Zwanenbloem

Hoe herken je een zwanenbloem?

Groeivorm

Pol van smalle, rechtopgaande bladeren met bloeistengels tot 1 m hoog.

Blad

Lang, smal en lijnvormig, met een driehoekige doorsnede, vaak wat gedraaid aan de top.

Bloem

Schermen van tientallen roze bloemen van 2–3 cm, met drie kroonbladen en drie kelkbladen, van juni tot augustus.

Stengel

Kaal, rond en stevig, met het bloemscherm bovenaan.

Wortels

Een kruipende wortelstok met kleine broedknolletjes, waarmee de plant zich uitbreidt.

Bloei: juni–augustus · Planten: april–juni · Snoeien: maart, augustus en oktober

Waarom in je tuin?

• Prachtige roze bloemschermen hoog boven het water, van juni tot augustus.
• Een inheemse plant voor de natuurvijver, die bijen en zweefvliegen lokt.
• De lange, rechte stengels zijn klimpalen voor libellenlarven en rustplaatsen voor volwassen libellen.
• Groeit in ondiep water van 5–30 cm diep, waar weinig andere planten zo mooi bloeien.
• Volledig winterhard en makkelijk: om de paar jaar delen houdt hem bloeirijk.

Waar staat een zwanenbloem graag?

• Volle zon: in de schaduw bloeit hij nauwelijks.
• In ondiep water op 5–30 cm diepte, of in de natte moeraszone.
• Leem, klei of veen, neutraal tot kalkrijk.
• Reken op 40–50 cm per plant, en in een kleine vijver op één vijvermand per plant.

Licht

Zon

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Nat

Grootte

1 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Grote waterweegbree: Witte, luchtige pluimen naast de roze schermen.
• Gele lis: Bloeit geel in mei–juni, net voor de zwanenbloem.
• Kattenstaart: Paarsroze aren op de natte oever, in dezelfde periode.
• Witte waterlelie: Drijvende bloemen in het diepere water erachter.
• Moerasvergeet-mij-nietje: Lichtblauwe bloempjes in de ondiepe rand.

Hoe en wanneer plant je een zwanenbloem?

Planten in april–juni.

1. Plant in april–juni, als het water opwarmt.
2. Gebruik een vijvermand van minstens 25 cm breed met zware, voedselarme vijveraarde of kleiige grond, zonder mest of compost.
3. Leg de wortelstok horizontaal, 2–3 cm onder de aarde, met de bladeren erboven, en druk goed aan.
4. Dek af met een laagje grind tegen uitspoelen en woelende vissen.
5. Zet de mand eerst op 5–10 cm onder water en laat hem na een paar weken zakken tot hoogstens 30 cm.
6. Houd 40–50 cm tussen de planten.

Verzorgen

Water

Mag nooit droogvallen. Vul de vijver in droge zomers bij met regenwater.

Bemesten

Niet nodig: mest in de vijver geeft algen.

Delen

Om de 3–4 jaar in het voorjaar delen, anders wordt de pol te dicht en bloeit hij minder.

Uitgebloeide bloemen

Knip de bloeistengels na de bloei aan de voet weg; zo blijft de plant netjes.

Uitbreiding

Haal broedknolletjes en uitlopers die buiten de mand groeien weg.

Tip: Plant hem in volle zon op 5–30 cm waterdiepte en deel de pol om de paar jaar in het voorjaar: zo blijft hij rijk bloeien.

Wanneer snoei je een zwanenbloem?

Snoeimaanden: maart, augustus en oktober.

Wanneer: Knip de uitgebloeide bloemschermen in augustus weg. In oktober knip je het afgestorven blad boven water af, in maart de rest.

Hoe:

• Knip de bloeistengels na de bloei aan de voet af.
• Knip geel blad af tot een paar centimeter boven het water.
• Laat in de herfst een deel van het blad staan als schuilplaats voor insecten en ruim het in maart op.
• Haal afgeknipt blad altijd uit de vijver.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In april–mei de pol uit de mand halen, de wortelstok in stukken met elk een paar bladeren snijden en apart planten.

Broedknolletjes

De kleine knolletjes op de wortelstok in het voorjaar losmaken en in een pot met natte vijveraarde, net onder water, opkweken.

Hoe komt een zwanenbloem de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: geen bescherming nodig.
• Het blad sterft in de herfst af; de wortelstok overwintert in de modder.
• Een mand op 5–30 cm diepte mag gerust dichtvriezen.

Ziektes en plagen

• Weinig bloei: Te veel schaduw, een te volle mand of te diep geplant. Geef volle zon, deel de pol en zet de mand ondieper.
• Bladluis: Bladluizen op jonge stengels en blad. Spuit ze af met vijverwater; natuurlijke vijanden doen de rest.
• Verdrongen: Sterke buren zoals riet of lisdodde verdringen hem. Houd die in een eigen, gesloten mand.
• Uitzwermen: Broedknolletjes laten los, drijven weg en wortelen elders in de vijver. Haal ze weg en houd de plant in een mand.

Het jaar rond

• Maart: Oud blad wegknippen.
• April: Planten of delen.
• Mei: Planten. De mand na een paar weken dieper zetten.
• Juni: Eerste bloei.
• Juli: Volle bloei. Water bijvullen bij droogte.
• Augustus: Laatste bloei. Uitgebloeide schermen wegknippen.
• Oktober: Afgestorven blad boven water wegknippen.
• December: Rust.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De zwanenbloem is de enige soort in zijn eigen plantenfamilie, de Butomaceae.
• Butomus komt van de Griekse woorden voor ‘rund’ en ‘snijden’: de scherpe bladeren zouden de bek van grazend vee verwonden.
• Door de driehoekige doorsnede van de bladeren herken je hem ook zonder bloemen.