Mierikswortel

Hoe herken je een mierikswortel?

Groeivorm

Pol van grote, rechtopstaande bladeren, met bloemstengels tot 80 cm hoog en 50 cm breed.

Blad

Groot, langwerpig en glanzend groen met een gegolfde, getande rand, tot 60 cm lang. De eerste bladeren in het voorjaar zijn soms diep ingesneden.

Bloem

Kleine witte bloemetjes met vier kroonblaadjes in losse pluimen, in mei–juni.

Wortel

Dikke, witte, vlezige penwortel met een lichtbruine schil, 20–30 cm lang en 2–5 cm dik, met veel zijwortels.

Smaak

Rauw en geraspt scherp en pittig; de scherpte ontstaat pas als je de wortel beschadigt en verdwijnt bij lang koken.

Bloei: mei–juni · Oogst en vruchten: oktober–maart · Planten: maart–april

Waarom in je tuin?

• Verse, pittige wortel om zelf te raspen, veel scherper dan uit een potje.
• Vraagt weinig: groeit in zon en halfschaduw op bijna elke grond.
• Oogsten kan van de herfst tot het voorjaar, juist wanneer er weinig vers uit de tuin komt.
• De witte bloemen in mei–juni trekken bijen aan.
• Eén of twee planten geven al genoeg wortel voor een gezin.

Waar staat een mierikswortel graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon worden de wortels het dikst.
• Diep losgemaakte, voedzame grond: zand, leem of klei, licht zuur tot kalkrijk. In harde, stenige grond worden de wortels vertakt en krom.
• Gewone tot vochtige grond; bij lange droogte worden de wortels houtig.
• Geef hem een vaste hoek van de moestuin of een grote, ingegraven bak, met 40–50 cm tussen de planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,8 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Rabarber: Ook een blijver voor een vaste hoek van de moestuin.
• Lavas: Een tweede groot keukenkruid dat jarenlang op dezelfde plek staat.
• Goudsbloem: Fleurt de hoek op en trekt bestuivers aan.
• Bieslook: Klein en vast, voor de rand van dezelfde hoek.

Hoe en wanneer plant je een mierikswortel?

Planten in maart–april.

1. Plant in maart–april een stuk wortel (een zetstek) van 20–30 cm lang en ongeveer zo dik als een potlood.
2. Spit de grond diep los en werk er compost of goed verteerde stalmest door.
3. Om woekering te voorkomen, plant je hem in een grote bak van minstens 50 cm diep die je tot aan de rand ingraaft.
4. Steek de stek schuin in de grond, met het dikke einde naar boven en de top ongeveer 5 cm onder de oppervlakte.
5. Houd 40–50 cm tussen de stekken en markeer de plek.
6. Geef water en houd de grond vochtig tot de eerste bladeren verschijnen.

Verzorgen

Water

Geef bij lange droogte flink water, anders wordt de wortel houtig.

Bemesten

In het voorjaar een laag compost. Te veel stikstof geeft vooral blad.

Oogsten

Vanaf oktober–november, als het blad afsterft: graaf de wortels helemaal op. Kleine hoeveelheden kun je de hele winter oogsten als de grond niet bevroren is.

Bewaren

Opgegraven wortels blijven maanden goed in vochtig zand op een koele plek, of een paar weken in een zakje in de koelkast.

In de keuken

Rasp de wortel vlak voor gebruik en meng hem meteen met wat azijn of citroensap, zo blijft hij wit en pittig. Lekker bij gerookte vis, rundvlees, worst en in sausjes.

Tip: Plant elk voorjaar nieuwe, rechte stekken en oogst in de herfst alles op: zo krijg je dikke, gave wortels in plaats van een wirwar van dunne. Rasp buiten of bij een open raam, want de dampen prikken in ogen en neus.

Wanneer snoei je een mierikswortel?

Wanneer: Mierikswortel wordt niet gesnoeid. Ruim alleen in de herfst het afgestorven blad op.

Hoe:

• Haal geel en afgestorven blad in de herfst weg; het mag op de composthoop.
• Laat de bloemstengels staan voor de bijen, of knip ze na de bloei af als je de plant netjes wilt houden.
• Steek nieuwe scheuten buiten de bak of de vaste plek meteen met wortel en al uit.

Let op: Hak een plant die je kwijt wilt niet in stukken met de spade: elk stukje wortel groeit opnieuw uit. Graaf alles zorgvuldig op.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelstekken

Bij het oogsten in de herfst of winter: bewaar rechte zijwortels van 20–30 cm in vochtig zand en plant ze in maart–april. Snij de bovenkant recht en de onderkant schuin af, zodat je weet wat boven is.

Scheuren

In het voorjaar een stuk van de pol met wortel en knop afsteken en elders planten.

Hoe komt een mierikswortel de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −30 °C: bescherming is nooit nodig.
• Het blad sterft in de herfst af; de wortels kunnen gewoon in de grond blijven.
• Bij strenge vorst is de grond te hard om te oogsten: graaf vooraf een voorraad op en bewaar die in vochtig zand.

Ziektes en plagen

• Aardvlooien: Kleine gaatjes in jonge bladeren in het voorjaar. De grond vochtig houden en jonge planten afdekken met insectengaas helpt.
• Rupsen: Rupsen van het koolwitje vreten in de zomer aan het blad. Zoek ze af; een gezonde plant herstelt vanzelf.
• Witte roest: Witte puistjes aan de onderkant van het blad. Knip aangetast blad weg en ruim afgestorven blad in de herfst op.
• Vertakte wortels: Dunne, kromme wortels in harde of stenige grond. Spit diep en plant elk voorjaar nieuwe, rechte stekken.
• Woekering: Overal nieuwe planten na spitten of frezen. Graaf ze met wortel en al uit en plant voortaan in een ingegraven bak.

Het jaar rond

• Januari: Oogsten als de grond niet bevroren is.
• Februari: Oogsten. Zijwortels als stek in vochtig zand bewaren.
• Maart: Wortelstekken planten.
• April: Planten. Compost geven.
• Mei: Bloei. Letten op aardvlooien.
• Juni: Bloei. Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte. Scheuten buiten de bak verwijderen.
• Augustus: Water geven bij droogte.
• Oktober: Het blad sterft af. Eerste wortels oogsten.
• November: Oogsten. Afgestorven blad opruimen.
• December: Oogsten naar behoefte.

Eetbaar en bruikbaar

Wortels (oktober–maart)

Steek de wortels van oktober tot maart, als het blad afgestorven is: dan zijn ze het scherpst. Graaf een stuk wortel uit en laat de rest zitten, of plant een stuk met een kroon terug. Rauw geraspt is mierikswortel heel scherp, door een mosterdolie die pas vrijkomt bij het raspen; verwarmen maakt hem mild. Bij rosbief, gerookte vis, worst, in saus en in een salade met rode biet.

Bewaring

Ongeschilde wortels houden weken in de koelkast in een plastic zakje, of de hele winter in een bak met vochtig zand in een koele kelder. Geraspt houdt mierikswortel met wat azijn en zout een paar weken in een gesloten potje in de koelkast; zonder azijn wordt hij snel bruin en bitter.

Let op: Rasp mierikswortel buiten of bij een open raam: de dampen prikken fel in ogen en neus. Geef hem niet aan jonge kinderen en eet er niet te veel van bij maagzweren of nierproblemen. Mierikswortel woekert: elk stukje wortel dat in de grond blijft, groeit weer uit. Zet hem in een grote pot of in een afgesloten hoek.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Mierikswortelsaus met room (Andere · ± 250 ml · 15 min)
• Rodebietensalade met mierikswortel (Gerecht · 4 personen · 15 min + 1 uur)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De scherpte ontstaat pas als je de wortel raspt of snijdt: dan zetten stoffen uit de cellen zich om in scherpe mosterdolie.
• Buiten Japan is wat als wasabi verkocht wordt vaak grotendeels mierikswortel met een groene kleurstof.
• In ons klimaat zet mierikswortel zelden kiemkrachtig zaad: hij wordt bijna altijd met stukjes wortel vermeerderd.