Wijnruit

Hoe herken je een wijnruit?

Groeivorm

Compacte, bossige halfstruik van 50–60 cm hoog en 50 cm breed, met een houtige voet en grillige stengels.

Blad

Twee- tot driemaal geveerd, vlezig en blauwgroen; de kleine bladdelen hebben een afgeronde top en olieklieren.

Bloem

Kleine, geelgroene bloempjes met vier gefranjerde kroonblaadjes, in losse schermen van juni tot augustus.

Geur

Sterk, scherp en bitter. Niet iedereen vindt de geur aangenaam.

Vrucht

Bruine, lobbige zaaddoosjes in de late zomer en herfst.

Bloei: juni–augustus · Planten: april–mei en september · Snoeien: april en augustus

Waarom in je tuin?

• Sierlijk, blauwgroen blad dat het hele jaar mooi blijft: ideaal als contrast in een kruiden- of vaste-plantenborder.
• Droogtebestendig en weinig veeleisend: past op een warme, droge plek waar weinig anders groeit.
• De gele bloemetjes trekken bijen en andere insecten aan.
• Groenblijvend en laag blijvend, goed als lage rand of in een rotstuin.
• De zaaddozen en het blad zijn bruikbaar in droogbloemstukken (met handschoenen).

Waar staat een wijnruit graag?

• Volle zon op een warme, beschutte plek; in de schaduw wordt de plant los en groen.
• Droge, goed doorlatende grond: zand of leem, neutraal tot kalkrijk. Natte klei geeft wortelrot.
• Droog tot normaal: de plant verdraagt droogte en heeft geen extra water nodig als hij goed is aangeslagen.
• Plant hem niet bij een pad of speelplek, zodat kinderen en huisdieren er niet langs strijken.
• Reken op 50 cm tussen de planten.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,6 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Dezelfde warme, droge plek; het blauwgroene blad contrasteert met de paarse bloemen.
• Salie: Een grijsgroen blad en dezelfde eisen aan grond en zon.
• Tijm: Een lage plant aan de voet, ook droogtebestendig.
• Kruisdistel: Een zilvergrijze, droogtebestendige plant met een opvallende bladvorm.

Hoe en wanneer plant je een wijnruit?

Planten in april–mei en september.

1. Draag handschoenen en lange mouwen bij het planten, want het sap kan op de huid vlekken en blaren veroorzaken.
2. Plant in april–mei of in september, als de grond niet te nat of te koud is.
3. Graaf een plantgat dat twee keer zo breed is als de kluit; bij zware grond meng je er zand of grind door.
4. Zet de plant even diep als in de pot, op 50 cm van de volgende, en druk de grond aan.
5. Geef water bij het planten en gebruik grind of zand als mulch in plaats van compost.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij langdurige droogte water geven. Daarna is hij zeer droogtebestendig.

Bemesten

Meestal niet nodig. Rijke grond maakt de plant los en minder aromatisch.

Handschoenen

Draag altijd handschoenen en lange mouwen als je de plant aanraakt of snoeit, en vermijd zon op de huid achteraf.

Uitgebloeide bloemen

Knip de uitgebloeide schermen weg om uitzaaien te beperken, of laat enkele staan als droogbloem.

Vervangen

Na 5–6 jaar wordt de plant kaal en houtig; vervang hem dan door een jonge plant uit stek.

Tip: Mooi blauwgroen, sterk geurend blad. Draag handschoenen: het sap veroorzaakt in de zon brandwonden op de huid, en de plant is giftig bij inname.

Wanneer snoei je een wijnruit?

Snoeimaanden: april en augustus.

Wanneer: In april, als de nieuwe scheuten uitlopen, en licht in augustus na de bloei.

Hoe:

• Snoei in april ongeveer een derde tot de helft terug, net boven jonge, groene scheuten.
• Snoei nooit in het kale, oude hout: daar loopt de plant meestal niet meer uit.
• Knip na de bloei de uitgebloeide schermen weg.
• Draag handschoenen en lange mouwen, en snoei liefst op een bewolkte dag of in de avond.

Let op: Het sap kan in combinatie met zonlicht blaren en pigmentvlekken op de huid veroorzaken. Draag altijd handschoenen en lange mouwen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

In juli–augustus: stekken van 8–10 cm van halfverhoute scheuten in zandige potgrond. Na enkele weken wortelen ze; overwinter ze binnen of in een koude bak.

Zaaien

In het voorjaar in een zaaikistje, nauwelijks bedekt. Kiemt langzaam. Prik uit en zet na de ijsheiligen buiten.

Hoe komt een wijnruit de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C; het blad blijft het hele jaar aan de plant, al kan het in een koude winter bruin worden.
• Natte voeten zijn gevaarlijker dan kou: zorg voor een doorlatende grond of een pot met gaten.
• Snoei vorstschade pas weg in april, als je ziet waar de plant uitloopt.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: De plant vergeelt en sterft af op natte, zware grond. Plant op doorlatende grond of in een pot met gaten.
• Kaal en houtig: Zonder snoei wordt de voet kaal. Snoei jaarlijks in april en vervang de plant na 5–6 jaar.
• Vorstschade: Bruin blad na een strenge winter. Wegsnoeien in april; de plant loopt meestal weer uit.
• Huidirritatie: Het sap kan in de zon de huid beschadigen. Draag handschoenen en spoel de huid onmiddellijk met water.

Het jaar rond

• Maart: Plek voorbereiden. Dood hout controleren.
• April: Planten. Een derde tot de helft terugsnoeien.
• Mei: Planten.
• Juni: Eerste bloei.
• Juli: Bloei. Bijen komen langs.
• Augustus: Bloei. Uitgebloeide schermen wegknippen. Stekken nemen.
• September: Planten. Stekken verzorgen.
• November: Rust. Controleer dat de grond niet te nat blijft.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Het sap van wijnruit maakt de huid overgevoelig voor zonlicht: na aanraking op een zonnige dag ontstaan pijnlijke blaren en bruine vlekken die maanden blijven. Draag handschoenen en lange mouwen bij het snoeien. Inwendig is wijnruit giftig en kan het een miskraam veroorzaken: gebruik het niet als kruid of thee. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Wijnruit hoort tot de wijnruitfamilie (Rutaceae), de familie van de citrusvruchten.
• Hij stond al in de middeleeuwen in kruiden- en kloostertuinen.
• Het ras ‘Jackman’s Blue’ is bekend om zijn bijzonder blauwe bladkleur.