Grote boterbloem

Hoe herken je een grote boterbloem?

Groeivorm

Rechtopstaande, holle stengels tot 1 m hoog; een pol van ongeveer 50 cm breed die met uitlopers verder groeit.

Blad

Lang en smal lancetvormig, tot 25 cm, grijsgroen, met een gave of fijn getande rand en zonder steel.

Bloem

Glanzend goudgeel, 3–5 cm breed, met vijf kroonblaadjes, aan de toppen van de stengels, van juni tot augustus.

Vrucht

Een bolletje van kleine, droge nootjes.

Wortels

Kruipende uitlopers onder de grond, die ook buiten een mand kunnen groeien.

Vijverzone

Moeraszone en ondiep water: van 0 tot 20 cm onder het wateroppervlak.

Bloei: juni–augustus · Planten: april–juni · Snoeien: augustus en oktober

Waarom in je tuin?

• Grote, glanzend gele bloemen van juni tot augustus: een van de opvallendste inheemse vijverplanten.
• Hoge, rechte stengels geven hoogte en structuur aan de vijverrand.
• De bloemen lokken bijen, zweefvliegen en kevers.
• De stengels zijn een rustplek voor libellen en waterjuffers, en tussen de voet schuilen kikkers en kikkervisjes.
• Inheems en volledig winterhard.

Waar staat een grote boterbloem graag?

• Volle zon voor een rijke bloei en stevige stengels; in de schaduw valt hij om.
• Natte leem-, klei- of veengrond, neutraal tot kalkrijk.
• Waterdiepte 0–20 cm: in de moeraszone of in ondiep water aan de rand.
• Liefst wat beschut tegen harde wind, want de hoge stengels kunnen knakken.
• Reken op ongeveer 50 cm per plant; in een kleine vijver is één plant in een mand genoeg.

Licht

Zon

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Nat

Grootte

1 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Zwanenbloem: Roze bloemschermen in ondiep water, in dezelfde zomermaanden.
• Kattenstaart: Paarsrode aren op de oever: een mooi contrast met het goudgeel.
• Pijlkruid: Pijlvormige bladeren en witte bloemen op dezelfde waterdiepte.
• Watermunt: Een lage, geurende plant aan de voet, met lila bloemen voor vlinders en bijen.

Hoe en wanneer plant je een grote boterbloem?

Planten in april–juni.

1. Plant van april tot juni, als de plant in groei is.
2. Gebruik een vijvermand van minstens 10 liter met zware tuingrond of klei, zonder potgrond of mest.
3. Zet de plant even diep als in de pot en dek de grond af met 2–3 cm grind.
4. Laat de mand zakken tot de voet van de plant op 0–20 cm onder het wateroppervlak staat; begin bij jonge planten ondieper.
5. Hou ongeveer 50 cm afstand tot andere planten, zodat hij niet alles overgroeit.

Verzorgen

Water

In de vijver niet nodig. Vul de vijver in droge zomers bij met regenwater, zodat de moeraszone niet droogvalt.

Bemesten

Niet nodig: mest in een vijver voedt vooral de algen.

Uitlopers

Knip in de zomer uitlopers weg die over de rand van de mand groeien.

Steun

Op een winderige plek kun je de stengels steunen tussen stevigere buren zoals gele lis.

Delen

Om de 2–3 jaar, als de mand vol zit, in het voorjaar delen.

Tip: Plant hem in een stevige mand op 0–20 cm waterdiepte en knip elke zomer de uitlopers weg die over de rand groeien: dan blijft hij op zijn plaats.

Wanneer snoei je een grote boterbloem?

Snoeimaanden: augustus en oktober.

Wanneer: Hij wordt weinig gesnoeid. In augustus knip je uitgebloeide stengels en ontsnapte uitlopers weg, in oktober knip je de plant terug.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemstengels af tot boven een gezond blad, zodat hij netjes blijft.
• Knip uitlopers die over de rand van de mand groeien af en trek ze met hun wortels uit de bodem.
• Knip in oktober de afgestorven stengels af boven het wateroppervlak: ze zijn hol en onder water afknippen kan de voet doen rotten.
• Werk met handschoenen en gooi het snoeiafval op de composthoop, niet in een wei.

Let op: Het verse sap is giftig en kan de huid irriteren: draag handschoenen en was daarna je handen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In april–mei de plant uit de mand halen, de wortelstok in stukken met elk een paar scheuten verdelen en apart in een mand planten.

Uitlopers

In de zomer een uitloper met een jong, beworteld plantje afknippen en in een mand met natte grond zetten.

Hoe komt een grote boterbloem de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in een Belgische vijver is geen bescherming nodig.
• De stengels sterven in de herfst af; de wortelstok overwintert in de natte bodem.
• In een kleine kuip: zet die beschut, zodat het water niet tot op de bodem doorvriest.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Nieuwe scheuten ver buiten de mand. Uitlopers wegknippen en de mand om de paar jaar delen.
• Omvallende stengels: Na wind of regen liggen de stengels plat. Een zonnige, beschutte plek en stevige buren helpen.
• Weinig bloemen: Te veel schaduw of te diep geplant. Zet de mand ondieper, op hoogstens 20 cm, en zonniger.
• Bladluis: Luisjes op stengels en knoppen in de zomer. Spuit ze met water af; vissen en waterdieren eten ze op. Gebruik geen bestrijdingsmiddelen bij de vijver.

Het jaar rond

• April: Planten of delen. Nieuwe scheuten lopen uit.
• Mei: Planten. De mand op de juiste diepte zetten.
• Juni: Eerste grote, gele bloemen.
• Juli: Volle bloei. Uitlopers buiten de mand wegknippen.
• Augustus: Laatste bloemen. Uitgebloeide stengels en uitlopers wegknippen.
• September: De vijver bijvullen met regenwater als het droog blijft.
• Oktober: Afgestorven stengels boven het wateroppervlak afknippen, met handschoenen.
• November: Rust. De wortelstok overwintert in de bodem.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze boterbloemen zijn giftig, vooral vers: als de plant beschadigd wordt, komt protoanemonine vrij, een scherpe stof die in de mond een brandend gevoel, kwijlen, braken en buikpijn geeft, en op de huid roodheid en blaartjes. De scherpe smaak houdt de meeste dieren tegen: koeien en paarden laten verse boterbloemen in de wei staan, maar in hooi zijn ze onschadelijk, omdat de stof bij het drogen afbreekt. Gooi vers maaisel of snoeiafval daarom nooit in een weide, ren of hok, en geef het niet aan konijnen of cavia’s. Laat kinderen niet op stengels of bloemen kauwen, en draag handschoenen bij het scheuren en snoeien. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De soortnaam lingua is Latijn voor tong, naar de lange, tongvormige bladeren.
• De glans van boterbloemen komt van een dunne, spiegelende cellaag bovenaan de kroonblaadjes, die het licht terugkaatst.
• Ranunculus betekent ‘kikkertje’: veel soorten groeien op natte plaatsen, waar kikkers leven.