Citroenbasilicum

Hoe herken je een citroenbasilicum?

Groeivorm

Eenjarige, struikvormige kruidachtige plant van ongeveer 40 cm hoog en 30 cm breed, met vierkante stengels.

Blad

Smal, lichtgroen en spits, kleiner dan bij gewone basilicum (ongeveer 3–5 cm); tegenoverstaand.

Bloem

Kleine witte bloempjes in lange aren, van juli tot september; ze trekken bijen aan.

Geur en smaak

Duidelijk citroenachtig, fris en zoet; veel milder dan citroengras maar veel geuriger dan gewone basilicum.

Wortels

Vezelig en ondiep; in een pot heeft hij een pot van minstens 20 cm nodig.

Bloei: juli–september · Oogst en vruchten: juni–september · Zaaien: maart–mei · Planten: mei–juni · Snoeien: juni–augustus

Waarom in je tuin?

• Frisse citroensmaak die gewone basilicum niet heeft: lekker bij vis, kip, salades, rijst en desserts.
• Sterk geurend blad, ook mooi als sierplant in een pot op het terras.
• Snel te kweken uit zaad: in een paar maanden heb je een volle plant.
• De witte bloemaren trekken bijen aan als je ze laat bloeien.
• Past in een pot op de vensterbank, in de moestuin of in de serre.

Waar staat een citroenbasilicum graag?

• Volle zon en warmte: een beschutte, zonnige plek in de tuin, in een serre of op een warm terras.
• Humusrijke, losse en doorlatende grond; zand of leem, zuur tot kalkrijk.
• Gemiddeld vochtig: de grond niet laten uitdrogen, maar ook niet nat houden.
• Beschut tegen wind en koude nachten; onder 10 °C wordt het blad zwart en onder 5 °C gaat de plant dood.
• Zet planten 20–25 cm uit elkaar; in een pot van 20–25 cm één plant per pot.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,4 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: binnen overwinteren (boven 5 °C)

Mooi samen met

• Tomaat: Past bij dezelfde warme, zonnige plek en samen in gerechten.
• Peterselie: Een ander keukenkruid voor in dezelfde kruidenbak.
• Afrikaantje: Kleurrijke bloemen die bijen en zweefvliegen aantrekken in een pot of moestuin.

Hoe en wanneer plant je een citroenbasilicum?

Planten in mei–juni.

1. Zaai in maart–mei binnen op 20–25 °C, de zaadjes licht bedekt (3 mm) op vochtige zaaigrond. Na 5–10 dagen komen ze op.
2. Verspeen de zaailingen als ze twee echte bladeren hebben en zet ze in potjes op een lichte, warme plek.
3. Laat ze in mei geleidelijk aan buitenlucht wennen en zet ze pas na half mei (na de ijsheiligen) buiten, als de nachten warmer zijn dan 10 °C.
4. Zet de plantjes 20–25 cm uit elkaar, even diep als in de pot, in humusrijke grond.
5. Geef meteen een flinke gieter water en leg een dun laagje mulch rond de plant.

Verzorgen

Water

Regelmatig, ’s ochtends aan de voet; houd de grond licht vochtig maar niet nat. Niet over het blad gieten: dat bevordert schimmel.

Bemesten

Zuinig: een beetje organische vloeibare voeding om de 2–3 weken is genoeg. Te veel mest geeft slap blad met minder smaak.

Toppen

Knijp de toppen regelmatig uit, boven een paar bladeren: dat geeft een bossige plant en nieuw blad.

Bloemknoppen

Knijp bloemknoppen weg zodra je ze ziet, zodat de plant blad blijft maken en niet in zaad schiet.

Oogsten

Pluk de toppen van jonge scheuten; neem nooit meer dan een derde van de plant tegelijk.

Tip: Knijp de toppen regelmatig uit en de bloemknoppen weg: zo blijft hij bossig en geeft hij maanden blad. Zaai binnen en zet hem pas buiten als de nachten warm zijn.

Wanneer snoei je een citroenbasilicum?

Snoeimaanden: juni–augustus.

Wanneer: Van juni tot en met augustus knijp of knip je de toppen regelmatig uit, zodra de plant 15–20 cm hoog is.

Hoe:

• Knijp de top van elke scheut uit, net boven een bladpaar.
• Verwijder bloemknoppen zodra ze verschijnen: de bladeren blijven dan malser en smaakvoller.
• Oogst nooit meer dan een derde van de plant tegelijk; laat altijd genoeg blad staan.
• Laat tegen het einde van het seizoen een paar toppen bloeien voor de bijen.

Let op: Het is een eenjarige plant: hij sterft bij de eerste vorst. Oogst alles voor de eerste nachtvorst.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–mei binnen op 20–25 °C, licht bedekt. Zaad is de gewone manier; kies een warme, lichte plek en houd de zaaigrond vochtig.

Stekken

In augustus–september een top van 8–10 cm afknippen, onderste bladeren weg en in een glas water zetten; na 1–2 weken zitten er wortels aan. Daarna potten voor de vensterbank.

Hoe komt een citroenbasilicum de winter door?

Winterhard tot 5 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: hij sterft bij de eerste vorst en wordt zwart onder ongeveer 5–10 °C. Hij is hier een eenjarige.
• Oogst in september alles voor de eerste nachtvorst en gebruik of bewaar het blad.
• Zet een paar stekken of een potplant op een warme, lichte vensterbank om langer te oogsten; de plant groeit er trager in de korte dagen.
• Bewaar zaad van een gezonde plant op een droge, koele plek voor de volgende zaaiing.

Ziektes en plagen

• Dauwschimmel: Gele vlekken op het blad en een grijspaarse waas aan de onderkant, vooral in vochtige zomers. Water aan de voet, ruim planten, aangetaste planten opruimen.
• Zaaiziekte: Jonge zaailingen vallen om. Gebruik schone zaaigrond, geef niet te veel water en zorg voor frisse lucht.
• Slakken: Gaten in jonge bladeren of kale stengels. Afzoeken, een afscherming rond de plant leggen of de plant in een pot zetten.
• Zwart blad: Koudeschade onder 10 °C. Zet de planten bij koude nachten binnen of dek ze af; laat ze pas buiten als het warm blijft.

Het jaar rond

• Maart: Zaaien binnen op 20–25 °C.
• April: Zaaien en verspenen. Op een lichte, warme plek houden.
• Mei: Laatste zaaibeurt binnen. Na half mei geleidelijk buiten laten wennen en uitplanten.
• Juni: Uitplanten. Toppen uitknijpen en beginnen met oogsten.
• Juli: Oogsten. Bloemknoppen wegknijpen. Water geven.
• Augustus: Oogsten. Bloei toelaten voor de bijen. Stekken nemen.
• September: Laatste oogst. Stekken potten voor de vensterbank.
• Oktober: Alles oogsten voor de eerste vorst. Opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juni–september)

Knip de toppen met blad van juni tot september, telkens boven een bladpaar; knijp de bloemknoppen uit. Citroenbasilicum ruikt en smaakt fris naar citroen en basilicum: lekker op tomaat, in salades, bij vis en garnalen, in Thaise en Indonesische gerechten en in limonade.

Bewaring

Vers blijft hij een paar dagen goed met de stengels in een glas water op het aanrecht; niet in de koelkast, want daar wordt het blad zwart. Gedroogd blijft weinig smaak over: maak liever pesto of vries de gehakte blaadjes in olijfolie in.

Let op: Als keukenkruid is citroenbasilicum veilig. Hij is niet winterhard: zet hem pas na half mei buiten, op een warme, zonnige plek, of kweek hem in een pot op de vensterbank.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Tomatensalade met citroenbasilicum (Gerecht · 4 personen · 15 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Citroenbasilicum is een natuurlijke kruising van gewone basilicum (Ocimum basilicum) en Amerikaanse basilicum (Ocimum americanum).
• In Indonesië heet hij kemangi en wordt hij rauw bij gegrilde vis en pittige sambal gegeten.
• De citroengeur komt van citral, dezelfde stof die ook in citroengras en citroenschil zit.