Eenjarig gipskruid

Hoe herken je een eenjarig gipskruid?

Groeivorm

Eenjarige, 40–50 cm hoog en ongeveer 30 cm breed, fijn vertakt met dunne stengels.

Blad

Smal, lancetvormig, blauwgroen tot grijsgroen en tegenoverstaand.

Bloem

Kleine, vijfbladige bloempjes van ongeveer 1 cm, wit of lichtroze, in losse, wijd vertakte pluimen, van juni tot augustus.

Wortels

Een penwortel: de plant verdraagt verplanten slecht en wordt daarom ter plaatse gezaaid.

Familie

Hoort bij de anjerfamilie (Caryophyllaceae), net als de gewone anjer en zeepkruid.

Bloei: juni–augustus · Zaaien: april–juni

Waarom in je tuin?

• Een luchtige wolk van kleine bloempjes die zwaardere bloemen in de border zachter maakt.
• Gemakkelijk te zaaien en bloeit al enkele weken na het zaaien.
• Een klassieke vulbloem in boeketten, vers of gedroogd.
• Verdraagt droogte en arme, kalkrijke grond.
• Met herhaald zaaien houd je de hele zomer bloei.

Waar staat een eenjarig gipskruid graag?

• Volle zon: in de schaduw wordt hij lang en slap.
• Goed doorlatende, droge tot normale grond: zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk. Hij houdt van kalk.
• Droge tot normale vochtigheid; in natte grond krijgt hij wortelrot.
• Houd 20–30 cm afstand en zet hem naast zwaardere bloemen, of zaai hem in een groep.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,5 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Verdraagt lichte vorst (tot -5 °C)

Mooi samen met

• Rozen: Een klassieke combinatie: de witte wolk maakt de bloemen zachter.
• Zinnia: Heldere kleuren naast de luchtige witte wolk.
• Korenbloem: Blauw en wit samen in een eenjarige border.
• Dahlia: Zware bloemen, de witte wolk vult de ruimte tussen de planten.
• Cosmos: Ook luchtig, in dezelfde zomer bloeiend.

Hoe en wanneer plant je een eenjarig gipskruid?

1. Zaai ter plaatse van april tot juni, als de grond is opgewarmd en er geen strenge vorst meer is.
2. Maak de grond fijn en vlak en trek ondiepe voren, of zaai breedwerpig.
3. Bedek de zaadjes slechts licht, met ongeveer 0,5 cm grond, en druk ze aan.
4. Houd de grond vochtig tot de zaadjes zijn gekiemd, meestal na een tot twee weken.
5. Dun uit tot 15–25 cm tussen de planten.
6. Zaai om de drie weken opnieuw, tot juni, voor een bloei die de hele zomer duurt.

Verzorgen

Water

Weinig: hij verdraagt droogte. Geef alleen bij langdurige droogte water aan de voet.

Bemesten

Niet nodig; op rijke grond groeit hij te weelderig en valt hij om.

Steun

De dunne, vertakte stengels vallen snel om. Zet takjes of een net tussen de planten als ze groeien.

Uitgebloeide bloemen

Knip verwelkte pluimen weg of snijd ze voor de vaas; dat verlengt de bloei.

Droogbloem

Hang gesneden takken ondersteboven op een droge, schaduwrijke plek te drogen.

Tip: Zaai van april tot juni om de drie weken een rij, want elke zaaiing bloeit maar enkele weken. Hij houdt van kalkrijke, droge grond en is een luchtige vulbloem.

Wanneer snoei je een eenjarig gipskruid?

Wanneer: Hij wordt niet gesnoeid; knip tijdens het seizoen alleen bloemen weg.

Hoe:

• Knip uitgebloeide pluimen af tot boven een zijscheut: dat geeft nieuwe bloemen.
• Voor boeketten snijd je takken als ongeveer de helft van de bloemen open is.
• Aan het eind van het seizoen trek je de planten uit en compost je ze.

Let op: Gebruik handschoenen als je er veel mee werkt: de plant bevat saponinen.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Ter plaatse in april–juni, ondiep, bij ongeveer 15–20 °C. De zaailingen komen binnen een tot twee weken boven; zaai om de drie weken opnieuw.

Zelfzaai

Laat enkele planten uitzaaien: volgend jaar komen er vaak vanzelf nieuwe bij.

Hoe komt een eenjarig gipskruid de winter door?

Winterhard tot −5 °C: beschermen in strenge winters.

• Eenjarig: de plant sterft aan het eind van het seizoen af. Jonge planten verdragen lichte vorst tot ongeveer −5 °C.
• Haal de planten na de bloei weg of laat ze staan om uit te zaaien.
• In een pot: bewaar zaad droog en koel tot het voorjaar.

Ziektes en plagen

• Kort bloeiseizoen: Elke zaaiing bloeit maar enkele weken. Zaai om de drie weken opnieuw, tot juni.
• Wortelrot: Door natte grond. Kies een doorlatende plek en geef niet te veel water.
• Omvallen: Dunne stengels vallen om bij regen of op rijke grond. Geef takjes als steun en bemest niet.
• Bladluis: Op jonge toppen. Spuit ze af met water; lieveheersbeestjes en zweefvliegen helpen.
• Slakken: Ze vreten jonge zaailingen. Raap ze ’s avonds weg en bescherm de zaaibedden.

Het jaar rond

• April: Zaaien ter plaatse. Grond voorbereiden.
• Mei: Zaaien. Uitdunnen. Slakken weren.
• Juni: Laatste zaai. Start van de bloei. Takjes als steun plaatsen.
• Juli: Volle bloei. Bloemen snijden. Verwelkte pluimen wegknippen.
• Augustus: Laatste bloei. Droogbloemen oogsten.
• September: Planten opruimen of laten uitzaaien.
• Oktober: Zaad winnen en droog bewaren.
• December: Rust. Zaai plannen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Gipskruid bevat saponinen, vooral in de wortel en de zaden: opeten geeft braken, buikpijn en diarree, bij kleine kinderen en ook bij katten en honden. Het grootste risico zit binnen: gipskruid staat in veel boeketten, en katten knabbelen graag aan de fijne, droge takjes. Zet een vaas of droogboeket met gipskruid buiten het bereik van katten en kleine kinderen, en ruim afgevallen bloemetjes op. De wortel werd vroeger als zeep gebruikt; maak er niets van om in te nemen. Het sap kan bij gevoelige mensen de huid irriteren: draag handschoenen als je veel snijdt. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• De naam Gypsophila komt uit het Grieks en betekent kalkminnend, naar de voorkeur van de plant voor kalkrijke grond; elegans betekent sierlijk.
• Sommige gipskruidsoorten bevatten saponinen, stoffen die schuimen, en werden vroeger als zeepvervanger gebruikt.
• Het eenjarige gipskruid bloeit al enkele weken na het zaaien, veel sneller dan zijn vaste neef.