Zeepkruid

Hoe herken je een zeepkruid?

Groeivorm

Rechtopgaande stengels van 40–60 cm hoog, die met uitlopers groepen van 60 cm en breder vormen.

Blad

Lancetvormig tot ovaal, 5–10 cm, kaal, in paren tegenover elkaar, met drie duidelijke, evenwijdige nerven.

Bloem

Lichtroze tot wit, ongeveer 2,5 cm, met vijf kroonbladen op een lange kelkbuis, in dichte trossen aan de stengeltoppen. Gevuld bij ‘Rosea Plena’ en ‘Alba Plena’.

Geur

Zoet en kruidig, het sterkst in de avond.

Wortels

Kruipende, vlezige wortelstokken die zich ondergronds ver uitbreiden.

Bloei: juli–september · Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart en augustus

Waarom in je tuin?

• Geurende roze bloemen van juli tot september, als veel andere inheemse planten al zijn uitgebloeid.
• Lokt ’s avonds nachtvlinders met zijn zoete geur, en overdag bijen en dagvlinders.
• Sterk en makkelijk op droge tot normale grond, in zon of halfschaduw.
• Vult met zijn uitlopers snel een kale plek, een talud of een ruige hoek van de natuurtuin.
• De gevulde vormen zijn mooie, ouderwetse borderplanten die lang mooi blijven.

Waar staat een zeepkruid graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij rijker en blijft hij steviger.
• Zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Droge tot normale grond; op voedselrijke, vochtige grond groeit hij weliger, maar valt hij makkelijker om.
• Geef hem een plek waar hij mag uitbreiden, of plant hem achter een wortelscherm.
• Plant op 40–50 cm afstand.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Teunisbloem: Gele bloemen die ’s avonds opengaan: samen een tuin voor nachtvlinders.
• Wilde kamperfoelie: Een geurende klimplant voor een haag of hek, ook geliefd bij nachtvlinders.
• Groot kaasjeskruid: Paarsroze bloemen in dezelfde zomer, op dezelfde droge grond.
• Wilde marjolein: Een lage, roze bijenplant voor de voorkant van de groep.

Hoe en wanneer plant je een zeepkruid?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant in maart–mei of in september–oktober.
2. Kies een plek waar hij mag uitbreiden, of graaf een wortelscherm van 20–30 cm diep in.
3. Graaf een plantgat iets groter dan de pot en zet de plant even diep als in de pot.
4. Houd 40–50 cm tussen de planten. Mest of compost is niet nodig.
5. Druk aan en geef flink water. Het eerste jaar water geven bij lange droogte.
6. Draag handschoenen en was je handen na het planten.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij droogte. Daarna verdraagt hij droge zomers goed.

Bemesten

Niet nodig. Op rijke grond wordt hij slap.

Steun

Zet in mei een paar takken of een ring rond de groep, of plant hem tussen stevige buren.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide trossen weg voor een langere bloei en minder zaailingen.

Uitlopers

Steek elk voorjaar uitlopers af die buiten de gewenste plek groeien.

Tip: Plant hem bij een terras of zitplek, zodat je ’s avonds de geur ruikt en de nachtvlinders ziet. Geef hem een plek waar hij mag uitbreiden; de gevulde vormen blijven het langst mooi.

Wanneer snoei je een zeepkruid?

Snoeimaanden: maart en augustus.

Wanneer: In augustus na de eerste bloei terugknippen, en eind februari–maart de oude stengels opruimen.

Hoe:

• Knip in augustus de uitgebloeide stengels met een derde terug: je krijgt een nabloei in september en een stevigere plant.
• Knip in maart alle oude stengels af vlak boven de grond.
• Steek bij het voorjaarswerk ook meteen uitlopers af die te ver gaan.

Let op: Draag handschoenen bij het snoeien en houd sap uit je ogen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of in september–oktober: steek een stuk van de groep met wortelstokken en scheuten af en plant het meteen elders.

Uitlopers

In het voorjaar: graaf een uitloper met wortels uit en plant hem in een pot of op een nieuwe plek. Zo vermeerder je ook de gevulde vormen.

Stekken

In mei–juni: neem stekken van 8–10 cm van niet-bloeiende scheuten en laat ze wortelen in vochtige stekgrond.

Hoe komt een zeepkruid de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De stengels sterven bovengronds af; de wortelstokken overwinteren in de grond.
• Laat de oude stengels tot maart staan: ze geven insecten een schuilplaats.

Ziektes en plagen

• Woekeren: De uitlopers duiken tussen andere planten op. Gebruik een wortelscherm en steek ze elk voorjaar af.
• Omvallen: Na regen of op rijke grond vallen de stengels plat. Steun zetten in mei, niet bemesten en in augustus terugknippen.
• Slakken: Vreten aan de jonge scheuten in het voorjaar. ’s Avonds rapen of een ruwe laag rond de jonge scheuten leggen.
• Kale stengels: Onderaan worden de stengels in de nazomer kaal en geel. Zet lagere planten voor de groep.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels afknippen. Planten, scheuren of uitlopers afsteken.
• April: Planten. Letten op slakken.
• Mei: Steun zetten. Stekken nemen.
• Juli: Begin van de bloei. ’s Avonds nachtvlinders bij de geurende bloemen.
• Augustus: Uitgebloeide stengels met een derde terugknippen.
• September: Nabloei. Planten of scheuren.
• Oktober: Planten. Stengels laten staan voor de winter.
• December: Rust. De oude stengels laten staan.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Zeepkruid bevat saponinen, vooral in de wortels: geklopt in water schuimen ze als zeep, en opeten geeft een branderige mond, braken, buikpijn en diarree. Vroeger werd de wortel gebruikt om wol en fijne stoffen te wassen; gebruik hem niet zelf als zeep voor huid of gezicht en houd het sop uit de ogen. Kinderen, honden, katten en grazend vee zoals paarden en schapen lopen risico: plant hem niet in of naast een weide en gooi uitgestoken stukken niet bij het voer. Was je handen na het werken met de plant. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• Wortels en bladeren bevatten saponinen, die in water een zacht schuim geven. Vroeger waste men er wol en fijne stoffen mee, en restaurateurs gebruiken het soms nog voor oude textiel.
• De lange kelkbuis verbergt de nectar diep in de bloem. Alleen insecten met een lange tong, zoals nachtvlinders en pijlstaarten, kunnen er goed bij.
• Zeepkruid wordt al eeuwen in tuinen gekweekt. De gevulde vormen zie je nog vaak in oude boerentuinen.