Bergamotplant

Hoe herken je een bergamotplant?

Groeivorm

Rechtopgaande pol van ongeveer 1 m hoog en 50 cm breed, die zich langzaam uitbreidt met ondiepe uitlopers.

Stengel

Vierkant, zoals bij alle lipbloemigen, en licht behaard.

Blad

Lancetvormig, 5–10 cm, grijsgroen en tegenoverstaand; sterk aromatisch, met een geur die aan oregano en tijm doet denken.

Bloem

Bolle hoofdjes van ongeveer 4–5 cm vol smalle, lila buisbloemen, met bleke, soms roze getinte schutbladeren eronder, van juli tot september.

Geur

Het hele blad ruikt kruidig wanneer je het aanraakt of plukt.

Wortels

Ondiepe, kruipende wortelstokken; het hart van de pol sterft na een paar jaar af.

Bloei: juli–september · Oogst en vruchten: mei–september · Zaaien: maart–april · Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Een magneet voor bijen, hommels en vlinders, van juli tot in september.
• Verdraagt droogte beter dan de rode bergamotplant: geschikt voor zonnige, goed doorlatende grond.
• Het blad geurt kruidig als je erlangs strijkt en is bruikbaar voor thee en in de keuken.
• Past perfect in een prairie- of natuurlijke border, tussen siergrassen en andere laatbloeiers.
• De donkere zaadhoofdjes blijven in de winter mooi staan.

Waar staat een bergamotplant graag?

• Volle zon voor de rijkste bloei en de minste meeldauw.
• Goed doorlatende zand- of leemgrond, zuur tot kalkrijk; arme grond is geen probleem.
• Droog tot normaal vochtig. Eenmaal gevestigd verdraagt hij droogte goed.
• Een open, luchtige plek: goede luchtcirculatie helpt tegen meeldauw.
• Plant op 45–50 cm afstand, in groepjes van drie of meer.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

1 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Rode zonnehoed: Roze bloemen en dezelfde voorkeur voor zon en goede drainage: samen een prairieborder.
• Siergrassen: Vingergras of andere prairiegrassen geven beweging tussen de lila hoofdjes.
• Dropplant: Nog een geurige lipbloemige die bijen trekt en droogte verdraagt.
• Rudbeckia: Goudgele bloemen die mooi afsteken tegen het lila.

Hoe en wanneer plant je een bergamotplant?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant in maart–mei of in september–oktober.
2. Maak de grond los en graaf een plantgat twee keer zo breed als de pot; meng in zware grond wat grof zand door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond aan.
4. Houd 45–50 cm afstand, zodat de lucht tussen de planten kan.
5. Geef goed water bij het planten en de eerste weken bij droogte.
6. Een dun laagje fijne mulch houdt onkruid weg; leg het niet tegen de stengels.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna alleen bij lange droogte. Geef water aan de voet, niet over het blad.

Bemesten

Nauwelijks nodig. Een dun laagje compost in het voorjaar is genoeg; te veel mest maakt hem slap en vatbaarder voor meeldauw.

Scheuren

Om de twee à drie jaar in het voorjaar, als het hart van de pol kaal wordt. Herplant de jonge stukken van de rand.

Oogsten

Pluk blad en bloemen vlak voor of tijdens de bloei, op een droge ochtend. Gebruik ze vers of droog ze in bosjes, als thee of als kruid bij vlees en groenten.

Uitgebloeide bloemen

Laat de zaadhoofdjes staan voor het winterbeeld, of knip ze weg als je geen zaailingen wilt.

Tip: Plant hem luchtig, op 45–50 cm, en scheur hem om de twee à drie jaar: zo blijft hij jong, bloeit hij rijk en krijgt meeldauw minder kans.

Wanneer snoei je een bergamotplant?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Laat de stengels de hele winter staan en knip ze in maart af, voor de nieuwe scheuten opkomen.

Hoe:

• Knip de oude stengels af tot net boven de grond.
• Pas op voor de jonge scheuten die al aan de voet zichtbaar kunnen zijn.
• Knip uitgebloeide hoofdjes in de zomer weg als je wilt voorkomen dat hij zich uitzaait.

Let op: Knip de stengels niet in de herfst af: de zaadhoofdjes geven structuur in de winter, en holle stengels bieden insecten een schuilplaats.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april: steek de pol uit, haal het kale hart weg en herplant stukken van de rand met een paar scheuten.

Zaad

Zaai binnen in maart–april. Strooi het fijne zaad op vochtige zaaigrond en dek het niet of nauwelijks af; bij 18–20 °C kiemt het in 2–3 weken.

Stekken

Neem in mei stekken van 5–8 cm van jonge scheuten aan de voet en laat ze wortelen in vochtige stekgrond.

Hoe komt een bergamotplant de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België heb je geen bescherming nodig.
• Natte, zware grond in de winter kan de wortelstokken doen rotten; zorg voor een goede afwatering.
• Laat de stengels tot maart staan voor het winterbeeld.
• In een pot: zet hem tegen een muur, uit de ergste regen.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op het blad, vooral in de nazomer en bij droogte. Plant luchtig, geef bij droogte water aan de voet en haal zwaar aangetaste bladeren weg.
• Kaal hart: Na een paar jaar groeit de pol als een ring met een lege plek in het midden. Scheur hem en herplant de jonge randstukken.
• Slakken: Vreten in het voorjaar aan jonge scheuten. Raap ze ’s avonds weg of bescherm jonge planten.
• Omvallen: Op rijke grond of in de schaduw worden de stengels slap. Plant in de volle zon en bemest weinig.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels afknippen. Planten, scheuren en binnen zaaien.
• April: Planten en scheuren. Binnen zaaien. Dun laagje compost geven.
• Mei: Planten. Stekken nemen. Letten op slakken.
• Juli: Begin van de bloei. Blad oogsten voor thee.
• Augustus: Volle bloei. Water geven bij lange droogte. Letten op meeldauw.
• September: Laatste bloei. Planten.
• Oktober: Planten. Zaadhoofdjes laten staan.
• December: Rust. De stengels sieren de wintertuin.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (juli–september)

De rode, roze of paarse bloemkransen van juli tot september zijn eetbaar: ris de buisbloempjes los over salade, fruit of gebak, of trek er thee van. Ze smaken zoet en kruidig.

Blad (mei–augustus)

Pluk de blaadjes van mei tot augustus, het liefst voor de bloei. Ze ruiken naar bergamot (zoals Earl Grey) met een vleugje munt en tijm; in Noord-Amerika werd er de Oswego-thee van gemaakt. De verwante Monarda fistulosa smaakt kruidiger, meer naar oregano, en kan je ook als keukenkruid gebruiken.

Bewaring

Droog blad en bloemen in kleine bosjes of los op een rooster, op een luchtige, donkere plek. Bewaar ze in een gesloten pot, donker, tot een jaar.

Let op: Bergamotplant als thee of versiering in gewone hoeveelheden is veilig; drink er tijdens de zwangerschap geen grote hoeveelheden van. Het blad krijgt in droge zomers vaak meeldauw: pluk dan enkel gezonde blaadjes.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Oswego-thee (Thee · 1 theepot (± 750 ml) · 10 min)
• Zomerfruit met bergamotbloemen en honing (Gerecht · 4 personen · 15 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• Het blad bevat deels dezelfde geurstoffen als tijm en oregano, en daar ruikt en smaakt het ook naar.
• Het geslacht is genoemd naar de Spaanse arts en botanicus Nicolás Monardes, die in de 16de eeuw over planten uit Amerika schreef.
• De naam bergamot kreeg het geslacht omdat het blad van sommige soorten aan de bergamotcitrus doet denken; bij de wilde bergamot ruikt het eerder naar oregano.