Grote centaurie

Hoe herken je een grote centaurie?

Groeivorm

Losse pol van 60–80 cm hoog en ongeveer 45 cm breed, met stijve, vertakte stengels.

Blad

Diep veerspletig in smalle slippen, ruw behaard en donkergroen; onderaan de grootste bladeren in een rozet.

Bloem

Purperen hoofdjes van 3–5 cm, met grote, rafelige randbloemen rond een hart van kleinere buisbloemen, van juni tot september.

Omwindsel

Het bolletje onder de bloem is bedekt met groene schubben met een donkerbruine, gewimperde rand in de vorm van een hoefijzer.

Wortels

Een diepe, stevige penwortel die droogte goed doorstaat.

Bloei: juni–september · Zaaien: maart–april en september · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Grote purperen bloemhoofdjes van juni tot september, opvallender dan die van de meeste wilde bloemen.
• Een topper voor hommels, andere bijen en dagvlinders.
• De zaadhoofden voeden in de herfst en winter distelvinken en andere zaadeters.
• Droogtebestendig dankzij de diepe penwortel: na het eerste jaar geen water meer nodig.
• Inheems en ideaal voor een bloemrijk grasland of een droge, kalkrijke berm.

Waar staat een grote centaurie graag?

• Volle zon; in de schaduw bloeit hij weinig en valt hij om.
• Zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk. Op zure grond groeit hij slecht.
• Droge tot normale, goed doorlatende grond. Natte voeten in de winter verdraagt hij niet.
• Plant op 40–45 cm afstand, of zaai hem in een schrale, open berm.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,8 m hoog, 0,45 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Beemdkroon: Lila bloemhoofdjes in dezelfde zomer, ook geliefd bij bijen.
• Wilde marjolein: Een lage, roze bijenplant op dezelfde droge, kalkrijke grond.
• Geel walstro: Fijne, geurende gele pluimen tussen de purperen hoofdjes.
• Kleine pimpernel: Fijn blad en kleine bolletjes als lage vulling vooraan.
• Groot kaasjeskruid: Paarsroze bloemen die tot in oktober doorgaan.

Hoe en wanneer plant je een grote centaurie?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Maak de grond los en meng op zware klei wat grof zand door. Geen mest of compost toevoegen: arme grond is beter.
3. Graaf een plantgat iets groter dan de pot en zet de plant even diep als in de pot, zonder de penwortel te beschadigen.
4. Houd 40–45 cm tussen de planten. In een grasland zet je ze in open plekken in de grasmat.
5. Druk aan en geef flink water. Het eerste jaar water geven bij lange droogte.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij droogte. Daarna nooit meer nodig.

Bemesten

Niet nodig. Op rijke grond wordt hij slap en verdringen grassen hem.

Uitgebloeide bloemen

Laat ze staan: de zaadhoofden zijn voer voor distelvinken en geven structuur in de winter.

Maaien

In een bloemrijk grasland maai je één keer per jaar, laat in het seizoen, en voer je het maaisel af. Laat een strook staan voor de vogels en insecten.

Steun

Meestal niet nodig op arme grond. Op rijke grond tussen andere planten zetten.

Tip: Zaai of plant hem op droge, kalkhoudende grond in volle zon en bemest niet. Laat de zaadhoofden in de winter staan: distelvinken komen er graag de zaden uit eten.

Wanneer snoei je een grote centaurie?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Eind februari tot eind maart, voor de nieuwe rozetten uitlopen.

Hoe:

• Laat de uitgebloeide stengels en zaadhoofden de hele winter staan.
• Knip in maart de oude stengels af vlak boven de bladrozet.
• Wil je minder zaailingen, knip dan een deel van de zaadhoofden weg zodra de vogels er klaar mee zijn.

Let op: Snoei niet in de herfst: zo houden distelvinken hun wintervoer en overwinteren insecten in de stengels.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Buiten in maart–april of in september, ter plaatse op open grond of in potjes. Bedek het zaad met een dun laagje grond en houd het vochtig; het kiemt vlot.

Zaailingen

Zelf uitgezaaide plantjes verplant je jong, met een flinke kluit, vanwege de penwortel.

Scheuren

Bij oudere pollen in maart–april een stuk met rozet en wortel afsteken met een scherpe spade. Dit lukt niet altijd; zaaien is makkelijker.

Hoe komt een grote centaurie de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• In de winter blijft een kleine bladrozet aan de voet over.
• Laat de zaadhoofden staan voor de vogels; natte grond is een groter gevaar dan vorst.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op de bladeren in droge nazomers. Onschuldig; laat de plant ruimte en knip ergste bladeren weg.
• Omvallen: Op rijke grond of in de schaduw worden de stengels slap. Niet bemesten en in volle zon zetten.
• Slakken: Vreten aan zaailingen en jonge rozetten. Zaai in potjes en plant pas uit als de plantjes stevig zijn.
• Wortelrot: Op natte, zware grond rot de penwortel in de winter. Plant op een droge, goed doorlatende plek.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels afknippen. Zaaien en planten.
• April: Zaaien en planten.
• Juni: Begin van de bloei. Hommels en vlinders op de bloemen.
• Juli: Volle bloei. Geen water nodig.
• Augustus: Bloei. De eerste zaadhoofden rijpen.
• September: Laatste bloemen. Zaaien. Zaadhoofden laten staan voor distelvinken.
• Oktober: Planten.
• December: Distelvinken eten de zaden uit de hoofdjes.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De grote, rafelige randbloemen zijn onvruchtbaar. Ze dienen alleen als lokmiddel voor insecten; het zaad komt uit de kleine buisbloemen in het hart.
• Grote centaurie is de waardplant van de knoopkruidbremraap, een bladloze parasiet die op zijn wortels leeft.
• Je onderscheidt hem van het gewone knoopkruid aan het blad: bij de grote centaurie is het diep ingesneden, bij knoopkruid niet of nauwelijks.