Muizendoorn

Hoe herken je een muizendoorn?

Groeivorm

Stijve, rechtopstaande, groenblijvende struik van 0,6–1 m hoog, die langzaam breder wordt met een wortelstok.

Blad

Geen echt blad, maar platte stengels (cladodiën) van 2–4 cm, leerachtig, donkergroen en met een scherpe stekelpunt.

Bloem

Klein, groenachtig wit, midden op de platte stengels, in de late winter en het voorjaar.

Vrucht

Ronde, rode bes van ongeveer 1 cm op de vrouwelijke planten, rijp in de herfst en blijft lang zitten.

Geslacht

Tweehuizig: er bestaan mannelijke en vrouwelijke planten. Alleen vrouwelijke planten dragen bessen, en ze hebben een mannelijke nodig.

Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Groeit waar bijna niets anders wil: droge schaduw onder bomen en heesters.
• Altijd groen, met stijve, donkergroene stengels die het hele jaar structuur geven.
• Vrouwelijke planten dragen felrode bessen die sieren tot in de winter, op voorwaarde dat er een mannelijke plant in de buurt staat.
• Verdraagt droogte en wortelconcurrentie van grote bomen.
• Nauwelijks ziekten of plagen; konijnen en reeën laten hem meestal met rust.

Waar staat een muizendoorn graag?

• Halfschaduw tot schaduw; verdraagt ook volle zon als de grond niet uitdroogt.
• Gewone tuingrond, goed doorlatend: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Normaal tot droog; hij verdraagt droogte, maar niet blijvend natte voeten.
• Winterhard en robuust; hij heeft geen speciale beschutting nodig.
• Reken op 50–60 cm per plant. Zet minstens één mannelijke bij vrouwelijke planten, binnen enkele meters.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Elfenbloem: Een bodembedekker voor droge schaduw die in het voorjaar bloeit.
• Kerstroos: Bloeit in de winter naast de rode bessen.
• Herfstcyclamen: Kleine, roze bloemen in de herfst onder bomen in dezelfde droge schaduw.
• Klimop: Een groenblijvende bodembedekker met een ander bladtype.
• Varens: Zachte, fijne bladeren naast de stijve stekelstengels.

Hoe en wanneer plant je een muizendoorn?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren of kletsnat is.
2. Koop planten met een label ‘mannelijk’ of ‘vrouwelijk’; zaailingen kun je pas na jaren onderscheiden.
3. Graaf een plantgat dat dubbel zo breed is als de kluit en meng er een beetje compost door.
4. Zet de plant even diep als in de pot en houd 50–60 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water en druk de grond goed aan.
6. Leg een laag bladcompost of schors rond de voet. Draag handschoenen: de stekels zijn scherp.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte wekelijks flink water geven. Daarna redt hij zich, ook onder bomen.

Bemesten

Weinig nodig. Een laag compost in het voorjaar volstaat.

Mulchen

Een laag bladcompost in het najaar of voorjaar houdt de grond vochtig en voedt de bodem.

Opruimen

Haal dode, gele of beschadigde stengels in het voorjaar helemaal aan de voet weg.

Bessen

Laat de bessen zitten: ze sieren tot ver in de winter. Niet eten.

Tip: Wil je rode bessen, koop dan een vrouwelijke en een mannelijke plant, of een type dat zichzelf bestuift. Zaailingen zijn pas na jaren te onderscheiden.

Wanneer snoei je een muizendoorn?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe scheuten verschijnen. Hij heeft nauwelijks snoei nodig.

Hoe:

• Knip dode, gele of beschadigde stengels helemaal aan de voet weg.
• Haal om de paar jaar een paar van de oudste stengels weg zodat nieuwe scheuten ruimte krijgen.
• Wil je hem lager of smaller houden, snijd dan de buitenste stengels af aan de grond.
• Draag handschoenen en lange mouwen: de stekels zijn scherp.

Let op: Snijd altijd aan de voet af; stengels die je halverwege afknipt groeien niet meer aan.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In maart–april of september–oktober de wortelstok met een scherpe spade of mes in stukken verdelen, elk stuk met wortels en scheuten. Meteen opnieuw planten en flink water geven.

Zaaien

Zaai verse zaden van bessen in de herfst buiten. Het zaad kiemt zeer traag, soms pas na een of twee jaar, en je weet pas na jaren of de plant mannelijk of vrouwelijk is.

Hoe komt een muizendoorn de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Hij blijft het hele jaar groen; bij strenge vorst en droge wind kunnen de toppen bruin worden.
• In een pot: kies een diepe, brede pot met een goede afvoer en zet hem tegen een muur, zodat de wortels niet bevriezen.

Ziektes en plagen

• Geen bessen: Er staat geen mannelijke plant in de buurt, of je hebt alleen mannelijke planten. Voeg een plant van het andere geslacht toe.
• Bruine of gele stengels: Meestal door strenge vorst, droge wind of te natte grond. Knip beschadigde stengels in maart weg; de plant loopt weer uit.
• Rottende wortels: Komt voor op natte klei. Verbeter de afvoer met zand of compost, of plant hem hoger.
• Traag groeien: Dat is normaal: het duurt een paar jaar voor hij zich vestigt. Geef water in het eerste jaar en geduld.

Het jaar rond

• Maart: Planten of delen. Dode stengels aan de voet wegknippen.
• April: Planten. Compost geven.
• Mei: Nieuwe planten water geven bij droogte.
• Juni: Eerste jaar: wekelijks water geven bij droogte.
• Juli: Droge perioden: nieuwe planten water geven.
• September: Planten of delen. De bessen kleuren.
• Oktober: Planten. De rode bessen zijn rijp.
• November: Bladcompost als mulch. De bessen sieren de tuin.
• December: Rust. Rode bessen en groene stengels sieren de tuin.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De felrode bessen van de muizendoorn zijn giftig: ze geven braken, buikpijn en diarree, bij kinderen en ook bij honden en katten. Ze zitten midden op de stekelige ‘blaadjes’ en blijven van de herfst tot ver in de winter hangen, op kinderhoogte. Takken met bessen worden ook in kerstversiering gebruikt: zet die buiten het bereik van kinderen en huisdieren. Plant een muizendoorn met bessen niet waar kleine kinderen spelen, of pluk de bessen weg. Draag stevige handschoenen bij het werk, want de stekelpunten prikken. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Wat op blad lijkt, zijn platte stengels. De bloemen en bessen zitten er dan ook midden op, wat bij weinig planten voorkomt.
• De naam ‘butcher’s broom’ verwijst naar de tijd dat slagers bundels takken gebruikten om hun hakblokken schoon te schrobben.
• Er bestaan mannelijke en vrouwelijke planten; sommige selecties hebben tweeslachtige bloemen en dragen ook zonder partner bessen.