegen harde wind; vermijd een zeer droge, zonovergoten plek.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

5 m hoog, 4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Rododendron: Houdt van dezelfde zure grond en halfschaduw onder de kroon.
• Hortensia: Bloeit later in de zomer, als de pavia is uitgebloeid.
• Hosta: Bladplant voor de schaduw onder de boom.
• Varens: Een frisse, groene onderbeplanting onder de kroon.

Hoe en wanneer plant je een rode pavia?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in oktober–december of maart–april, als de grond niet bevroren of te nat is. Bomen op wortel in november–maart.
2. Graaf een plantgat dat twee tot drie keer zo breed is als de kluit en maak de wanden en bodem los.
3. Zet de boom even diep als in de pot of kwekerij en vul aan met de eigen grond, vermengd met een beetje compost.
4. Plaats een stevige paal en bind de stam los vast; controleer de binder elk jaar.
5. Water flink bij het planten en daarna 2–3 zomers bij droogte.
6. Leg een mulchring van 5–8 cm compost of bladcompost, op afstand van de stam.

Verzorgen

Water

De eerste 2–3 jaar bij langdurige droogte 1 à 2 keer per week flink water. Een gevestigde boom redt zich meestal zelf, maar in hete zomers blijft extra water welkom.

Bemesten

Meestal niet nodig. Een dun laagje compost in het voorjaar volstaat op arme grond.

Mulchen

Een mulchring houdt de grond vochtig en koel; houd de stam zelf vrij.

Steun

Jonge bomen krijgen de eerste 2–3 jaar een paal, die je daarna verwijdert.

Bladeren en vruchten

Ruim in de herfst gevallen bladeren en zaden op: dat beperkt bladziekten en voorkomt dat kinderen of huisdieren ze oprapen.

Tip: Een kleine paardenkastanje voor kleinere tuinen, met dieprode bloemtrossen in mei–juni. Alle delen, vooral de zaden, zijn giftig.

Wanneer snoei je een rode pavia?

Snoeimaanden: januari–februari.

Wanneer: Zo weinig mogelijk. Zo nodig tussen januari en februari, in de winterrust, bij droog en vorstvrij weer.

Hoe:

• Haal dode, beschadigde en kruisende takken weg.
• Kies voor een boom één leidende stam, of laat hem als meerstammige struik groeien en verwijder de zwakste stammen aan de voet.
• Zaag grote takken in drie stappen af, net buiten de takkraag, zodat de wond kan helen.
• Snoei niet te hard: een natuurlijke, ronde kroon is het mooist.

Let op: Snoei niet in een natte periode en maak niet onnodig wonden: kastanjes zijn gevoelig voor bloedingsziekte.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai de verse zaden in oktober–november direct buiten, 5 cm diep, beschermd tegen muizen en eekhoorns. Ze ontkiemen in het voorjaar; de jonge boompjes groeien traag. Zaailingen lijken niet altijd op de moederplant.

Enten

Rassen zoals ‘Atrosanguinea’ worden door kwekers geënt; dit is niet iets voor de gewone tuinier.

Hoe komt een rode pavia de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: ook in strenge Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Jonge bomen: laat de paal staan en leg een extra laag mulch rond de voet in het eerste jaar.
• Ruim gevallen blad en zaden op; laat geen dik pak nat blad rond de stam liggen.

Ziektes en plagen

• Verbrand of afvallend blad: In hete, droge zomers worden de bladranden bruin en valt het blad vroeg af. Geef jonge bomen genoeg water, mulch en zet hem niet op een zeer droge, zonnige plek.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in de nazomer, vooral bij droogte. Meestal onschuldig; zorg voor voldoende water en ruim het gevallen blad op.
• Bladvlekkenziekte: Bruine vlekken met gele rand op het blad in natte zomers. Meestal onschuldig; ruim het gevallen blad op.
• Bloedingsziekte: Rood-bruine, slijmerige vlekken op de bast en afstervende takken. Er bestaat geen eenvoudig middel; snoei aangetaste takken weg bij droog weer en roep een boomverzorger in bij aantasting van de stam.

Het jaar rond

• Januari: Zo nodig snoeien (dood hout). Jonge bomen controleren op wind- en vorstschade.
• Februari: Zo nodig snoeien. Boombinder en paal nakijken.
• Maart: Planten (containerbomen). Mulch aanbrengen.
• April: Planten. Bladeren lopen vroeg uit. Jonge boom water geven bij droogte.
• Mei: Bloei begint. Bijen en hommels op de bloemen.
• Juni: Bloei. Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte. Letten op bladverbranding.
• Augustus: Letten op meeldauw en droogteschade; vroege bladval is mogelijk.
• September: Zaden rijpen en vallen. Herfstkleur begint.
• Oktober: Zaden verzamelen en eventueel zaaien. Bladeren opruimen. Planten.
• November: Planten (ook boom op wortel). Laatste bladeren opruimen.
• December: Planten indien de grond open is. Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Pavia’s en paardenkastanjes zijn in al hun delen giftig, vooral de glanzende bruine zaden: die geven braken, buikpijn en diarree. Kinderen houden ze voor tamme kastanjes, maar die zitten met twee of drie in een bolster vol fijne, scherpe stekels, en hebben een plat zijvlak en een puntje met een pluimpje; deze zaden zitten in een gladde bolster, zijn rond en hebben een grote, lichte vlek. Honden die erop kauwen, worden ziek, en een ingeslikt zaad kan de darm verstoppen. Raap de zaden op waar kinderen of dieren spelen en plant ze niet aan een weide met paarden of vee. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De rode paardenkastanje (Aesculus × carnea), vaak geplant in parken, is een kruising tussen de gewone paardenkastanje en de rode pavia.
• De Engelse naam ‘buckeye’ verwijst naar de glanzende bruine zaden met een lichte vlek, die op het oog van een hert lijken.
• De soortnaam pavia eert Pieter Paaw (Petrus Pavius), een Nederlandse botanicus uit de 16e–17e eeuw.