Tuinmelde

Hoe herken je een tuinmelde?

Groeivorm

Rechtopgaande, weinig vertakte plant van 1–1,5 m hoog en 30–40 cm breed.

Blad

Driehoekig tot pijlvormig, 10–15 cm lang, zacht en wat melig; groen, geel of purperrood.

Bloem

Onopvallende, groenige of roodachtige bloempjes in lange aren aan de toppen.

Zaad

Platte zaadjes, elk tussen twee ronde, papierachtige schutblaadjes van ongeveer 1 cm, in grote pluimen.

Wortels

Een penwortel; zaai daarom liefst ter plaatse.

Oogst en vruchten: mei–augustus · Zaaien: maart–mei · Snoeien: juni–augustus

Waarom in je tuin?

• Een makkelijke bladgroente: al enkele weken na het zaaien pluk je de eerste jonge blaadjes.
• Een zomerse vervanger voor spinazie, die dan vaak snel doorschiet.
• De roodbladige vorm geeft hoogte en een diepe kleur in de border of de moestuin.
• De zaadpluimen zijn mooi in verse en gedroogde boeketten.
• Groeit in bijna elke grond en zaait zich vanzelf opnieuw uit.

Waar staat een tuinmelde graag?

• Zon of halfschaduw; in de volle zon kleurt de rode vorm het mooist.
• Elke voedzame grond: zand, leem of klei, zuur, neutraal of kalkrijk.
• Normaal vochtig: bij droogte schiet hij snel door en wordt het blad taai.
• Zaai in rijen op 30 cm; dun uit tot 10–15 cm voor pluk, of tot 30–40 cm voor grote planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

1,5 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Verdraagt lichte vorst (tot -3 °C)

Mooi samen met

• Goudsbloem: Oranje bloemen die fel afsteken tegen het rode blad, ook in de moestuin.
• Oost-Indische kers: Kruipt aan de voet van de hoge melde en vult de grond.
• Cosmea: Luchtige bloemen in roze en wit naast de donkere, rechte planten.
• Snijbiet: Nog een kleurrijke bladgroente voor een sierlijke moestuin.

Hoe en wanneer plant je een tuinmelde?

1. Zaai vanaf maart tot in mei ter plaatse, in rijen op 30 cm.
2. Hark de grond fijn en meng er wat compost door: hoe rijker de grond, hoe malser het blad.
3. Zaai 1–2 cm diep en druk de grond aan.
4. Hou de grond vochtig tot de zaailingen er staan.
5. Dun uit tot 10–15 cm voor pluk van jong blad, of tot 30–40 cm voor grote planten.
6. Zaai om de 3–4 weken opnieuw voor een doorlopende oogst van jonge bladeren.

Verzorgen

Water

Hou de grond vochtig, zeker in warme periodes; bij droogte schiet hij snel door.

Bemesten

Compost bij het zaaien volstaat.

Oogsten

Pluk jonge bladeren en toppen vanaf ongeveer 15–20 cm hoogte. Oudere bladeren worden taai.

Keuken

Rauw in een gemengde salade of kort gekookt zoals spinazie; de rode vorm geeft kleur aan een slaatje.

Steun

Grote planten kunnen omwaaien; een stok helpt op een open, winderige plek.

Zaadpluimen

Knip ze weg voor het zaad rijp is als je geen zaailingen wil.

Tip: Zaai om de paar weken een rijtje bij en pluk de planten jong: zo heb je de hele zomer mals blad, terwijl je een paar rode planten in de border laat doorgroeien als blikvanger.

Wanneer snoei je een tuinmelde?

Snoeimaanden: juni–augustus.

Wanneer: Echte snoei is niet nodig. Knip in juni–augustus de toppen en bloeiaren weg als je lang blad wil oogsten, en de zaadpluimen voor het zaad rijpt.

Hoe:

• Knijp de top uit als de plant ongeveer 30 cm hoog is: hij vertakt dan en geeft meer blad.
• Knip bloeiaren weg zodra ze verschijnen als je vooral blad wil oogsten.
• Wil je pluimen voor een boeket, laat ze dan staan en knip ze als de zaadschildjes gekleurd zijn, voor ze bruin en droog worden.

Let op: Laat je de zaadpluimen rijpen, dan zaait hij zich overal in de tuin uit.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Van maart tot mei ter plaatse; het zaad kiemt vlot in een vochtige, niet te koude grond.

Zelf uitzaaien

Laat een paar planten zaad vormen. In het voorjaar komen er zaailingen op, die je kunt laten staan of verplanten als ze nog klein zijn.

Hoe komt een tuinmelde de winter door?

Winterhard tot −3 °C: beschermen in strenge winters.

• Eenjarig: de plant sterft na het rijpen van het zaad af en verdraagt maar lichte vorst, tot ongeveer −3 °C.
• Ruim de planten in de herfst op, of laat er een paar staan, dan heb je volgend jaar vanzelf zaailingen.
• Het zaad overwintert in de grond en kiemt in het voorjaar.

Ziektes en plagen

• Doorschieten: Bij droogte en hitte vormt hij snel bloeiaren en wordt het blad klein en taai. Water geven, mulchen en regelmatig opnieuw zaaien.
• Bladluis: Zwarte luis op de toppen. Met water afspuiten of aangetaste toppen wegknippen.
• Slakken: Ze vreten kiemplantjes weg. Raap ze ’s avonds weg en zaai wat extra.
• Bladmineerders: Bleke vlekken of gangen in het blad door de larven van een kleine vlieg, net als bij spinazie en biet. Pluk aangetaste bladeren weg.

Het jaar rond

• Maart: Ter plaatse zaaien.
• April: Zaaien. Uitdunnen.
• Mei: Laatste zaaisel. Eerste jonge bladeren plukken.
• Juni: Oogsten. Toppen uitknijpen. Water geven bij droogte.
• Juli: Oogsten. Bloeiaren wegknippen of laten staan voor een boeket.
• Augustus: Zaadpluimen snijden voor een boeket, of wegknippen voor het zaad rijpt.
• September: Zaad oogsten. Planten opruimen.
• Oktober: Afgestorven planten opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (mei–augustus)

Pluk van mei tot augustus de jonge bladeren en toppen, vanaf de plant ongeveer 15–20 cm hoog is; oudere bladeren worden taai. Zaai je om de paar weken een rijtje bij, dan heb je de hele zomer mals blad. Tuinmelde smaakt zacht, wat zoals spinazie, en was een gewone bladgroente voor spinazie bij ons algemeen werd. Kook het kort zoals spinazie, in soep, stoemp, quiche of een ovenschotel; jonge blaadjes kunnen in kleine hoeveelheden rauw door een gemengde salade. De rode vorm geeft kleur aan het bord.

Bewaring

Vers een à twee dagen in een zakje in de koelkast: het blad verwelkt snel. Geblancheerd en uitgeknepen kan je het in porties invriezen, tot 6 maanden. Drogen heeft geen zin.

Let op: Tuinmelde bevat, net als spinazie, nitraat en oxaalzuur. Eet het daarom niet rauw in grote hoeveelheden, liefst kort gekookt, en met mate. Geef het niet aan baby’s, en aan jonge kinderen maar weinig. Niet bij nierstenen, jicht of reuma. Zet restjes van gekookte melde snel in de koelkast en warm ze maar één keer op. Geef de plant geen verse mest: die verhoogt het nitraat in het blad.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gestoofde tuinmelde met look (Gerecht · 4 personen · 20 min)
• Tuinmeldesoep (Gerecht · 4 personen · 35 min)

Wist je dat?

• Voor spinazie in Europa algemeen werd, was melde een veelgeteelde bladgroente.
• Hortensis betekent ‘van de tuin’.
• Elk zaadje zit tussen twee ronde, papierachtige schutblaadjes; de rijpe pluimen lijken daardoor op trossen kleine muntjes.