Grasanjer

Hoe herken je een grasanjer?

Groeivorm

Lage, dichte, wintergroene kussens van 20–30 cm hoog en ongeveer 30 cm breed.

Blad

Smal en grasachtig, blauwgrijs en berijpt; het blijft in de winter staan.

Bloem

Bloemen van 2–4 cm op dunne stelen, enkel of gevuld, met diep ingeknipte, gefranjerde bloemblaadjes. Bloei van mei tot juli.

Kleur

Wit, roze, rood of tweekleurig, vaak met een donkerder oog of rand.

Geur

Sterk en zoet, naar kruidnagel; het sterkst op een warme, zonnige dag.

Wortels

Ondiep en vezelig. Liggende stengels wortelen soms waar ze de grond raken.

Bloei: mei–juli · Oogst en vruchten: mei–juli · Zaaien: maart–april · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: juli–augustus

Waarom in je tuin?

• Een van de sterkst geurende vaste planten: op warme dagen hangt de kruidnagelgeur rond de plant.
• Het blauwgrijze blad blijft de hele winter mooi, ook als er niets bloeit.
• Bijen en vlinders komen op de bloemen af, vooral op de enkelbloemige vormen.
• Ideaal als lage, nette rand vooraan in de border, langs een pad of in een grindtuin.
• Een leuke snijbloem: een paar stelen geuren al in een klein vaasje.
• Weinig werk en goed bestand tegen droogte zodra hij goed geworteld is.

Waar staat een grasanjer graag?

• Volle zon: in de schaduw bloeit hij nauwelijks en valt het kussen open.
• Schrale tot matig rijke, goed doorlatende grond: zand of leem, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig. Natte voeten in de winter zijn zijn grootste vijand.
• Mooi vooraan in de border, in een rotstuin, op een muurtje of tussen grind.
• Plant op 25–30 cm van elkaar; voor een rand zet je ze in een rij.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,3 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Dezelfde zon, droge grond en kalk; samen een geurige rand.
• Kattenkruid: Een blauwe waas die mooi kleurt bij roze anjers.
• Tijm: Een lage, geurige bodembedekker tussen het grind.
• Rozen: Een klassieke combinatie: anjers als geurige rand aan de voet van rozen.
• Grasklokje: Fijne blauwe klokjes op dezelfde droge, zonnige plek.

Hoe en wanneer plant je een grasanjer?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet te nat is.
2. Maak de grond los en meng op zware grond wat grof zand of fijn grind door. Geef geen verse mest.
3. Zet de plant even diep als in de pot, nooit dieper: het hart moet droog boven de grond blijven.
4. Houd 25–30 cm tussen de planten.
5. Geef meteen water en de eerste weken bij droog weer opnieuw.
6. Leg eventueel een laagje grind rond de voet in plaats van compost: zo blijft de hals droog.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij droogte. Daarna kan hij goed tegen een droge zomer; te veel water doet hem rotten.

Bemesten

Nauwelijks nodig. Een dun laagje compost in het voorjaar volstaat; op zure grond strooi je in maart wat kalk.

Uitgebloeide bloemen

Knip ze geregeld weg: hij bloeit dan langer door en blijft netjes.

Snijbloemen

Snijd stelen waarvan de eerste knoppen net open zijn; ze blijven ongeveer een week mooi in de vaas.

Verjongen

Na 3–4 jaar worden de kussens in het midden kaal en houtig. Vervang ze dan door jonge planten uit stek.

Wieden

Wied met de hand: gras en onkruid groeien makkelijk in het kussen en zijn er moeilijk uit te halen.

Tip: Neem om de drie à vier jaar in de zomer een paar stekken: zo heb je altijd jonge, volle kussens klaar als de oude pol kaal wordt.

Wanneer snoei je een grasanjer?

Snoeimaanden: juli–augustus.

Wanneer: Tijdens de bloei knip je uitgebloeide bloemen weg; na de bloei, in juli–augustus, knip je alle bloeistengels terug tot op het bladkussen.

Hoe:

• Knip verwelkte bloemen met hun steeltje af, net boven een paar bladeren.
• Na de bloei gaan alle bloeistengels weg, tot op het blauwgrijze kussen.
• Scheer uitstekende, lange scheuten licht bij, zodat het kussen compact blijft.
• Ruim in maart bruine, afgestorven bladeren tussen de kussens op.

Let op: Knip niet in het oude, kale hout: daar loopt hij zelden opnieuw uit. Wordt een plant te kaal, vervang hem dan door een stek.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

In juni–juli: trek of knip niet-bloeiende scheuten van 8–10 cm af net onder een knoop, haal de onderste bladeren weg en zet ze in zanderige stekgrond. Na 3–4 weken wortels; in september uitplanten.

Zaaien

In maart–april binnen, op 15–20 °C, dun afgedekt. Verspeen de zaailingen in potjes en plant ze in september uit. Zaailingen lijken niet altijd op de moederplant.

Afleggen

In de zomer een liggende stengel licht in de grond drukken en vastpinnen. Zodra hij wortels heeft, losknippen en verplanten.

Hoe komt een grasanjer de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: vorst is geen probleem, natte grond wel.
• Leg geen dikke laag bladeren of mulch op het kussen: daaronder gaat het rotten.
• In een pot: zorg voor een gat in de bodem en potvoetjes, en zet de pot in natte periodes onder een afdak.

Ziektes en plagen

• Voetrot: De plant wordt bruin vanuit het hart en laat los aan de grond. Oorzaak is natte, zware grond: plant hoger, meng grind door de grond en geef minder water.
• Kale kussens: Oudere planten worden in het midden kaal. Dat is normaal na enkele jaren: neem stekken en vervang de oude pol.
• Roest: Bruine puistjes op de bladeren, vooral bij vochtig weer. Knip aangetaste bladeren weg en kies een open, luchtige plek.
• Bladluis: Op jonge scheuten en knoppen in het voorjaar. Spuit ze af met water; meestal ruimen lieveheersbeestjes de rest op.
• Weinig bloei: Te veel schaduw of te veel mest. Verplant naar een zonnige plek en bemest niet meer.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Binnen zaaien. Dood blad tussen de kussens opruimen.
• April: Planten. Binnen zaaien. Op zure grond wat kalk strooien.
• Mei: Begin van de bloei. Zaailingen verspenen.
• Juni: Volle bloei. Uitgebloeide bloemen wegknippen. Bloemen snijden voor een vaasje.
• Juli: Laatste bloei. Stekken nemen. Bloeistengels na de bloei terugknippen.
• Augustus: Uitgebloeide stengels terugknippen tot op het kussen.
• September: Planten. Bewortelde stekken en zaailingen uitplanten.
• Oktober: Planten. Gevallen bladeren van de kussens halen.
• November: Rust. Het blauwgrijze blad blijft de hele winter staan.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (mei–juli)

Enkel geurende anjers zijn de moeite: de grasanjer en de rotsanjer ruiken sterk naar kruidnagel, en hun bloemblaadjes smaken zoetig en licht kruidig. Pluk de bloemen van mei tot juli op een droge ochtend, als ze net open zijn, en schud ze uit tegen insecten. Trek de bloemblaadjes uit de kelk en knip het witte voetje eraf: dat is bitter. Strooi ze over een salade, fruit of een dessert, of laat ze trekken in suiker of siroop: rode en donkerroze bloemen geven de mooiste kleur. Pluk ook de uitgebloeide bloemen weg, dan bloeit de plant langer, en laat er genoeg staan voor de bijen en vlinders.

Bewaring

Verse bloemblaadjes houden een dag in een gesloten doosje met een vochtig keukenpapiertje in de koelkast. Om te drogen leg je ze in één laag op een rooster of een zeef, op een luchtige plek uit de zon; in een gesloten pot uit het licht houden ze een half jaar. Anjersuiker houdt een jaar, anjersiroop een paar maanden.

Let op: Eet enkel bloemen van planten die niet bespoten zijn: anjers uit de bloemenwinkel en pas gekochte planten uit het tuincentrum zijn vaak behandeld; laat nieuwe planten eerst een seizoen groeien. Eet enkel de bloemblaadjes, zonder het witte voetje, en niet de kelk, de stengels of het blad; gebruik ze met mate, als garnering of smaakmaker. Niet alle anjers: in de catalogus staan duizendschoon en Chinese anjer als giftig, en die eet je niet. Pluk ook nooit wilde anjers in de natuur: ze zijn er zeldzaam.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Anjersuiker (Andere · 1 potje (± 200 g) · 10 min + 2 weken trekken)
• Anjersiroop (Siroop · ± 300 ml · 30 min + een nacht trekken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De soortnaam plumarius betekent ‘gevederd’: hij verwijst naar de diep ingeknipte, veerachtige bloemblaadjes.
• Dianthus komt van het Griekse dios (god) en anthos (bloem): de bloem van de goden.
• Het Engelse woord pink voor de kleur roze is naar deze bloemen genoemd, niet omgekeerd.