IJzerhard

Hoe herken je een ijzerhard?

Groeivorm

Opgaand tot half kruipend, 30–50 cm hoog; verspreidt zich met ondergrondse uitlopers.

Blad

Langwerpig, stijf en ruw, met een getande rand, zonder steel om de stengel geklemd.

Stengel

Stijf, vierkant en ruw behaard.

Bloem

Kleine buisbloemetjes in dichte, korte aren, vaak in groepjes van drie aan de top.

Kleur

Paars tot violet; er zijn ook rassen in lila en zilverig lichtblauw.

Bloei: juni–oktober · Zaaien: februari–maart · Planten: mei–juni · Snoeien: april

Waarom in je tuin?

• Bloeit maanden aan een stuk, van juni tot de vorst.
• Een van de beste vlinderplanten voor een zonnige border.
• Verdraagt hitte en droogte goed.
• Mooi vooraan in de border, in potten en tussen siergrassen.
• Groeit snel uit zaad en bloeit al in het eerste jaar.

Waar staat een ijzerhard graag?

• Volle zon: hoe warmer de plek, hoe rijker de bloei.
• Goed doorlatende grond: zand of lichte leem, zuur tot kalkrijk.
• Droog tot gewoon vochtig; natte grond in de winter is dodelijk.
• Een beschutte plek tegen een zuidmuur vergroot de kans dat hij de winter overleeft.
• Plant op 30 cm uit elkaar.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,4 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -10 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Patagonisch ijzerhard: Zijn hoge neef: samen vormen ze een paarse wolk op twee hoogtes.
• Vedergras: Zacht wuivende halmen rond de stijve paarse bloemen.
• Prachtkaars: Luchtige witte of roze bloemen die ook tot in de herfst bloeien.
• Salie: Paarsblauwe aren voor een warme, droge plek.

Hoe en wanneer plant je een ijzerhard?

Planten in mei–juni.

1. Zaai binnen in februari–maart en plant uit in mei–juni, na de ijsheiligen.
2. Maak de grond los en meng in zwaardere grond wat grof zand of grind door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond aan.
4. Plant op 30 cm afstand, in groepjes voor een dichte mat.
5. Geef goed water tot de plant aangeslagen is; daarna weinig.

Verzorgen

Water

Na het aanslaan alleen bij lange droogte; in potten regelmatig.

Bemesten

Weinig nodig. In potten om de twee weken wat vloeibare mest voor bloeiende planten.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide aartjes weg; zo blijft hij nieuwe bloemen maken.

Winterbescherming

Laat de oude stengels staan en dek de voet in november af met een dikke laag blad.

Reserveplanten

Zaai of stek elk jaar een paar planten als reserve voor als de moederplant de winter niet haalt.

Tip: Neem in de nazomer een paar stekken en overwinter ze vorstvrij op een koele vensterbank: zo heb je altijd reserveplanten als de moederplant de winter niet haalt.

Wanneer snoei je een ijzerhard?

Snoeimaanden: april.

Wanneer: In april, als de ergste vorst voorbij is en de nieuwe scheuten aan de voet zichtbaar worden.

Hoe:

• Laat de oude stengels in de winter staan: ze beschermen de voet tegen vorst.
• Knip in april alle dode stengels terug tot net boven de nieuwe scheuten.
• In de zomer kun je uitgebloeide aartjes wegknippen voor een langere bloei.

Let op: Snoei niet in de herfst: een kaal afgeknipte plant overleeft de winter slechter.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In februari–maart binnen bij 18–20 °C. De kieming kan traag en onregelmatig zijn; houd de zaaigrond licht vochtig.

Scheuren

In mei bewortelde uitlopers aan de rand afsteken en elders planten.

Stekken

In augustus–september stekken van niet-bloeiende scheuten nemen en vorstvrij overwinteren, als reserve voor het volgende jaar.

Hoe komt een ijzerhard de winter door?

Winterhard tot −10 °C: beschermen in strenge winters.

• Matig winterhard, tot ongeveer −10 °C: in een zachte winter overleeft hij, in een strenge niet altijd.
• Dek de voet in november af met een dikke laag blad of stro.
• Natte grond is in de winter gevaarlijker dan vorst: zorg voor een goed doorlatende plek.
• In een pot: zet hem in de winter vorstvrij en licht, bijvoorbeeld in een koude serre.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op het blad in de nazomer, vooral bij droogte. Geef water aan de voet en kies een luchtige plek.
• Uitval na de winter: De plant komt niet terug na een natte of strenge winter. Zaai of stek elk jaar wat reserveplanten.
• Slakken: Vreten aan de jonge plantjes na het uitplanten. Bescherm ze de eerste weken.
• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Afspuiten met water; lieveheersbeestjes helpen mee.

Het jaar rond

• Februari: Binnen zaaien.
• Maart: Binnen zaaien. Zaailingen verspenen.
• April: Oude stengels terugknippen tot boven de nieuwe scheuten.
• Mei: Uitplanten na de ijsheiligen. Uitlopers afsteken.
• Juni: Planten. Begin van de bloei.
• Juli: Volle bloei. Uitgebloeide aartjes wegknippen.
• Augustus: Bloei. Stekken nemen.
• September: Bloei. Stekken nemen.
• Oktober: Laatste bloemen tot de vorst.
• November: Voet afdekken met blad. Potten vorstvrij zetten.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• Rigida betekent ‘stijf’: een verwijzing naar de stijve, ruwe stengels en bladeren.
• Hij is familie van het bekende Patagonische ijzerhard (Verbena bonariensis), dat ook uit Zuid-Amerika komt.
• In warme streken, zoals delen van Australië, is hij verwilderd.