Bergden

Hoe herken je een bergden?

Groeivorm

Brede, struikvormige den met meerdere stammen, tot 3 m hoog en even breed; dwergrassen blijven 0,5–1,5 m.

Naalden

Per twee in een bundeltje, 3–8 cm lang, stijf, vaak wat gebogen en donkergroen. Ze blijven meerdere jaren aan de tak.

Kegels

Klein en eivormig, 2–5 cm lang, eerst paarsig en later bruin. Ze rijpen pas in hun tweede jaar.

Kaarsen

In het voorjaar rechtopstaande nieuwe scheuten, de ‘kaarsen’, waaraan later de nieuwe naalden uitgroeien.

Wortels

Breed vertakt en diep genoeg om droogte te doorstaan. Verplant hem liefst als hij nog jong is.

Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: mei

Waarom in je tuin?

• Het hele jaar groen: een vaste structuur in de rotstuin, de heidetuin of een grindborder.
• Keihard en bestand tegen wind, ook op een open, onbeschutte plek.
• Droogtebestendig zodra hij geworteld is: geschikt voor arme zandgrond en een grindtuin.
• Groeit op zure, neutrale én kalkrijke grond, wat lang niet elke naaldboom kan.
• Door de kaarsen in mei in te korten hou je hem jarenlang compact; dwergrassen passen zelfs in een pot of trog.

Waar staat een bergden graag?

• Volle zon: in de schaduw wordt hij ijl en kaal aan de binnenkant.
• Elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur, neutraal of kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; zorg op zware klei voor een goede afwatering.
• Een open, winderige plek is geen probleem: hij komt uit het hooggebergte.
• Reken voor de soort op 2,5–3 m ruimte en voor dwergrassen op 1–1,5 m. Kijk op het etiket hoe groot je ras wordt.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

3 m hoog, 3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -40 °C)

Mooi samen met

• Winterheide: Bloeit in de winter in roze en wit en verdraagt, net als de bergden, wat kalk.
• Lavendel: Zilvergrijs blad en paarse bloemen op dezelfde droge, zonnige plek.
• Blauw schapengras: Een blauwe pluk gras als contrast met de donkergroene naalden.
• Tijm: Een geurende, lage mat tussen de stenen van de rotstuin.
• Vetkruid: Droogtebestendig en kleurrijk in de nazomer, ideaal in een grindtuin.

Hoe en wanneer plant je een bergden?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit; maak op zware grond de bodem los en meng er wat grof zand of grind door.
3. Zet de plant even diep als hij in de pot of kluit stond: de stamvoet mag niet onder de grond verdwijnen.
4. Staat de kluit in jute, laat het doek dan zitten maar maak het bovenaan rond de stam los.
5. Druk de grond goed aan en geef meteen een flinke gieter water.
6. Een laag schors of grind rond de voet houdt onkruid weg en de grond vochtig.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte, ook in een droog voorjaar. Daarna heeft hij in de volle grond zelden extra water nodig.

Bemesten

Meestal niet nodig. Op heel arme zandgrond volstaat een schep compost in het voorjaar.

Kaarsen

Eind mei de nieuwe kaarsen voor de helft afbreken houdt hem compact en dicht.

In pot

Gebruik een ruime pot met een gat en een doorlatend mengsel van potgrond en grind. Geef in de zomer geregeld water: een pot droogt snel uit.

Naaldval

In de herfst kleuren de oudste naalden aan de binnenkant geel en vallen ze af. Dat is normaal.

Tip: Koop een uitgesproken dwergras als je weinig plaats hebt: een gewone zaailing kan na jaren 3 m breed worden. Breek de kaarsen met je vingers, niet met een schaar.

Wanneer snoei je een bergden?

Snoeimaanden: mei.

Wanneer: Eind mei, als de nieuwe kaarsen volgroeid zijn maar de naalden zich nog niet uitgespreid hebben.

Hoe:

• Breek de kaarsen voor de helft of tot een derde af. Met je vingers voorkom je bruine, afgeknipte naaldpunten.
• Doe dat elk jaar: zo blijft de den compact en wordt hij dichter.
• Dode of beschadigde takken mag je het hele jaar wegnemen, tot op een gezonde zijtak of tegen de stam.
• Wil je een tak inkorten, knip dan terug tot net boven een zijtak met naalden.

Let op: Snoei nooit terug tot in kaal hout zonder naalden: een den maakt daar geen nieuwe knoppen en de tak blijft kaal.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Pluk rijpe, nog gesloten kegels in de late winter en laat ze op een warme plek openspringen. Zaai in het voorjaar in potjes en dek het zaad licht af. Zaailingen verschillen vaak sterk in vorm en grootte.

Enten

Rassen zoals de dwergvormen worden door kwekers geënt op een onderstam. Stekken slaan bij dennen zelden aan; koop rassen dus liever.

Hoe komt een bergden de winter door?

Winterhard tot −40 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −40 °C: in België is nooit bescherming nodig.
• Schud zware, natte sneeuw van de takken, zodat ze niet uitzakken of breken.
• In een pot: zet hem tegen een muur en geef op vorstvrije dagen af en toe water, zodat de naalden niet uitdrogen.

Ziektes en plagen

• Dennenbladwesp: In mei–juni groepjes grijsgroene larven met een zwarte kop die de naalden van vorig jaar opeten. Als je ze stoort, richten ze zich samen op. Schud of knip ze af in een emmer.
• Roodbandziekte: Naalden met rode tot bruine banden die van onder in de struik afsterven. Hark gevallen naalden op, knip zwaar aangetaste takken weg en zorg voor een luchtige plek.
• Dennenwolluis: Witte, wollige pluisjes op de takken en jonge scheuten. Meestal onschuldig: borstel ze weg of spuit ze af met een harde straal water.
• Bruine naalden: Bij een jonge plant meestal droogte of een te natte, slecht doorlatende grond. Geef water bij droogte en zorg voor een goede afwatering.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Op arme grond wat compost geven.
• April: Planten. Jonge planten water geven in een droog voorjaar.
• Mei: Eind mei de kaarsen voor de helft afbreken. Letten op bladwesplarven.
• Juni: Bladwesplarven afschudden. Jonge planten water geven bij droogte.
• Juli: Planten in een pot regelmatig water geven.
• September: Planten of verplanten.
• Oktober: Planten. Oude, gele binnennaalden vallen af: dat is normaal.
• December: Zware sneeuw van de takken schudden.

Wist je dat?

• In de Alpen groeit de bergden boven de boomgrens als een dicht, kruipend struikgewas dat de grond op steile hellingen vasthoudt.
• Dennenkegels rijpen pas na ongeveer anderhalf jaar, zodat er vaak jonge en rijpe kegels tegelijk aan de struik hangen.
• De bergden werd vroeger veel aangeplant om stuivend zand in de duinen van Denemarken en Nederland vast te leggen.