Heilige basilicum

Hoe herken je een heilige basilicum?

Groeivorm

Bossige halfstruik van ongeveer 50 cm hoog en 30 cm breed, met behaarde, vierkante stengels. Bij ons eenjarig.

Blad

Ovaal, 2–5 cm, licht behaard met een getande rand; groen (‘Rama’) of paars (‘Krishna’); tegenoverstaand.

Bloem

Kleine paarsroze tot lila bloempjes in kransen aan lange aren, van juli tot september; ze trekken bijen aan.

Geur en smaak

Peperig, met een vleugje kruidnagel en munt; pittiger dan gewone basilicum.

Wortels

Vezelig en ondiep; in een pot heeft hij een pot van minstens 20–25 cm nodig.

Bloei: juli–september · Oogst en vruchten: juli–september · Zaaien: maart–mei · Planten: mei–juni · Snoeien: juni–augustus

Waarom in je tuin?

• Een aparte, peperige geur met een vleugje kruidnagel en munt, anders dan gewone basilicum.
• Past in Thaise roerbakgerechten (kaphrao) en in thee, vers of gedroogd.
• Mooie sierplant met groen of paars blad en paarsroze bloemaren die bijen aantrekken.
• Makkelijk in een pot te kweken op een zonnige vensterbank, in een serre of op een warm terras.
• Snel te kweken uit zaad: in een paar maanden heb je een volle plant.

Waar staat een heilige basilicum graag?

• Volle zon en warmte: een zonnige, beschutte plek, een serre of een zonnige vensterbank.
• Humusrijke, losse en doorlatende grond; zand of leem, zuur tot kalkrijk.
• Gemiddeld vochtig: de grond niet laten uitdrogen en ook niet nat houden.
• Beschut tegen wind en koude nachten; hij heeft minstens 5 °C nodig en gedijt het best boven 15 °C.
• Zet planten 25–30 cm uit elkaar; in een pot van 20–25 cm één plant per pot.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,5 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: binnen overwinteren (boven 5 °C)

Mooi samen met

• Chilipeper: Houdt van dezelfde warmte en past in dezelfde Thaise gerechten.
• Citroengras: Een tweede Aziatisch kruid voor in een pot op het terras.
• Gewone basilicum: Naast elkaar in aparte potten voor verschillende gerechten.

Hoe en wanneer plant je een heilige basilicum?

Planten in mei–juni.

1. Zaai in maart–mei binnen op 20–25 °C. De zaadjes zijn heel klein: druk ze op vochtige zaaigrond en dek ze nauwelijks af. Na 1–2 weken komen ze op.
2. Verspeen de zaailingen als ze twee echte bladeren hebben en zet ze in potjes op een lichte, warme plek.
3. Laat ze in mei geleidelijk aan buitenlucht wennen en zet ze pas na half mei (na de ijsheiligen) buiten, als de nachten warmer zijn dan 10 °C.
4. Zet de plantjes 25–30 cm uit elkaar of in potten van 20–25 cm, even diep als in de pot.
5. Geef meteen een flinke gieter water en leg een dun laagje mulch rond de plant.

Verzorgen

Water

Regelmatig, ’s ochtends aan de voet; houd de grond licht vochtig maar nooit nat. Niet over het blad gieten.

Bemesten

Zuinig: een beetje organische vloeibare voeding om de 3 weken. Te veel mest geeft slap blad met minder aroma.

Toppen

Knijp de toppen regelmatig uit, boven een paar bladeren: dat geeft een bossige plant en nieuw blad.

Oogsten

Pluk het blad ’s ochtends en neem nooit meer dan een derde van de plant tegelijk. Vers gebruik je het in gerechten; voor thee kun je het blad drogen.

Bloemaren

Laat een deel bloeien voor de bijen; wil je blad, knijp ze dan weg.

Tip: Zet hem in een pot op een zonnige vensterbank of in de serre en knijp de toppen regelmatig uit. Pluk het blad vers voor roerbakgerechten of droog het voor thee.

Wanneer snoei je een heilige basilicum?

Snoeimaanden: juni–augustus.

Wanneer: Van juni tot en met augustus knijp of knip je de toppen regelmatig uit, zodra de plant 15–20 cm hoog is.

Hoe:

• Knijp de top van elke scheut uit, net boven een bladpaar.
• Verwijder bloemaren als je vooral blad wilt oogsten; dat houdt de plant bossig.
• Oogst nooit meer dan een derde van de plant tegelijk.
• Laat tegen het einde van het seizoen een paar aren bloeien voor de bijen en voor zaad.

Let op: Hij is hier eenjarig en sterft bij de eerste vorst. Oogst alles voor de eerste nachtvorst.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–mei binnen op 20–25 °C, de zaden nauwelijks bedekt. Houd de zaaigrond licht vochtig en warm.

Stekken

In augustus–september een top van 8–10 cm afknippen, onderste bladeren weg en in een glas water zetten; na 1–2 weken zitten er wortels aan. Pot de stekken voor de vensterbank.

Hoe komt een heilige basilicum de winter door?

Winterhard tot 5 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: bij ons is hij eenjarig en sterft bij de eerste vorst. Hij heeft minstens 5 °C nodig en groeit het best boven 15 °C.
• Oogst in september alles voor de eerste nachtvorst.
• Wil je hem binnen houden: zet in september een potplant of stekken op een warme, zeer lichte vensterbank (15–20 °C) en geef matig water. In de korte dagen groeit hij trager.
• Bewaar zaad van een gezonde plant op een droge, koele plek voor de volgende zaaiing.

Ziektes en plagen

• Koudeschade: Blad wordt zwart of valt af onder 10 °C. Houd hem warm en zet hem pas na half mei buiten; zet hem bij koude nachten binnen.
• Dauwschimmel: Gele vlekken op het blad en een grijspaarse waas aan de onderkant, vooral in vochtige zomers. Water aan de voet, ruim planten, aangetaste planten opruimen.
• Bladluis en witte vlieg: Op jonge scheuten, vooral binnen. Afspuiten met water, gele vangplaten of afstrijken.
• Wortelrot: Gele, slappe bladeren door natte voeten, vooral in de winter. Gebruik doorlatende grond, een pot met gaten en geef niet te veel water.

Het jaar rond

• Maart: Zaaien binnen op 20–25 °C.
• April: Zaaien en verspenen. Op een lichte, warme plek houden.
• Mei: Laatste zaaibeurt. Na half mei geleidelijk buiten laten wennen en uitplanten.
• Juni: Uitplanten. Toppen uitknijpen en beginnen met oogsten.
• Juli: Oogsten. Bloemaren naar wens wegknijpen. Water geven.
• Augustus: Oogsten. Bloei toelaten voor de bijen. Stekken nemen.
• September: Laatste oogst. Stekken of potplant binnen zetten.
• Oktober: Alles oogsten voor de eerste vorst. Opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juli–september)

Knip de toppen met blad van juli tot september; knijp de bloemknoppen uit, dan blijft de plant blad maken. Heilige basilicum (tulsi) smaakt kruidig en peperig, naar kruidnagel en munt. In India drinkt men er thee van; in Thailand bakt men hem mee in een pittige roerbak (pad kra pao).

Bewaring

Vers is het blad het lekkerst; het blijft een paar dagen goed met de stengels in een glas water op het aanrecht (niet in de koelkast, daar wordt het zwart). Voor thee kan je het blad drogen op een rooster, op een warme, schaduwrijke plek, en in een gesloten pot bewaren.

Let op: Tulsithee in gewone hoeveelheden is veilig voor de meeste mensen. Drink hem niet tijdens de zwangerschap en wees voorzichtig met bloedverdunners of medicijnen voor diabetes; vraag bij twijfel raad aan je arts. Heilige basilicum is niet winterhard en wil warmte: buiten pas na half mei, liefst in een pot op een zonnige, beschutte plek.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Tulsithee (Thee · 2 koppen · 10 min)
• Pittige roerbak met heilige basilicum (pad kra pao) (Gerecht · 2 personen · 20 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Het woord tulsi wordt vaak vertaald als ‘de onvergelijkbare’; in India wordt de plant als heilig beschouwd en groeit hij in potten bij huizen en tempels.
• Vroeger heette de soort Ocimum sanctum; sanctum betekent ‘heilig’ in het Latijn.
• In Thailand heet hij kaphrao en is hij de basis van het bekende roerbakgerecht pad kaphrao.