Mannetjesereprijs

Zo herken je hem

Groeivorm

Overblijvend kruid met kruipende, op de knopen wortelende stengels van 10–40 cm lang, die matten vormen; de bloeistengels staan op tot 10–25 cm.

Blad

Tegenoverstaand, elliptisch tot omgekeerd eirond, 2–5 cm, gezaagd, aan beide kanten behaard en kort gesteeld; grotendeels wintergroen.

Bloem

Klein, 5–8 mm, bleek lilablauw met donkere adertjes en vier kroonslippen, in dichte, rechtopstaande trossen uit de bladoksels, van juni tot augustus.

Vrucht/Zaad

Een omgekeerd hartvormig, behaard doosvruchtje met veel kleine, platte zaadjes.

Stengel

Rondom behaard, niet in twee rijen zoals bij gewone ereprijs.

Verwarring met

Gewone ereprijs heeft grotere, helderblauwe bloemen, bijna zittende bladeren en stengels met twee rijen haren. Tijmereprijs is bijna kaal, met kleine, eironde blaadjes en witte tot lichtblauwe bloempjes in een tros aan de top.

Bloei: juni–augustus · Snoeien: september

Waarom in je tuin?

• Kleine bijen, zweefvliegen en andere kleine insecten bezoeken de bloemaren van juni tot augustus.
• Een wintergroene bodembedekker voor schrale, droge, zure grond, waar weinig andere planten goed groeien.
• Typisch voor heide en schrale graslanden: waar het groeit, is de grond voedselarm.
• Werd vroeger gedroogd als theevervanger; in het Frans heette het daarom ook ‘thé d’Europe’.
• Past mooi tussen struikhei, tijm en fijne grassen in een heidetuin of op een zonnig, droog talud.

Waar staat een mannetjesereprijs graag?

• In het wild: heide, droge, schrale graslanden, bermen op zand, bosranden, open eiken- en dennenbossen en langs boswegen.
• Zon tot halfschaduw; in lichte schaduw onder bomen groeit het goed, in diepe schaduw bloeit het weinig.
• Droge tot matig vochtige, zure, voedselarme grond: zand of lemig zand, ook steenachtige grond.
• In de tuin: in een heidetuin, op een zonnig talud, als bodembedekker onder berken of dennen of tussen stapstenen op zandgrond.

Mooi samen met

• Struikhei: De heideklassieker op dezelfde droge, zure zandgrond.
• Wilde tijm: Roze kussentjes met een geur die bijen aantrekt, op dezelfde schrale grond.
• Tormentil: Gele sterbloempjes in hetzelfde schrale grasland.
• Schapenzuring: Rode pluimen op zure zandgrond en waardplant voor de kleine vuurvlinder.
• Bochtige smele: Een fijn, glanzend gras voor een heide- of bostuin op zand.

Hoe en wanneer plant je een mannetjesereprijs?

1. Koop planten of zaad van inheemse herkomst bij een kwekerij van wilde planten.
2. Plant in maart–april of in september–oktober op 25–30 cm van elkaar, in schrale, zure grond; voeg geen compost of potgrond toe.
3. Of zaai in de herfst of het voorjaar in een bak met zanderige zaaigrond. Dek het zaad nauwelijks af, want het is heel fijn.
4. Geef de eerste weken water bij droogte, tot de stengels wortel geschoten hebben.
5. Graaf nooit planten uit in het wild; een wortelend stukje uit je eigen tuin of die van een buur is een betere bron.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij langdurige droogte; daarna niet meer.

Bemesten

Nooit: op rijke grond wordt het overgroeid door gras en andere planten.

Maaien

In een heide of schraal grasland: één keer per jaar maaien in september en het maaisel afvoeren.

Ruimte

Wied hoge, snelgroeiende planten en grassen uit de mat, zodat er licht op de grond blijft.

Zaad laten vallen

Laat een deel van de aren afrijpen: op open, zandige plekjes zaait het zich uit.

Tip: Mannetjesereprijs groeit het best op grond die je met rust laat: geen mest, geen compost en geen spade. Op een schraal, zonnig plekje onder berken vormt het vanzelf een mooie, groene mat.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: september.

Wanneer: Niet nodig; eventueel in september de uitgebloeide aren afknippen.

Hoe:

• Laat de uitgebloeide aren gerust staan: ze zaaien zich uit en geven kleine insecten beschutting.
• Wil je een nette mat, knip de verdorde bloeistengels dan in september af, net boven het blad.
• In een heide of schraal grasland: jaarlijks of om de twee jaar maaien in september en het maaisel afvoeren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

Wortelende stukjes kruipende stengel kun je in april of september losknippen en elders planten.

Scheuren

Grote matten in het voorjaar of de herfst in stukken steken en die meteen herplanten.

Zaad

Rijpt in augustus–september. Zaai in de herfst of het voorjaar op zanderige zaaigrond.

Hoe komt een mannetjesereprijs de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Het blad blijft grotendeels groen: een lage, wintergroene mat.
• Goed winterhard, ook in strenge winters.
• De droge bloeistengels blijven staan; in de mat schuilen kleine insecten en spinnen.

Ziektes en plagen

• Overgroeid door gras: Op te rijke grond verdwijnt het onder gras en andere planten. Bemest niet, maai en voer het maaisel af, en wied de grassen uit de mat.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad bij droogte in de nazomer. Meestal onschuldig; knip sterk aangetaste stengels weg.
• Kale plekken: Na een zeer droge zomer kan de mat plaatselijk kaal worden. Leg wortelende stengels over de plek en geef het tijd.
• Te natte grond: In natte, zware grond gaat het rotten. Kies een droge, goed doorlatende plek.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Gras uit de mat wieden.
• April: Nieuwe groei; wortelende uitlopers losknippen en verplanten.
• Mei: De bloeiaren verschijnen.
• Juni: Eerste bloei: bleek lilablauwe aren.
• Juli: Volle bloei, met kleine bijen en zweefvliegen.
• Augustus: Laatste bloei; het zaad rijpt.
• September: Uitgebloeide aren knippen of laten staan. Maaien in een heide of schraal grasland.
• Oktober: Planten en scheuren.
• December: De wintergroene mat bedekt de grond.

Wist je dat?

• Officinalis betekent dat de plant vroeger in de apotheek werd gebruikt. Ze werd ook gedroogd als theevervanger en heette in het Frans ‘thé d’Europe’.
• Het geslacht Veronica werd vroeger bij de helmkruidfamilie ingedeeld; nu hoort het bij de weegbreefamilie.
• De kruipende stengels wortelen op de knopen, zodat één plant na enkele jaren een mat van een halve meter of meer kan vormen.