Sternbergia

Hoe herken je een sternbergia?

Groeivorm

Klein bolgewas van ongeveer 15 cm hoog, dat langzaam kleine pollen vormt.

Blad

Vier tot zes donkergroene, lintvormige bladeren, 20–30 cm lang. Ze verschijnen met de bloemen, blijven in de winter staan en sterven in mei–juni af.

Bloem

Goudgele, bekervormige bloemen van ongeveer 4–6 cm, die op een krokus lijken. Ze bloeien in september en oktober.

Bol

Eirond, enkele centimeters groot, met een donkerbruin tot zwart vlies.

Zomerrust

In de zomer rust de bol en wil hij droog en warm staan.

Bloei: september–oktober · Planten: juli–september

Waarom in je tuin?

• Bloeit in september en oktober met goudgele, bekervormige bloemen, als de meeste borders al vervagen.
• Het donkergroene blad blijft de hele winter fris en is een welkome kleur in de koude maanden.
• Zeer droogtebestendig: een goede keuze voor een droge, zonnige border of rotstuin.
• Een late voedselbron voor bijen en andere insecten in de herfst.
• Klein en onverwoestbaar als hij op zijn plek staat; hij kan jarenlang ongestoord groeien.

Waar staat een sternbergia graag?

• Volle zon op een warme, beschutte plek, bijvoorbeeld tegen een zuidmuur.
• Goed doorlatende zand-, leem- of kleigrond, neutraal tot kalkrijk. Meng op zware grond grof zand of grind door de grond.
• Droog tot normaal vochtig; in de zomer mag het niet nat zijn.
• Houd 10–15 cm tussen de bollen; plant ze in groepjes van minstens vijf of tien.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,15 m hoog, 0,1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -15 °C)

Mooi samen met

• Herfstkrokus: Bloeit in dezelfde weken; het geel met paars is een mooi contrast.
• Hemelsleutel: Roze en bruine bloemschermen in de herfst, in dezelfde zonnige, droge grond.
• Lavendel: Dezelfde warmte en droogte; het grijze blad geeft een rustige achtergrond.
• Siergrassen: Fijn gras zoals vedergras laat het geel nog beter uitkomen.

Hoe en wanneer plant je een sternbergia?

Planten in juli–september.

1. Plant in juli, augustus of september, zodra je de bollen kunt kopen: dan bloeien ze vaak al dezelfde herfst.
2. Kies de warmste, zonnigste en droogste plek van de tuin, bij voorkeur tegen een zuidmuur.
3. Plant ze ongeveer 15 cm diep, met de punt naar boven, in goed doorlatende grond.
4. Zet de bollen 10–15 cm uit elkaar en geef na het planten één flinke gieter water.
5. Gebruik geen mulch in de zomer: de bol moet warm en droog blijven.

Verzorgen

Water

In de zomer geen water. In de herfst en de winter water geven alleen als het lang erg droog is.

Bemesten

Niet veel nodig. Na de bloei kun je een beetje compost of mest voor bolgewassen geven.

Blad

Laat het blad staan tot het in het late voorjaar vanzelf afsterft: zo vult de bol zijn reserves aan.

Niet verstoren

Laat de bollen jarenlang met rust: na verplanten bloeit hij vaak een jaar of twee niet.

Beschutting

Een beschutte plek tegen een muur beschermt het winterblad tegen harde vorst.

Tip: Plant hem 15 cm diep op de warmste, droogste plek tegen een zonnige muur en verplant hem niet: na enkele jaren bloeit hij het uitbundigst. Houd hem in de zomer droog.

Wanneer snoei je een sternbergia?

Wanneer: Sternbergia wordt niet gesnoeid. Je ruimt alleen afgestorven blad op.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemstengels af als je geen zaad wilt, direct onder de bloem.
• Laat het groene blad staan en ruim het pas op als het in mei–juni vanzelf vergeelt en loskomt.
• Verwijder alleen bevroren, bruine bladpunten in het voorjaar.

Let op: Knip het groene blad niet weg: de bol heeft het in de winter en het voorjaar nodig om te bloeien.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheiden

Graaf dichte pollen op in juli, als het blad afgestorven is en de bol rust. Haal de zijbollen los en plant ze meteen weer, 15 cm diep.

Zaaien

Zaai vers zaad in de herfst in een pot met zandige grond, buiten of in een koude bak. Het duurt enkele jaren voor de zaailingen bloeien.

Hoe komt een sternbergia de winter door?

Winterhard tot −15 °C: jonge planten beschermen.

• Winterhard tot ongeveer −15 °C: in de meeste delen van België kan hij buiten blijven.
• Het blad kan bij strenge vorst bruine punten krijgen; de bol zelf overleeft meestal. Een beschutte plek tegen een muur helpt.
• In een pot: zet hem in de winter op een beschutte plek, droog van boven, zodat de aarde niet doorweekt raakt.

Ziektes en plagen

• Geen bloei: Te weinig zon, te ondiep geplant, een te koele of natte zomer, of onlangs verplant. Kies een warme, droge plek, plant 15 cm diep en laat de bol met rust.
• Bolrot: Bollen worden zacht in natte grond, vooral in de zomer. Plant in doorlatende grond en vermijd water in de rustperiode.
• Vorstschade aan blad: Bruine bladpunten na strenge vorst. Knip ze in het voorjaar weg; de bol loopt gewoon weer uit.
• Slakken: Vreten in de herfst soms aan het jonge blad en de bloemen. Raap ze ’s avonds op.

Het jaar rond

• Januari: Het blad staat groen. Bij zware vorst eventueel beschutten.
• Maart: Het blad groeit door. Eventueel beetje mest of compost.
• Mei: Het blad vergeelt. Laat het vanzelf afsterven.
• Juni: Zomerrust begint. Droog en warm houden.
• Juli: Planten of dichte pollen scheiden.
• Augustus: Planten, 15 cm diep.
• September: Begin van de bloei. Laatste kans om te planten.
• Oktober: Volle bloei. Nieuw blad komt op.
• November: Het blad groeit. Bij droogte eventueel water geven.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Belladonnalelie, crinum, nerine, sprekelia en sternbergia horen bij de narcisfamilie en zijn net als narcissen in al hun delen giftig, vooral de bollen: ze bevatten alkaloïden zoals lycorine, die braken, kwijlen, buikpijn en diarree geven, bij kinderen en ook bij honden, katten en grazende dieren. De bollen lijken op uien of sjalotten, maar ruiken er niet naar als je ze doorsnijdt: bewaar ze nooit bij de keukenuien, ook niet de bollen die je in de winter droog laat rusten, zoals die van sprekelia, en zet er een etiket bij. Het sap kan de huid irriteren: draag handschoenen bij het planten en delen en als je bloemstengels afknipt, en was daarna je handen. Zet een vaas met nerines of belladonnalelies buiten het bereik van katten, en bel je dierenarts als je hond of kat aan een bol heeft geknaagd. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• De naam Sternbergia is een eerbetoon aan graaf Kaspar Maria von Sternberg, een Boheemse natuuronderzoeker en plantkundige uit de 18de en 19de eeuw.
• Hij lijkt op een krokus, maar is er niet aan verwant: hij hoort bij de narcisfamilie (Amaryllidaceae).
• De Engelse naam winter daffodil is misleidend: de bloemen verschijnen al in september en oktober, in de herfst.