Peervormige lijsterbes

Hoe herken je een peervormige lijsterbes?

Groeivorm

Brede, ronde kroon; 10–15 m hoog en 8–10 m breed. Groeit traag.

Blad

Gevind, ongeveer 15–25 cm lang, met 11–21 getande blaadjes; bovenop donkergroen, onderaan viltig behaard.

Bloem

Witte tot crèmekleurige bloemen in pluimen van 10–15 cm in mei.

Vrucht

Peer- of appelvormig, 2–3 cm, geelgroen met een rode wang. Pas eetbaar als ze na het plukken bruin en zacht geworden zijn.

Schors

Bij oude bomen donkerbruin, diep gegroefd en schilferend, zoals bij een peer.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: september–oktober · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: januari–februari

Waarom in je tuin?

• Rijke bloei in mei: witte bloemschermen die bijen aantrekken.
• Eetbare vruchten voor gelei, sap of compote, als ze goed zacht en bruin zijn geworden.
• Vruchten en bladeren zijn ook voedsel en schuilplaats voor vogels en insecten.
• Wordt heel oud en is robuust: een boom voor generaties, goed bestand tegen droogte en kalk.
• Mooie herfstkleur van geel tot roodoranje en een diep gegroefde schors bij oude bomen.

Waar staat een peervormige lijsterbes graag?

• Volle zon: hij houdt van warme, beschutte plekken.
• Zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk en goed doorlatend.
• Droog tot normaal vochtig: hij is goed bestand tegen droogte, maar niet tegen langdurig natte grond.
• Geef hem 8–10 m ruimte: de kroon wordt breed.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

15 m hoog, 10 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Houdt van dezelfde warme, droge, kalkhoudende plek en trekt bijen aan.
• Mispel: Een andere fruitboom met vruchten die pas na het plukken eetbaar worden.
• Meidoorn: Een inheemse struik met bloemen voor insecten en bessen voor vogels.
• Gele kornoelje: Bloeit in februari–maart, houdt van kalk en geeft vogels vruchten.
• Krokus: Verwildert in het gras onder de boom en bloeit vroeg.

Hoe en wanneer plant je een peervormige lijsterbes?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in oktober–december of in maart–april, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Kies een jonge boom: de penwortel verplant slecht.
3. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en even diep. Maak de wanden los.
4. Plant even diep als in de kwekerij, vul aan met de eigen grond en meng er wat compost door. Zet een paal en bind losjes.
5. Geef meteen 15–20 liter water.
6. Leg een mulchlaag van 5–8 cm compost of schors rond de voet, zonder tegen de stam.

Verzorgen

Water

De eerste twee jaar bij droogte wekelijks 10–15 liter. Daarna redt hij zich meestal zelf.

Bemesten

Meestal niet nodig. Vermijd veel stikstof: dat geeft zachte scheuten die gevoeliger zijn voor bacterievuur.

Mulchen

Een mulchlaag in het voorjaar houdt de grond vochtig. Houd de cirkel grasvrij.

Steun

Een paal tijdens de eerste 2–3 jaar; haal die daarna weg.

Oogst

Pluk de vruchten in oktober als ze geelbruin zijn. Laat ze nog enkele weken op een koele, droge plek zacht en bruin worden (zoals mispels). Daarna kun je er gelei, sap of compote van maken.

Tip: Pluk de vruchten pas als ze geelbruin zijn en laat ze daarna nog enkele weken zacht worden op een koele, droge plek: dan pas zijn ze lekker. Heb geduld, want bomen uit zaad dragen pas na vele jaren.

Wanneer snoei je een peervormige lijsterbes?

Snoeimaanden: januari–februari.

Wanneer: Nauwelijks nodig. Snoei in januari–februari, bij droog en vorstvrij weer.

Hoe:

• Kweek in de eerste jaren een doorgaande stam en een open kroon met enkele hoofdtakken.
• Verwijder dode, zieke en kruisende takken, en wortelopslag aan de voet.
• Reinig het snoeigereedschap met alcohol, zeker na het wegnemen van zieke takken.

Let op: Snoei niet in de zomer of bij vochtig weer: de bacterie die bacterievuur veroorzaakt, verspreidt zich dan makkelijk via snoeiwonden.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Haal het vruchtvlees weg en zaai de pitten in oktober in een bak die je buiten laat overwinteren. Ze kiemen in het voorjaar, soms pas na een jaar. Een boom uit zaad draagt vaak pas na meer dan tien jaar vruchten.

Enten

Kwekers enten selecties op een onderstam. Geënte bomen dragen eerder. Dat is geen tuinwerk.

Hoe komt een peervormige lijsterbes de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −25 °C: geen bescherming nodig.
• Een mulchlaag rond de voet beschermt de wortels van jonge bomen tijdens strenge vorst.
• Laat een deel van de vruchten hangen voor de vogels.

Ziektes en plagen

• Bacterievuur: Twijgen en bloemen verdorren plots, worden bruin tot zwart en de top buigt als een herdersstaf; het blad blijft verbrand hangen. Knip in droog weer 30–50 cm onder de aantasting in gezond hout en reinig je schaar. Composteer het afval niet. Bij twijfel vraag je advies aan een boomverzorger.
• Bladluis: Krullend blad en kleverige scheuten in mei–juni. Spuit af met water; lieveheersbeestjes ruimen ze meestal op.
• Vruchtrot: Bruine, zachte vruchten met lichte schimmelkringen, vooral bij nat weer. Ruim aangetaste en gedroogde vruchten (mummies) op en pluk tijdig.
• Weinig of geen vruchten: Jonge bomen uit zaad dragen vaak pas na meer dan tien jaar. Koud weer tijdens de bloei verlaagt de vruchtzetting. Geduld en een bijenvriendelijke tuin helpen.

Het jaar rond

• Januari: Snoeien bij droog, vorstvrij weer.
• Februari: Laatste kans om te snoeien. Palen controleren.
• Maart: Planten. Een laagje compost geven.
• April: Planten. Mulch aanbrengen.
• Mei: Bloei met witte schermen; bijen. Letten op bacterievuur.
• Juni: Letten op bladluis. Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte.
• Augustus: Water geven bij droogte.
• September: De vruchten kleuren geelbruin.
• Oktober: Vruchten plukken en laten rijpen. Planten. Herfstkleur geel tot roodoranje.
• November: Planten. Vruchten laten rijpen op een koele plek.
• December: Planten. Gevallen blad en vruchtmummies opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (september–oktober)

De peer- of appelvormige vruchtjes van 2 tot 4 cm vallen in september–oktober. Vers van de boom zijn ze hard en wrang; laat ze binnen op stro of een schaal enkele weken bletten, tot ze bruin, zacht en zoet zijn, zoals mispels. Dan kan je het vruchtvlees eruit lepelen, er moes van maken of er een cider van brouwen (in Frankrijk cormé genoemd).

Bewaring

Laat de vruchten in één laag bletten op een koele, luchtige plek en kijk ze geregeld na. Gebletterde vruchten houden een week; als moes ingevroren een half jaar.

Let op: Eet de vruchten enkel gebletterd: vers zijn ze heel wrang door looistoffen. Kraak de pitten niet. De peervormige lijsterbes is zeldzaam in het wild en wordt een grote, trage boom (tot 15 m): plant hem voor de volgende generaties in een ruime tuin of boomgaard.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Moes van peervormige lijsterbes (Compote · ± 3 porties · 20 min + bletten)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• In Duitsland heet hij Speierling: in Hessen gebruikt men de vruchten traditioneel bij het maken van appelwijn.
• Hij kan enkele honderden jaren oud worden en heeft bijzonder hard, zwaar hout.
• Hij werd al in de oudheid als fruitboom geteeld, vandaar de soortnaam domestica, ‘van het huis’.