Kattenstaart

Hoe herken je een kattenstaart?

Groeivorm

Stevige, rechtopgaande eenjarige van ongeveer 1 m hoog en 50 cm breed, met dikke, vertakte stengels.

Blad

Groot, eirond en licht generfd, 10–15 cm lang; lichtgroen, vaak met een roodachtige tint.

Bloem

Piepkleine bloempjes in dichte, lange, hangende pluimen van juli tot oktober.

Kleur

Meestal donker karmijnrood; er zijn ook vormen met groene of crèmekleurige pluimen.

Zaad

Duizenden piepkleine, ronde zaadjes per plant, licht of donker van kleur.

Bloei: juli–oktober · Oogst en vruchten: juni–oktober · Zaaien: april–mei · Planten: mei–juni

Waarom in je tuin?

• Spectaculaire, hangende pluimen van juli tot de eerste vorst: een blikvanger in elke zomerborder.
• Uitstekend als snijbloem en om te drogen: de pluimen houden lang hun vorm.
• Vogels zoals vinken eten in de herfst het zaad uit de uitgebloeide pluimen.
• Eetbaar: de jonge bladeren worden gekookt zoals spinazie en het zaad kan als graan gebruikt worden.
• Makkelijk uit zaad te kweken en groeit snel tot een flinke plant in één seizoen.

Waar staat een kattenstaart graag?

• Volle zon en een warme plek: in de schaduw blijven de pluimen klein.
• Rijke, goed bewerkte grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Werk vooraf wat compost door de grond.
• Normaal vochtig: hij verdraagt een korte droge periode, maar groeit het best als de grond niet uitdroogt.
• Beschut tegen harde wind, want de zware pluimen trekken de plant om. Reken op 40–50 cm tussen de planten.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

1 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: pas buiten na de laatste nachtvorst (half mei)

Mooi samen met

• Zonnebloem: Een hoge, gele partner voor een zonnige zomerborder of een moestuin.
• Dahlia: Bloeit tegelijk tot de vorst, in warme kleuren die goed bij de rode pluimen passen.
• Cosmos: Een luchtige, losse vulling tussen de stevige kattenstaart.
• Lampenpoetsersgras: Zachte grassenpluimen als contrast met de hangende staarten.

Hoe en wanneer plant je een kattenstaart?

Planten in mei–juni.

1. Zaai in april binnen bij ongeveer 20 °C, dun en hooguit 0,5 cm diep, of zaai eind mei ter plaatse.
2. Verspeen de zaailingen in aparte potjes als ze twee echte blaadjes hebben.
3. Laat ze vanaf half mei overdag buiten wennen en plant uit eind mei of in juni, na de IJsheiligen.
4. Plant op 40–50 cm afstand, even diep als in het potje; dun ter plaatse gezaaide planten uit tot dezelfde afstand.
5. Geef na het planten flink water en leg een dun laagje mulch rond de voet.

Verzorgen

Water

Geef water bij droogte, vooral de eerste weken na het planten en bij planten in een pot.

Bemesten

In rijke grond niet nodig. Op arme grond in juni een keer compost of organische mest.

Steun

Op een winderige plek een stevige stok bij elke plant zetten, want de zware pluimen trekken hem om.

Snijden en drogen

Snij pluimen voor de vaas als ze helemaal gekleurd zijn. Om te drogen hang je ze ondersteboven op een luchtige, donkere plek.

Oogsten

Pluk jonge bladeren voor de keuken; oogst het zaad als de pluimen beginnen te verdrogen.

Tip: Zaai in april binnen of eind mei ter plaatse in rijke grond. De hangende pluimen zijn prachtig in boeketten en vogels eten in de herfst het zaad.

Wanneer snoei je een kattenstaart?

Wanneer: Kattenstaart wordt niet gesnoeid. Je snijdt alleen pluimen voor de vaas en ruimt na de eerste vorst de afgestorven planten op.

Hoe:

• Snij pluimen voor een boeket of om te drogen af met een stuk stengel.
• Laat een paar pluimen staan voor de vogels.
• Trek na de eerste vorst de zwartgeworden planten uit en zet ze op de composthoop.

Let op: Laat je de pluimen staan, dan zaait hij zich in warme zomers soms uit. Wied ongewenste zaailingen in het voorjaar.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Schud in september–oktober een droge pluim uit in een papieren zak en zeef het zaad. Bewaar het droog en koel en zaai het in april binnen of eind mei buiten.

Hoe komt een kattenstaart de winter door?

Winterhard tot 2 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: de plant sterft bij de eerste vorst af. Hij is eenjarig en hoeft niet te overwinteren.
• Laat een paar pluimen staan tot in de winter: ze zijn mooi met rijp en vogels eten het zaad.
• Bewaar eigen zaad droog en koel, in een papieren zakje, tot het voorjaar.

Ziektes en plagen

• Bladluis: Kolonies op de jonge toppen en onder de bladeren. Spuit ze af met water; lieveheersbeestjes helpen mee.
• Slakken: Eten jonge zaailingen en planten. Plant uit als de planten stevig zijn en raap slakken ’s avonds weg.
• Omvallen: Na regen of wind trekken de zware pluimen de plant om. Zet een stevige stok bij de plant en kies een beschutte plek.
• Smeul: Zaailingen vallen om aan de voet door een schimmel. Zaai dun, in schone zaaigrond, en geef niet te veel water.

Het jaar rond

• April: Binnen zaaien bij 20 °C. Verspenen.
• Mei: Eind mei ter plaatse zaaien of uitplanten na de IJsheiligen.
• Juni: Uitplanten. Water geven. Steun plaatsen.
• Juli: Eerste pluimen. Jonge bladeren oogsten.
• Augustus: Volle bloei. Pluimen snijden voor de vaas of om te drogen.
• September: Zaad oogsten van drogende pluimen.
• Oktober: Laatste pluimen. Vogels eten het zaad. Na de eerste vorst de planten opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juni–augustus)

Pluk van juni tot augustus de jonge bladeren en toppen, en gebruik ook de plantjes die je uitdunt. Ze smaken zacht, wat zoals spinazie; in grote delen van de wereld eet men amarantblad als bladgroente. Kook ze kort of roerbak ze met knoflook, of laat ze meestoven in soep of curry. Pluk niet te veel van één plant als je ook de pluimen of het zaad wil.

Zaden (september–oktober)

Het zaad van kattenstaart, amarant, is een pseudograan: geen graan van een grassoort zoals tarwe of rijst, maar zaad dat je net zo gebruikt, en het bevat geen gluten. Laat in september en oktober een paar pluimen aan de plant drogen tot het zaad loskomt als je erover wrijft. Knip ze dan af en wrijf of schud ze uit boven een emmer of een grote papieren zak. Zeef het grove afval eruit en blaas het lichte kaf weg, buiten bij een zuchtje wind. Het zaad is piepklein: kook het tot pap, pof het in een droge pan of doe het door brooddeeg. Eet het altijd gekookt, gepoft of gebakken, nooit rauw.

Bewaring

Het blad houdt een à twee dagen in een zakje in de koelkast; geblancheerd kan je het invriezen. Laat het geschoonde zaad nog een week nadrogen op een schaal en bewaar het in een goed gesloten pot, koel en donker: zo houdt het een jaar. Gepofte amarant blijft twee weken knapperig in een gesloten pot.

Let op: Amarantblad bevat, net als spinazie, nitraat en oxaalzuur: eet het gekookt en met mate, niet rauw in grote hoeveelheden en niet bij nierstenen, jicht of reuma, en geef het niet aan baby’s. Eet het zaad nooit rauw. Oogst enkel zaad van je eigen planten die niet bespoten zijn: zaaizaad uit een zakje is niet altijd bedoeld om te eten.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gepofte amarant (Andere · ± 200 ml · 10 min)
• Amarantpap met appel en kaneel (Gerecht · 2 personen · 35 min)
• Gewokt amarantblad met knoflook (Gerecht · 2 personen · 15 min)

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• In de Andes heet deze plant kiwicha. Hij werd daar al door de Inca’s om het zaad gekweekt.
• De naam Amaranthus komt van het Griekse ‘amarantos’, onverwelkelijk, omdat de pluimen gedroogd lang hun kleur houden.
• De naam kattenstaart wordt ook gebruikt voor de grote kattenstaart (Lythrum salicaria), een inheemse oeverplant die helemaal niet verwant is.