Gele pioen

Hoe herken je een gele pioen?

Groeivorm

Bossige, ronde pol van 60–80 cm hoog en breed, die elk jaar uit de grond opnieuw uitloopt.

Blad

Diep ingesneden, blauwgroen en iets blauwig aan de onderkant; jong roodbruin tot paarsrood.

Bloem

Enkele, schaalvormige bloemen van 10–12 cm met een kring gouden meeldraden, in april en mei; elke bloem blijft maar kort open.

Kleur

Zachtgeel, vaak citroengeel getint.

Vrucht

Zaaddozen die in de late zomer openspringen met rode, onvruchtbare en glanzend blauwzwarte, vruchtbare zaden.

Wortels

Dikke, vlezige wortels die zich niet graag laten verstoren.

Bloei: april–mei · Planten: september–oktober · Snoeien: oktober–november

Waarom in je tuin?

• Zachtgele, enkele bloemen van 10–12 cm in april–mei, vroeger dan de meeste pioenen.
• Het blauwgroene blad loopt in het voorjaar roodbruin uit en blijft de hele zomer mooi.
• In de late zomer springen de zaaddozen open met rode en blauwzwarte zaden: nog een mooi moment in de tuin.
• Bijen en andere insecten vinden in de open bloemen stuifmeel.
• Een levenslange plant: eenmaal gevestigd bloeit hij tientallen jaren zonder veel zorg.

Waar staat een gele pioen graag?

• Zon of halfschaduw; hij houdt van lichte schaduw in de warmste uren.
• Humusrijke, goed doorlatende leem- of kleigrond, neutraal tot kalkrijk.
• Gemiddeld vochtig: niet nat blijven staan, maar ook niet te droog.
• Reken op 70–80 cm ruimte per plant; beschut tegen harde wind en late voorjaarsvorst die de jonge scheuten beschadigt.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,7 m hoog, 0,7 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Vergeet-mij-nietje: Blauwe wolken onder de gele schalen, in dezelfde lente.
• Brunnera: Blauwe bloempjes en grote bladeren naast de gele pioen.
• Ooievaarsbek: Dekt de grond af na de bloei en vult het gat als de pioen rust.
• Tulp: Voorjaarsbollen in wit of paars geven een mooi contrast met het geel.

Hoe en wanneer plant je een gele pioen?

Planten in september–oktober.

1. Plant in september–oktober, als de grond nog warm en vochtig is.
2. Graaf een plantgat van ongeveer 40 cm diep en breed en meng er rijpe compost door.
3. Plant ondiep: de rode knoppen (ogen) komen maximaal 3–5 cm onder het grondoppervlak; te diep geplant geeft geen bloemen.
4. Houd 70–80 cm afstand tot de buren en druk de grond zachtjes aan.
5. Geef meteen water; mulch niet direct op de kruin om rot te voorkomen.

Verzorgen

Water

In het eerste jaar bij droogte regelmatig en doorlopend water geven; later in langdurige droogte.

Bemesten

Een schep compost of goed verteerde mest in het voorjaar; geen verse mest of overdreven stikstof.

Mulchen

Een dun laagje bladcompost in het najaar, op afstand van de kruin gehouden.

Steun

Meestal niet nodig: de enkele bloemen zijn licht en de pol staat stevig.

Geduld

Na het planten duurt het vaak drie jaar of langer voor hij echt bloeit; verplant hem niet.

Tip: Plant hem ondiep, met de ogen maximaal 3–5 cm onder de grond, en verplant hem niet meer. Heb geduld: na drie jaar of meer komt de bloei.

Wanneer snoei je een gele pioen?

Snoeimaanden: oktober–november.

Wanneer: In oktober–november, als het blad geel of bruin wordt en afsterft.

Hoe:

• Knip alle afgestorven stengels tot net boven de grond af.
• Gooi het blad bij het restafval als de plant ziek was; composteer het dan niet.
• Laat de zaaddozen staan tot ze opengesprongen zijn, als je ze mooi vindt.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai verse zaden in de herfst buiten in een pot of bak; ze hebben warmte en daarna kou nodig. Kieming duurt een tot twee jaar, en bloei pas na vijf tot zes jaar.

Delen

In september–oktober, met zorg en alleen bij een grote, oude pol; elk stuk heeft 3–5 ogen en wortels nodig. Hij herstelt traag.

Hoe komt een gele pioen de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: in Belgische winters geen bescherming nodig.
• De bovengrondse delen sterven in de herfst af; de knoppen overwinteren net onder de grond.
• Late voorjaarsvorst kan de rode jonge scheuten in maart–april beschadigen: dek ze af met vlies als vorst wordt voorspeld.

Ziektes en plagen

• Grauwe schimmel (Botrytis): Jonge scheuten of knoppen worden bruin, slap of rotten, bij vochtig koel weer. Knip aangetaste delen tot in het gezonde deel weg en gooi ze weg; ruim in het najaar al het blad op.
• Geen bloei: Meestal te diep geplant, te veel schaduw of de plant is pas gevestigd of verplant. Plant ondiep, geef een zonniger plek en wees geduldig.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in de late zomer. Meestal onschuldig; knip aangetast blad in de herfst weg.
• Slakken: Aangevreten jonge scheuten in het voorjaar. Verzamel ze ’s avonds of leg een rand van grof gruis rond de plant.

Het jaar rond

• Maart: Rode scheuten verschijnen. Bij vorst afdekken. Compost geven.
• April: Eerste bloei. Letten op slakken.
• Mei: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• Juni: Zaaddozen vormen zich. Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij langdurige droogte.
• Augustus: Zaaddozen springen open en tonen rode en blauwzwarte zaden. Verse zaden oogsten.
• September: Planten of delen. Zaaien.
• Oktober: Planten. Afgestorven stengels afknippen.
• November: Afgestorven stengels afknippen en blad opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Pioenen zijn licht giftig, vooral de wortels en de zaden: opeten geeft misselijkheid, braken, buikpijn en diarree, bij kinderen en ook bij honden, katten en grazende dieren. In de herfst springen de zaaddozen open en tonen ze glanzende rode en blauwzwarte zaden, die kinderen graag oprapen: knip ze weg of laat kinderen er niet mee spelen. De wortel van de boerenpioen werd vroeger als geneesmiddel en de zaden als ketting voor baby’s die tandjes kregen gebruikt: doe dat niet. Het sap kan de huid irriteren: draag handschoenen bij het scheuren en verplanten. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• In het Engels heet hij ‘Molly-the-witch’, een bijnaam die uit de moeilijk uit te spreken soortnaam mlokosewitschii is ontstaan.
• De soort is genoemd naar Ludwik Młokosiewicz, een Poolse natuuronderzoeker die hem in de Kaukasus ontdekte.
• In de openspringende zaaddozen zitten twee soorten zaden: de rode zijn onvruchtbaar en de glanzend blauwzwarte zijn vruchtbaar.