Afrikaanse lelie

Hoe herken je een Afrikaanse lelie?

Groeivorm

Dichte pol van riemvormige bladeren, 50–60 cm breed; bloemstengels van 60 cm–1 m.

Blad

Breed, riemvormig en glanzend groen, tot 60 cm lang; groenblijvend.

Bloem

Bolle schermen met tientallen trechtervormige bloemen op kale, stevige stengels, van juli tot september.

Kleur

Hemelsblauw tot donkerblauw; er zijn ook witte vormen.

Wortels

Dik en vlezig, uit een korte wortelstok; ze vullen snel een hele pot.

Bloei: juli–september · Planten: april–mei

Waarom in je tuin?

• Grote blauwe of witte bollen van juli tot september: echte zomersfeer op terras of balkon.
• Een sterke snijbloem die lang meegaat in een hoge vaas.
• Bijen en hommels bezoeken de bloemen.
• Groenblijvend: de pol blijft het hele jaar mooi, ook tijdens het overwinteren.
• Weinig werk: hij bloeit het best als hij krap staat en hoeft maar zelden verpot te worden.

Waar staat een Afrikaanse lelie graag?

• Volle zon op een warme, beschutte plek; in de schaduw bloeit hij nauwelijks.
• Goed doorlatende, voedzame grond: zand of leem, zuur tot neutraal. In een pot een mengsel van potgrond, tuinaarde en wat grof zand.
• Normaal vochtig in de zomer, maar nooit nat: overtollig water moet weg kunnen.
• Liefst in een stevige pot die net iets groter is dan de kluit; in de volle grond alleen op een warme, droge plek met goede winterbescherming.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

0,8 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -10 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Montbretia: Ook uit Zuid-Afrika, met oranje en rode bloemen in dezelfde zomermaanden.
• Lampenpoetsersgras: Zachte pluimen die mooi afsteken tegen de blauwe bollen.
• Lavendel: Voor een zuidelijke sfeer op dezelfde zonnige, droge plek.
• Prachtkaars: Luchtige witte of roze bloemen die tussen de stengels door dansen.

Hoe en wanneer plant je een Afrikaanse lelie?

Planten in april–mei.

1. Plant of verpot in april–mei, voor de nieuwe groei goed op gang komt.
2. Kies een zware, stevige pot met een gat in de bodem, net iets groter dan de kluit: in een te grote pot maakt hij vooral blad.
3. Leg onderin een laagje grind of potscherven en vul aan met potgrond gemengd met wat tuinaarde en grof zand.
4. Zet de plant even diep als voordien, met de voet van de bladeren net boven de grond, en druk aan.
5. In de volle grond plant je 40–50 cm uit elkaar op een zonnige, goed drainerende plek.
6. Geef water en zet de pot pas na half mei in de volle zon, als de nachtvorst voorbij is.

Verzorgen

Water

Van mei tot augustus regelmatig, maar laat de bovenste centimeters tussendoor opdrogen. Vanaf september minder, in de winter bijna niets.

Bemesten

Van mei tot augustus om de twee weken vloeibare mest voor bloeiende planten. Stop in september.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide stengels aan de voet af, of laat ze staan voor de decoratieve zaaddozen.

Verpotten

Alleen als de pot barst of de wortels er bovenuit komen, meestal om de 4–5 jaar, in het voorjaar.

Snijbloemen

Snijd de stengels als de eerste bloemen van het scherm opengaan.

Tip: Verpot pas als de pot echt vol zit of barst, en kies dan een pot die maar een paar centimeter groter is. Krappe wortels geven de meeste bloemen.

Wanneer snoei je een Afrikaanse lelie?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Je knipt alleen uitgebloeide stengels en geel of beschadigd blad weg.

Hoe:

• Knip na de bloei de kale stengels aan de voet af, tenzij je de zaaddozen wilt houden.
• Haal geel en afgestorven blad aan de voet weg.
• In het voorjaar knip je bladeren weg die door vorst beschadigd zijn; nieuwe groeien snel bij.

Let op: Knip geen gezond groen blad weg: de plant heeft het nodig om volgend jaar te bloeien.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In april–mei, bij het verpotten: snijd de kluit met een scherp mes of een spade in stukken met elk een paar scheuten. Gescheurde planten slaan soms een jaar bloei over.

Zaaien

Zaai rijp zaad in het voorjaar binnen op een lichte, warme plek. Zaailingen bloeien pas na enkele jaren en lijken niet altijd op de moederplant.

Hoe komt een Afrikaanse lelie de winter door?

Winterhard tot −10 °C: beschermen in strenge winters.

• Verdraagt een korte periode tot ongeveer −10 °C, maar alleen met droge wortels; natte vorst is fataal.
• Zet potten voor de eerste strenge vorst, meestal in oktober–november, vorstvrij en droog in een koele, liefst lichte ruimte van 5–10 °C, zoals een koude serre of een lichte garage.
• Geef in de winter maar af en toe een scheutje water, net genoeg om het blad gezond te houden. Te warm en te donker overwinteren kost bloemen.
• In de volle grond dek je de wortels in de winter goed af met een dikke laag stro, blad of houtsnippers.

Ziektes en plagen

• Geen bloei: Meestal een te grote pot, te weinig zon of te warm overwinterd. Laat hem krap staan, zet hem in de volle zon en hou hem in de winter koel.
• Slakken: Vreten aan het jonge blad en de knoppen. Raap ze ’s avonds weg, zeker bij planten in de volle grond.
• Wortelrot: Slap, geel blad en een zachte voet door te natte grond, vooral in de winter. Zorg voor goede drainage en geef in de winter heel weinig water.
• Vorstschade: Glazig, slap of bruin blad na een koude nacht. Knip het in het voorjaar weg en zet de plant volgend jaar tijdig binnen.

Het jaar rond

• Januari: Koel, licht en droog overwinteren. Af en toe een scheutje water.
• Maart: Iets meer water geven als de nieuwe groei begint.
• April: Verpotten of scheuren als de pot te vol is. Planten in de volle grond.
• Mei: Na half mei buiten zetten in de volle zon. Beginnen met bemesten.
• Juni: Regelmatig water en om de twee weken mest. De bloemstengels verschijnen.
• Juli: Begin van de bloei. Bloemen snijden voor de vaas.
• Augustus: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• September: Laatste bloei. Uitgebloeide stengels afknippen. Stoppen met bemesten.
• Oktober: Potten voor de eerste strenge vorst binnenzetten.
• November: In de volle grond de voet dik afdekken. Weinig water in de pot.
• December: Rust op een koele, lichte plek.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de Afrikaanse lelie (agapanthus) zijn giftig, vooral de vlezige wortels en het sap: opeten kan de mond irriteren, met een branderig gevoel en kwijlen, en braken, buikpijn en diarree geven, bij kinderen en ook bij honden en katten. Op de huid kan het sap roodheid en jeuk geven: draag handschoenen als je de pol deelt, verpot of het oude blad weghaalt, en was daarna je handen. Laat kinderen en huisdieren niet aan de wortels knagen die bij het delen vrijkomen. Ondanks de naam is ze geen echte lelie (Lilium), en dus voor katten niet zo gevaarlijk als lelies, maar zet een pot die binnen of in de serre overwintert, en een vaas met bloemen, toch buiten het bereik van katten en honden die aan blad knabbelen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam komt van de Griekse woorden agape, liefde, en anthos, bloem: de bloem van de liefde.
• Op de Azoren is hij verwilderd en staat hij in lange blauwe rijen langs de wegen.
• Groenblijvende Afrikaanse lelies zoals deze zijn minder winterhard dan de bladverliezende soorten, die in Zuid-Afrika in koudere berggebieden groeien.