Kamperfoelie

Hoe herken je een kamperfoelie?

Groeivorm

Opgaande, dichte struik van ongeveer 2 m hoog en even breed, met stevige, grijsbruine takken.

Blad

Tegenoverstaand, eirond tot elliptisch, 5–12 cm lang, frisgroen; valt af in de herfst.

Bloem

Telkens twee gele, buisvormige bloemen van 1–2 cm in de bladoksels, van mei tot juli.

Schutbladen

Twee paar schutbladen omringen de bloemen; ze groeien mee en kleuren tijdens de vruchtrijping helder- tot donkerrood.

Vrucht

Glanzend zwarte bessen van ongeveer 1 cm, altijd per twee; licht giftig voor mensen, maar geliefd bij vogels.

Bloei: mei–juli · Planten: maart–april en oktober–november · Snoeien: februari–maart

Waarom in je tuin?

• Lange bloei van mei tot juli, met daarna een tweede seizoen dankzij de zwarte bessen in hun rode kraagjes.
• Hommels en andere bijen bezoeken de gele buisbloemen graag.
• Vogels eten de rijpe bessen in de zomer en de vroege herfst.
• Zeer winterhard en sterk: hij verdraagt natte grond, wind en zeelucht.
• Geschikt voor een losse haag, een windscherm aan de kust of een natuurlijke tuin met een vochtige hoek.

Waar staat een kamperfoelie graag?

• Volle zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij het rijkst en zet hij de meeste bessen.
• Niet kieskeurig: zand, leem, klei of veen, van zuur tot kalkrijk.
• Normale tot natte grond: ideaal langs een vijver, een gracht of in een lage, vochtige hoek. Lange droogte verdraagt hij minder goed.
• Bestand tegen wind en zeelucht, dus ook geschikt voor tuinen aan de kust.
• Reken op 1,5–2 m ruimte per plant; in een losse haag op 80–100 cm.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

2 m hoog, 2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Witte kornoelje: Felrode wintertakken en dezelfde voorliefde voor natte grond.
• Gelderse roos: Inheemse struik voor vochtige grond, met witte bloemen en rode bessen voor de vogels.
• Moerasspirea: Romige, geurende pluimen aan de voet in de zomer, op natte grond.
• Kattenstaart: Paarsroze aren in de zomer, langs de rand van een vijver.
• Varens: Een frisgroene onderbeplanting in de halfschaduw.

Hoe en wanneer plant je een kamperfoelie?

Planten in maart–april en oktober–november.

1. Plant in maart–april of in oktober–november, als de grond niet bevroren of drassig is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en maak de bodem van het gat los.
3. Zet de struik even diep als hij in de pot stond en vul aan met grond, eventueel gemengd met wat compost.
4. Druk de grond goed aan en geef meteen een flinke gieter water.
5. Leg een laag houtsnippers of bladcompost rond de voet en geef het eerste jaar water bij droogte.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte. Daarna alleen in lange droge periodes, vooral op zandgrond.

Bemesten

Op gewone tuingrond niet nodig; wat compost in het voorjaar is genoeg.

Mulchen

Een mulchlaag houdt de grond vochtig en onderdrukt onkruid rond jonge planten.

Bessen

Laat ze hangen voor de vogels. Ze zijn niet eetbaar voor mensen.

Wortelende takken

Takken die de grond raken, schieten soms wortel. Knip ze af of gebruik ze om nieuwe planten te maken.

Tip: Plant hem waar andere struiken verzuipen of wegwaaien: in een natte hoek of op een winderige plek aan zee. Laat de bessen hangen voor de vogels.

Wanneer snoei je een kamperfoelie?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Snoeien is nauwelijks nodig. Dun de struik om de paar jaar uit in februari–maart, voor hij uitloopt.

Hoe:

• Knip een paar van de oudste, dikste takken aan de voet weg; zo blijft de struik jong en luchtig.
• Verwijder dode, beschadigde en kruisende takken.
• Te groot of onderaan kaal geworden? Hij verdraagt een stevige verjongingssnoei tot 30–50 cm boven de grond, maar bloeit dan een jaar minder.

Let op: Elke snoeibeurt kost bloemen en bessen: houd het bij uitdunnen en knip niet alle takken in.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Zachte stekken in juni–juli onder plastic, of houtige stekken van 20 cm in de winter, rechtstreeks in de grond. Ze wortelen gemakkelijk.

Afleggen

Pin in de zomer een lage tak vast in de grond; na een jaar heeft hij wortels en kun je hem loskoppelen.

Zaaien

Zaai het zaad uit rijpe bessen in de herfst in een pot buiten: het heeft een koude periode nodig en kiemt in het voorjaar.

Hoe komt een kamperfoelie de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Hij verliest zijn blad in de herfst en loopt in het voorjaar vroeg weer uit.
• In een grote pot of bak doet hij het ook, zolang het overtollige water weg kan.

Ziektes en plagen

• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes en andere natuurlijke vijanden ze op; anders afspuiten met water.
• Meeldauw: Wit poeder op de bladeren in droge zomers. Zorg voor voldoende vocht en een luchtige struik; zwaar aangetaste takken wegknippen.
• Weinig bloemen en bessen: Meestal te veel schaduw of te veel snoei. Geef meer licht en dun alleen uit.
• Kale onderkant: Oudere struiken worden onderaan kaal. Verjong door elk jaar of om de twee jaar een paar oude takken aan de voet weg te nemen.

Het jaar rond

• Februari: Uitdunnen: een paar oude takken aan de voet wegknippen. Houtige stekken nemen.
• Maart: Planten. Dood hout weghalen. Compost geven.
• April: Planten. De struik loopt uit; letten op bladluis.
• Mei: Begin van de bloei. Hommels op de gele bloemen.
• Juni: Volle bloei. Zachte stekken nemen.
• Juli: Laatste bloemen; de schutbladen kleuren rood en de eerste zwarte bessen rijpen.
• Augustus: Bessen voor de vogels. Water geven bij lange droogte.
• Oktober: Planten.
• November: Planten. Bladval.
• December: Rust. Houtige stekken nemen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De glanzende rode of zwarte bessen van deze kamperfoelies zijn licht giftig: wie er meer dan een paar eet, kan buikpijn, braken en diarree krijgen, en ook honden en katten worden er ziek van. Ze hangen van de zomer tot in de herfst, bij een klimmer langs een hek of bij een struik vaak op kinderhoogte. Verwar ze niet met de honingbes (Lonicera caerulea), de kamperfoelie die om zijn eetbare bessen gekweekt wordt: die zijn langwerpig, blauw en berijpt, en rijp in mei en juni; de bessen van deze kamperfoelies zijn rood of zwart en niet om te eten. Leer kinderen dat de bessen voor de vogels zijn en pluk ze weg waar peuters spelen. Vogels eten ze wel zonder problemen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De soortnaam involucrata verwijst naar het involucrum: de krans van schutbladen rond de bloemen en later de bessen.
• De Engelse naam twinberry komt van de bessen, die altijd per twee aan één steeltje hangen.
• In zijn thuisland wordt de struik niet alleen door hommels bestoven, maar ook door kolibries.